ekologiya

DOC 86 pages 1.1 MB Free download

86 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.1 MB

File type DOC

Pages 86

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 86

o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi qarshi muhandislik iqtisodiyot instituti e k o l o g i ya qarshi – 2022 o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi qarshi muhandislik iqtisodiyot instituti ekologiya va mehnat muhofazasi kafedrasi yusupov i.n. e k o l o g i ya (ma’ruzalar matni) qarshi - 2022 bbk 57.026 ye-40 issns-7245-1108-8. udk 547 isbns-093-003-1; yusupov i.n. ekologiya (ma’ruzalar matni). qarshi: qarshi muhandislik iqtisodiyot instituti kichik bosmaxonasi, 2020 yil. ma’ruzalar to‘plamida fandagi asosiy tushunchalar, tabiatdagi mavjud biologik muvozanat, uni axamiyati, buzilish sabablari, oqibatlari, tabiat resurslari, muhit, ekologik omillari, ularning ta’sir qilish xususiyatlari, biosfera, uning elementlari, ularga ekologik omillarni ta’sirlari va oqibatlari, tabiatni muhofaza qilish asosi va yo‘llari va boshqa masalalar batafsil yoritilgan. ma’ruzalar matni «ekologiya» fanini bakalavrlarni o‘qitish toshkent davlat texnika universitetida ishlab chiqarilgan hamda oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining 2018 yil 21 avgustdagi 303-sonli buyrug‘i bilan tasdiqlangan namunaviy o‘quv dasturiga muvofiq …

2 / 86

shga asoslangan sotsialistik xo‘jalik yuritish tizimining butun mohiyatiga mamlakat ixtiyoridagi beqiyos boyliklarga avaylab munosabatda bo‘lish g‘oyasi butunlay yot edi. aksincha, boyliklardan bunday foydalanish ikki tuzumning iqtisodiy musobaqasida mamlakatning asosiy dastagi, eksport imkoniyatlarining negizi bo‘lib keldi» deb ta’kidlagan edi. bunday xo‘jalik yuritish tabiat va iqtisodga katta zarar keltirdi; yashash sharoitlarining noqulay sanitar-gigienik holatlarini keltirib chiqardi; ko‘pincha ekologik muammolarni, jumladan orol dengizi muammolarini vujudga keltirdi va murakkablashtirdi. «asrlar tutash kelgan pallada butun insoniyat, deb ta’kidlaydi i.a.karimov, - mamlakatimiz aholisi juda katta ekologik xavfga duch kelib qoldi. buni sezmaslik, qo‘l qovushtirib o‘tirish o‘z-o‘zini o‘limga mahkum etish bilan barobardir». afsuski, hali ko‘plar ushbu muammoga beparvolik va mas’uliyatsizlik bilan munosabatda bulmoqdalar va ekologik ta’limning umumiy darajasi hali yetarli emas, aholining ekologik madaniyati esa talabga javob bermaydi. ma’ruzalar to‘plami oliy o‘quv yurtlarida ta’lim olayotgan talabalar uchun ta’lim sohasidagi davlat standartiga ko‘ra tayyorlangan. muammoli ma’ruzalar to‘plamida tabiatdagi dinamik va statik qonuniyatlar; organizm va muhitning o‘zaro ta’siri; ekotizim …

3 / 86

otik muhit, antagonistik, gipoteza, global, differentsiatsiya, zoologiya, integratsiya, kontekst, kontseptsiya, noosfera, organik muhit, tur, siyosatshunoslik, barqaror rivojlanish, tsivilizatsiya 1. ekologiya fan sifatida. «ekologiya» atamasi va uning ma’nosi fanga 1866 yilda nemis biologi ernst gekkel tomonidan kiritilgan (1834-1919). u ekologiya deganda muhit va organizmlarning o‘zaro bog‘liqligini tushungan va fanning bu tarmog‘iga quyidagicha ta’rif bergan: «ekologiya bu butun tirik mavjudotlarning muhitdagi organik va noorganik komponentlari bilan o‘zaro aloqadorligini o‘rganadi, bunda hayvonlar va o‘simliklarning noantogonistik va antogonistik o‘zaro aloqadorligini hisobga oladi. bir so‘z bilan aytganda, ekologiya-tabiatdagi jami murakkab aloqadorlik va o‘zaro munosabatlarni o‘rganadigan fan bo‘lib, ch. darvin fikricha, yashash uchun kurash shartlaridan biridir. ayniqsa, ch. darvinning evolyusion ta’limoti, «turlarning tabiiy yo‘l bilan tanlanishidan kelib chiqishi» kitobi (1859) ekologiya fanining shakllanishiga, mustaqil fan sifatida yuzaga kelishiga katta hissa qo‘shdi. ammo shved olimlari bengt hultman va erik levlinlar fikri bo‘yicha, ekologik fanning asoschisi bo‘lib gilbert uayt (1793 yilda vafot etgan) hisoblanadi. uning ”zelburnning tabiiy tarixi” …

