borliq va rivojlanish falsafasi

PPTX 43 pages 2.3 MB Free download

43 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.3 MB

File type PPTX

Pages 43

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 43

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi termiz davlat universiteti tarix fakulteti falsafa kafedrasi 1 2 borliq va rivojlanish falsafasi mavzu rejasi: olam va odam munosabatlari. borliq falsafaning predmeti. ontologiya. falsafa va tabiiy-ilmiy fanlarda borliq tushunchasining mohiyati, borliq va yo'qlik dialektikasi. borliq shakllarining tasnifi. falsafa va fizikada substantsiya, substrat va materiyaning o'zaro aloqasi. materiya tushunchasi va uning tashkillashuv darajalari. in'ikos va uning shakllari. harakat tushunchasining tavsifi, tiplari va shakllari. falsafada makon va vaqt dialektikasi. tabiatning ontologik maqomi. ijtimoiy rivojlanish va geografik muhit aloqadorligi. biosfera va noosfera haqidagi ta'limotlar. tabiatga oid koevolyutsion va invayronmental nazariyalar. falsafada shakllanish, o'zgarish, rivojlanish va taraqqiyot tushunchalarining mohiyati. rivojlanishning umumfalsafiy qonunlari va kategoriyalari. 4 ontologiya atama falsafada faqat xvii asrdan beri ishlatiladi. ilk bor r.goklenius (1636 y.) va i.klauberg (1646 y.) tomonidan “falsafa lug'ati”da ilmiy muomalaga kiritilgan. x.volf tadqiqotlari tufayli bu atama keng tarqaldi va falsafaning borliq va yo'qlik muammolarini o'rganuvchi bo'limini ifodalaydi. har qanday …

2 / 43

qarshi mohiyatlar, real mavjud. substantsiya – o'z mavjudligi uchun o'zidan boshqa hech narsaga ehtiyoj sezmaydigan mustaqil borliq. substantsiya (lot.substantia – mohiyat, asos) – muayyan narsalar, voqealar, hodisalar va jarayonlar xilma-xilligining ichki birligida namoyon bo'luvchi asos, mohiyat demakdir. 6 olamning manzarasi (borliq) olamning (borliqning) umumiy manzarasi dunyoning mifologik manzarasi dunyoning tabiiy-ilmiy manzarasi dunyoning diniy manzarasi dunyoning falsafiy manzarasi 7 mifologiya va dinning bosh maqsadi falsafa va fanning bosh maqsadi borliqning yaratilganligi, ya'ni «borliqni kim yaratgani» haqida gapirib berish olamning paydo bo'lishi, ya'ni «borliqning nimaligi, u qaerdan paydo bo'lgani va qaerga yo'qolishi»ni oqilona tushuntirish borliqqa munosabatning xilma-xilligi 8 borliq va yo'qlik dialektikasi yo'qlik borliqni inkor etadi va narsa, jism, hodisa, ong o'zligini yo'qotgan holatda «yo'qlik» atamasi ishlatiladi. borliq falsafiy kategoriya sifatida dunyoni uning butun rang-barangligi va turli-tuman namoyon bo'lish shakllari bilan yaxlit aks ettirish imkonini beradi. borliq va yo'qlik o'rtasida dialektik o'zaro aloqa mavjud. o'tgan zamondagi borliq yo'qlikdir. borliq doim hozirgi zamonda …

3 / 43

nishi) noumenal borliq (“noumen” – so'zi, “o'z-o'zicha”) – uni tashqaridan kim kuzatayotganligi, anglashidan qat'iy nazar real mavjud borliq; fenomenal borliq (“fenomen” – so'zi, “tajriba orqali berilgan hodisa”) – zohiriy borliq, ya'ni biluvchi sub'ekt qanday ko'rishiga bog'liq. 11 falsafada substantsiyaga bog'liq asoslar materiya xudo ong substantsiya – muayyan narsalar, voqealar, hodisalar va jarayonlar xilma-xilligining ichki birligida namoyon bo'luvchi asos, mohiyat demakdir. borliqni shakllarga ajratishda uning asosida, mohiyatida namalar yotishiga e'tibor qaratiladi. falsafa tarixida o'zining mavjudligi uchun o'zidan boshqa hech narsaga muhtoj bo'lmagan shunday birinchi asosni ifodalash uchun «substantsiya» (lot. substantia – mohiyat, asos) kategoriyasi qo'llaniladi. ilk falsafiy yo'nalishlarning vakillari barcha narsalar asosini tashkil etuvchi moddani birinchi asos sifatida tushunganlar. substantsiya tushunchasining mohiyati. efir 12 substantsiya g'oyasidan turli falsafiy ta'limotlarda dunyoning birligi va uning kelib chiqishiga nisbatan turlicha yondashuvlar monizm - (yunon.monos – bitta, yagona) dunyoning narsalar va hodisalar rang-barangligi bir substantsiyadan iborat degan ta'limot. materialistik monizm - dunyo yagona va uzviy, …

