bilish falsafasi (gnoseologiya)

PPT 57 стр. 26,8 МБ Бесплатная загрузка

57 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 26,8 МБ

Тип файла PPT

Страницы 57

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 57

filosofskie zakoni i kategorii 6-mavzu: bilish falsafasi (gnoseologiya) toshkent tibbiyot akademiyasi ijtimoiy fanlar kafedrasi f.f.n., dots. f.s.atamuratova reja: 1. dialektikaning mohiyati, tarixiy shakllari va xususiyatlari. 2. qonun tushunchasi, uning turlari. 3. rivojlanish tushunchasi. rivojlanishning umumiy qonunlari. 4. kategoriya tushunchasi. falsafa kategoriyalari. dialektika yunon. dialektike – suhbat qurish san'ati. dastlab dialektika bahslashish, munozara qilish san'ati sifatida tushunilgan, bunda fikrlar, qarashlar qarama-qarshiligi vositasida haqiqatning tagiga etish maqsadida muammoni o'zaro manfaatdor muhokama qilishga qaratilgan munozara nazarda tutilgan. geraklit dunyoni «jonli olov» yoki «ikki marta kirish» mumkin bo'lmagan daryo oqimi sifatida tasavvur qilgan. dialektikaning tarixan birinchi shakli qadimgi faylasuflarning stixiyali dialektikasidir. idealistik dialektika gegel ilk bor dunyoni quyidan oliyga qarab boruvchi umumiy rivojlanish jarayoni sifatida tasvirlagan, rivojlanish manbai - qarama-qarshiliklar kurashini ko'rsatib bergan, dialektikaning asosiy qonunlari va kategoriyalarini ta'riflagan. materialistik dialektika nemis faylasuflari karl marks va fridrix engels bu zaminga tayangan holda yangi qadamni tashlash – materializmni dialektik mantiq bilan bog'lashga harakat qilganlar. dialektika …

2 / 57

arining bir-biriga o'tishi qonuni rivojlanish jarayonining mexanizmini yoritadi, u qay tarzda va qanday shakllarda amalga oshirilishini ko'rsatadi». qonunning asosiy kategoriyalari qarama-qarshiliklar birligi va kurashi qonuni ularning o'zaro bog'liqligi inkorni-inkor «inkor» va «inkorni-inkor» kategoriyalari dialektikaga gegel tomonidan kiritilgan bo'lib, ayni shu mutafakkirning sa'y-harakatlari bilan ular umumiy falsafiy kategoriyalar maqomini olgan. inkorni inkor harakatning spiralsimonligi rivojlanishning tsiklliligini aks ettiradi. qarama-qarshilik lar birligi va kurashi qonuni ularning o'zaro bog'liqligi miqdor o'zgarishlaridan sifat o'zgarishlariga o'tish qonuni inkorni inkor qonuni rivojlanish nima uchun? qaysi yo'nalishda yuz beradi tendentsiyasi qanday? 59 “kategoriya” kategoriyalar xususiy ilmiy kategoriyalar alohida olingan xususiy ilmiy fanlarda qo'llaniladigan, mohiyat nuqtai nazaridan boshqa fanlarda qo'llanilishi mumkin bo'lmagan kategoriyalardir. falsafiy kategoriyalar borliqning umumiy, muhim tomonlari, xossalari, aloqalari va munosabatlari haqida fikrlash uchun qo'llaniladigan o'ta keng tushunchalar majmuidir. falsafa kategoriyalari «mohiyat» «miqdor» «sifat», «munosabat» «o'rin» «vaqt» «holat» «mavqe» «harakat» «azob-uqubat» inson, ot ikki tirsak uzunligida oq, ko'k, yoza va o'qiy oladigan, ikkilamchi, undandan ko'proq likeyda, …

3 / 57

ob'ektiv, sub'ektiv, absolyut g'oya) tarzida izohlagan. falsafiy kategoriyalari zaruriyat va tasodif alohidalik, xususiylik va umumiylik imkoniyat va voqelik mazmun va shakl butun va qism mohiyat va hodisa sabab va oqibat sistema, struktura, element alohidalik, xususiylik va umumiylik narsa va hodisalar, ularning bir-biriga o'xshash va farq qiluvchi tomonlarini ifodalaydigan kategoriyalar alohidalik kategoriyasi olamdagi narsa, voqea va jarayonlarga xos bo'lgan aniq, yagona takrorlanmaydigan belgilar hamda xususiyatlarni ifodalaydi. umumiylik kategoriyasi narsa, hodisa, jarayonlarga xos asosiy, doimiy takrorlanadigan belgilar va xususiyatlar yig'indisini bildiradi. xususiylik – narsa yoki hodisalarning shunday doirasiki, bunda ular ma'lum bir munosabatda umumiy, boshqasida esa alohidalikdir. alohidalik kategoriyasi har bir millatga xos madaniyatning til, urf-odat, an'ana, milliy xarakter, psixologiya kabi belgilari ayni shu shakl va mazmunda boshqa xalqlarda takrorlanishi mumkin bo'lmagan ayrimlikdir. tibbiyotda infarkt miokardi – yurak-tomir kasalliklari sistemasida o'ziga xos belgi va xususiyatlariga ko'ra ayrimlikni ifodalaydi. umumiylik va xususiylik kategoriyalari har qanday o'tish davri eski jamiyatdan yangisiga o'tish muammolarini hal …