4 / 86

organizmlarni belgilovchi elementlarni tashkil etuvchilardan biridir. shu bilan bir qatorda bu ma’lum ma’noda muhitga bog‘liq bo‘lgan «kuchsiz» elementdir. organizmlar uchun muhitning «ob - havosi» muhim ahamiyatga ega, biroq o‘z o‘rnida «tabiatda noqulay ob-havoning o‘zi yo‘q». shunga qaramasdan, yashash muhitining yomonlashishi muhitga nisbatan befarq munosabatda bo‘lganda organizmlarga salbiy ta’sir etadi. muhit yomonlashishni qabul qilmaydi, ularni faqat organizmlargina qabul qiladi. shuning uchun ham ekologiya o‘z ishi faoliyati davomida zoologiya, botanika, mikrobiologiya, fiziologiya, genetika, biokimyo, evolyutsion biologiya, geologiya, poleontologiya va boshqa fanlarning ma’lumotlari va uslublariga tayangan holda ish ko‘radi. bu fanlardan ekologiya ko‘pgina izlanish uslublarini va qisman asosiy tushuncha va atamalarni qabul qilgan. boshqa jihatdan biz «muhit» deb tushunayotgan element geologiya, geokimyo, geofizika, tabiiy geografiya, gidrologiya, tuproqshunoslik va yer to‘g‘risidagi boshqa fanlarning asosiy o‘rganish manbaidir. shunday qilib ekologiyani biologiya va yer to‘g‘risidagi fanlarning qo‘shilishidan hosil bo‘lgan, deb qarash mumkin. sxema lekin ekologiya va atrof muhit himoyasi vazifalari ko‘p hollarda injenerlik va texnologik usullar …

5 / 86

fasini bajarmoqda» deb mutlaqo to‘g‘ri yozgan (24 bet). shunga ko‘ra, yer haqidagi fanlarga ham taalluqlidir, desak xato qilmaymiz. ekologiya nafaqat yuqorida qayd etilgan fanlar bilan, balki ma’lum darajada iqtisod, matematika, informatika, kibernetika va boshqa qator fanlar bilan ham chambarchas bog‘liq. ekologiya va tabiat muhofazasi fani haqida ham to‘xtalish lozim. ekologiya va tabiat muhofazasining vazifalari bir-biriga chambarchas bog‘liqligini hisobga oladigan bo‘lsak, ularni bir biridan ajratuvchi chegarani aniqlash aslo mumkin emas. boshqacha aytganda, ekologiyani tabiat muhofazasining nazariy asosi deb qarash mumkin. o‘z navbatida, tabiat muhofazasi – ekologik vazifalarning amaliy tadbirlari va hal etish usulidir. shu ma’noda ba’zi hollarda qo‘llaniladigan «texnik ekologiya», «sanoat ekologiyasi» va ba’zi tushunchalar ekologik fan hisoblanmaydi. ular faqat ekologik masalalarning muhandislik yechimini ta’minlaydi va dastlab tabiiy muhitning sifatini saqlab qoladi. 3. ekologiyaning asosiy bo‘limlari. ekologiya jadal rivojlanayotgan fanlardan biridir. ko‘pgina mamlakatlarning oliy o‘quv yurtlari dasturlarida ekologiya fizika, matematika, kimyo fanlari bilan bir qatorda fundamental fanlar qatoriga kiritilgan. albatta, ekologiyada …

Want to read more?

Download all 86 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ekologiya"

o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi qarshi muhandislik iqtisodiyot instituti e k o l o g i ya qarshi – 2022 o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi qarshi muhandislik iqtisodiyot instituti ekologiya va mehnat muhofazasi kafedrasi yusupov i.n. e k o l o g i ya (ma’ruzalar matni) qarshi - 2022 bbk 57.026 ye-40 issns-7245-1108-8. udk 547 isbns-093-003-1; yusupov i.n. ekologiya (ma’ruzalar matni). qarshi: qarshi muhandislik iqtisodiyot instituti kichik bosmaxonasi, 2020 yil. ma’ruzalar to‘plamida fandagi asosiy tushunchalar, tabiatdagi mavjud biologik muvozanat, uni axamiyati, buzilish sabablari, oqibatlari, tabiat resurslari, muhit, ekologik omillari, ularning ta’sir qilish xususiyatlari, biosfera, uning elementlari, ularga ekologik omillarni ...

This file contains 86 pages in DOC format (1.1 MB). To download "ekologiya", click the Telegram button on the left.

Tags: ekologiya DOC 86 pages Free download Telegram