4 / 43

alistlarning ta'kidlashicha, materiya dastlabki va mavjud borliqdir; oob'ektiv-idealistik yondashuv – materiya barcha mavjudlikdan qat'iy nazar, dastlabki ideal (mutlaq) ruhning tug'ilishi (ob'ektivizatsiya) bo'yicha ob'ektiv mavjuddir; sub'ektiv-idealistik yondashuv – materiya mustaqil voqelik sifatida umuman mavjud emas, u faqat sub'ektiv (inson ongida) mavjud ruhning mevasi (fenomen – hayoliy voqelik «gallyutsinatsiya»); pozitiv yondashuv – materiya tushunchasi yolg'ondir, chunki uni tajribaviy-ilmiy tadqiqot yordamida to'liq o'rganish va isbotlash mumkin emas. jonsiz tabiat jonsiz ttuatdarajalari submikroelementar (kvarklar, glyuonlar, superstrunalar – materiyaning eng kichik birliklari, atomdan ham kichik); mikroelementar (adronlar, kvarklardan tashkil topgan elektronlar); yadro (atom yadrosi); atomar (atomlar); molekulyar (molekulalar); yagona jismlar darajasi; makrotana daraja; planetalar darajasi; planetalar tizimi darajasi; gallaktikalar darajasi; gallaktikalar tizimi darajasi; metagalaktikalar darajasi; butun cheksiz koinot (olam) darajasi. materiya (moddiy borliq): materiya – ob'ektiv reallikni ifodalovchi falsafiy kategoriya. materiyaning tuzilish darajalari: 14 materiyaning tashkillashuv darajalari 1. materiya, ya'ni moddiy olamning tashkiliy - struktura darajalari: anorganik dunyo (notirik tabiat) – fizikaviy va kimyoviy aloqadorliklar …

5 / 43

(sayyoralar, yulduzlar komplekslari, galaktikalar, megagalaktikalar). koinotning bir butun yaxlitligini gravitatsion o'zaro ta'sirlar saqlab turadi. mikroolam– atomlar va elementar zarralar dunyosi. bu dunyoning yaxlitligi- ni va turg'unligini yadroviy o'zaro ta'sirlar saqlaydi. makroolam- molekulyar tuzilishdan tortib to er sharining yaxlitligigacha tuzilishi (unga molekulalarning kristallashgan kom- plekslari, organizmlar, organizmlarning hamjamiyat- lari ham kiradi). bu dunyoning yaxlitligini elektromagnit o'zaro ta'sirlar saqlab turadi. 16 olamning chekliligi va cheksizligi. falsafada olamning chekliligi va cheksizligi bilan bog'liq masalalar muhim ahamiyat kasb etadi. bunda har bir konkret narsaning chekli ekanligi, umumiy olamning cheksiz va chegarasizligi e'tirof etiladi. cheksizlikni ifodalash uchun ichki (intensiv) va tashqi (ekstensiv) shakllar mavjudligi ko'plab falsafiy adabiyotlarda qayd etilgan. 17 hozirgi zamon falsafasida «harakat» tushunchasi. harakat – borliqning asosiy mavjudlik sharti. harakat – olamdagi har qanday o'zgarishlardir. hozirgi zamon falsafasida harakat «keng» ma'noda umuman har qanday o'zgarish haqidagi tasavvur sifatida talqin qilinadi. harakatni umuman o'zgarish sifatida tushunish harakat turlarining butun rang-barangligini uning muayyan bir turiga …

Want to read more?

Download all 43 pages for free via Telegram.

Download full file

About "borliq va rivojlanish falsafasi"

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi termiz davlat universiteti tarix fakulteti falsafa kafedrasi 1 2 borliq va rivojlanish falsafasi mavzu rejasi: olam va odam munosabatlari. borliq falsafaning predmeti. ontologiya. falsafa va tabiiy-ilmiy fanlarda borliq tushunchasining mohiyati, borliq va yo'qlik dialektikasi. borliq shakllarining tasnifi. falsafa va fizikada substantsiya, substrat va materiyaning o'zaro aloqasi. materiya tushunchasi va uning tashkillashuv darajalari. in'ikos va uning shakllari. harakat tushunchasining tavsifi, tiplari va shakllari. falsafada makon va vaqt dialektikasi. tabiatning ontologik maqomi. ijtimoiy rivojlanish va geografik muhit aloqadorligi. biosfera va noosfera haqidagi ta'limotlar. tabiatga oid koevolyutsion va invayronmental nazari...

This file contains 43 pages in PPTX format (2.3 MB). To download "borliq va rivojlanish falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: borliq va rivojlanish falsafasi PPTX 43 pages Free download Telegram