4 / 57

igi va munosabatlari tizimining makon va zamondagi birligini ta'minlaydigan sistemaning mavjudlik holatidir. sistema, struktura, element jamiyatni yaxlit sistema deb oladigan bo'lsak, undagi element alohida individlar, ijtimoiy qatlamlar, tabaqalarning ongli munosabatlari tarzida ko'zga tashlanadi. ya'ni, jamiyatning axloqiy, huquqiy, siyosiy, iqtisodiy va boshqa munosabatlari strukturaviy tuzilishni tashkil qilgan. butun va qism moddiy olamning muhim tomonlarini aks ettiruvchi falsafiy kategoriyalar butun narsa, hodisa va uni tashkil etgan qismlarning muayyan tartibda joylashgan va o'zaro bog'langan yagonalikning ifodasidir. qism butun tarkibiga kiradigan, uning tarkibidagina o'z vazifasi (funktsiyasi)ni bajara oladigan alohidalikdir. butun va qism er shari o'zi butunlik bo'lib, bu makondagi boshqa barcha narsa, hodisa, jarayonlar uning qismlaridir. quyosh sistemasiga nisbatan er qism bo'lsa, galaktikaning esa bir zarrasi – elementidir. zaruriyat va tasodif narsa, hodisa va jarayonlarning taraqqiyoti bilan aniqlanadigan, ichki muhim bog'lanishlar orqali qonuniy kelib chiqadigan va shuning uchun yuz berishi muqarrar bo'lgan hodisadir. mohiyatdan, mazkur jarayonning qonuniy rivojlanishidan kelib chiqmaydigan hodisadir. voqealar rivoji davomida …

5 / 57

kasini o'rganishda, ular o'rtasidagi aloqa va munosabatlarni bilishda muhim o'rin tutadigan kategoriyalar. mazmun muayyan narsa, hodisa, jarayonlarning o'ziga xos sifati, xususiyatlari, muhim belgilari, elementlarning yig'indisini anglatsa shakl mazmunning mavjudlik usuli, narsa va hodisalarning ichki hamda tashqi tuzilishini ifoda etadi mazmun va shakl har qanday badiiy asarning mazmuni unda aks ettirilgan voqea orqali g'oya va obrazlar tizimini bildirsa, shakli shu asarning tuzilishi, tili, hamda hikoya, roman va shu kabilar tarzida ifodalanadi. mohiyat va hodisa narsa, buyum, jarayonlarning ichki, muhim, asosiy, zaruriy, barqaror aloqalari, tomonlari munosabatlarning yig'indisini anglatadi. mohiyatning tashqi ifodasi, namoyon bo'lishi, narsa va jarayonlarning yuzaki, nisbatan o'zgaruvchan tomonlarini bildiradi – olamdagi narsa, hodisa jarayonlarning ichki, muhim jihatlari hamda yuzaki, tashqi tomonlarini ifodalaydigan falsafiy kategoriyalar. mohiyat va hodisa sabab va oqibat olamdagi narsa va hodisalarning bir -biri bilan aloqadorligi, ta'siri va aks ta'sirini, voqelikka xos ana shunday munosabatlar jarayonidagi sabab va bog'lanishini ifodalaydigan kategoriyalar olamning harakati va biron-bir vaqt doirasida bo'lgan …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 57 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "bilish falsafasi (gnoseologiya)"

filosofskie zakoni i kategorii 6-mavzu: bilish falsafasi (gnoseologiya) toshkent tibbiyot akademiyasi ijtimoiy fanlar kafedrasi f.f.n., dots. f.s.atamuratova reja: 1. dialektikaning mohiyati, tarixiy shakllari va xususiyatlari. 2. qonun tushunchasi, uning turlari. 3. rivojlanish tushunchasi. rivojlanishning umumiy qonunlari. 4. kategoriya tushunchasi. falsafa kategoriyalari. dialektika yunon. dialektike – suhbat qurish san'ati. dastlab dialektika bahslashish, munozara qilish san'ati sifatida tushunilgan, bunda fikrlar, qarashlar qarama-qarshiligi vositasida haqiqatning tagiga etish maqsadida muammoni o'zaro manfaatdor muhokama qilishga qaratilgan munozara nazarda tutilgan. geraklit dunyoni «jonli olov» yoki «ikki marta kirish» mumkin bo'lmagan daryo oqimi sifatida tasavvur qilgan. dialekti...

Этот файл содержит 57 стр. в формате PPT (26,8 МБ). Чтобы скачать "bilish falsafasi (gnoseologiya)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: bilish falsafasi (gnoseologiya) PPT 57 стр. Бесплатная загрузка Telegram