davriy qatorlarda ekonometrik modellshtirish

PPT 22 pages 685.0 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 685.0 KB

File type PPT

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

4-mavzu. ko'p omilli regressiya va korrelyatsiya toshkent moliya instituti “statistika” kafedrasi 7-mavzu. davriy qatorlarda ekonometrik modellshtirish 1. vaqtli qatorlarning asosiy unsurlari 2.vaqtli qatorlar tendentsiyasini modellashtirish 3. mavsumiy va tsiklik tebranishlarni modellashtirish 1 . vaqtli qatorlarning asosiy unsurlari ekonometrik modellarni ikki turdagi ma’lumotlar asosida qurish mumkin: turli ob’ektlar to’plamini ma’lum bir vaqtdagi holatini tavsiflovchi ma’lumotlar; bitta ob’ektning holatini qator ketma-ket kelgan vaqtda tavsiflovchi ma’lumotlar. birinchi turdagi ma’lumotlar asosida tuzilgan modellar fazoviy modellar deb, ikkinchi turdagi ma’lumotlar asosida tuzilgan modellar esa vaqtli qatorlar modellari deb ataladi. vaqtli qator – bu ma’lum bir ko’rsatkichning bir qancha ketma-ket kelgan momentlar yoki davrlardagi qiymatlar yig’indisidir. vaqtli qatorlarning har bir darajasi bir qancha omillarning ta’siri natijasida yuzaga keladi va bu omillarni shartli ravishda uchta guruhga bo’lish mumkin: qatorning tendentsiyasini shakllntiruvchi omillar; qatorning tsiklik tebranishini shakllantiruvchi omillar; tasodifiy omillar. omillarni o`rganilayotgan ko`rsatkichga ta`sir etish yo`nalishlari vaqtli qatorning asosiy komponentalari a – o’suvchi tendentsiya; b – mavsumiy komponenta; …

2 / 22

endlarni tuzish uchun ko’proq quyidagi funktsiyalar qo’llaniladi: chiziqli trend: giperbola: eksponentsial trend: ko’rsatkichli funktsiya shaklidagi trend: ikki va undan yuqori tartibli parabola: tendentsiya turlarini aniqlashning bir qancha usullari mavjud. eng ko’p tarqalgan usullar qatoriga o’rganilayotgan jarayonni sifat jihatidan tahlil qilish, qator darajalarini vaqtga bog’liqligi grafigini qurish va uni tahlil qilish, dinamikaning ayrim asosiy ko’rsatkichlarini hisoblash usullarini kiritish mumkin. tendentsiya turlarini aniqlashda qator darajalarining avtokorrelyatsiya koeffitsientlarini qo’llash mumkin. tendentsiya turi berilgan va qayta tuzilgan qatorlar darajalari bo’yicha hisoblangan birinchi tartibli avtokorrelyatsiya koeffitsientlarini solishtirish yo’li bilan aniqlanadi. trend parametrlarini hisoblash. misol.«n»-yilning 10 oyi nominal oylik ish haqining oylar bo’yicha «n-1»-yilning dekabr oyidagi darajasiga nisbatan foiz hisobida o’sish sur’ati haqidagi ma’lumotlar 1-jadvalda berilgan. oylar nominal oylik ish haqining o’sish sur’ati oylar nominal oylik ish haqining o’sish sur’ati yanvar 82,9 iyun 121,6 fevral 87,3 iyul 118,6 mart 99,4 avgust 114,1 aprel 104,8 sentyabr 123,0 may 107,2 oktyabr 127,3 berilgan vaqtli qatorni grafigini tuzamiz (1-rasm). …

3 / 22

ulosani keltirib chiqaradi: agar qator chiziqli bo’lmagan tendentsiyaga ega bo’lsa, demak u aniq bo’lmagan shaklda ifodalangan. shuning uchun qatorning tendentsiyasini modellashtirish uchun ham chiziqli, ham chiziqli bo’lmagan funktsiyalardan foydalanish mumkin, masalan darajali yoki eksponentsial trendlardan. “n”-yilning 10 oyi nominal ish haqining “n-1”- yilning dekabr oyi darajasiga nisbatan foiz hisobida o’sish sur’ati davriy qatori uchun trendlar tenglamalari trend turi tenglama chiziqli 0,887 0,873 ikkinchi tartibli parabola 0,937 0,920 darajali 0,939** 0,931** eksponentsial 0,872** 0,856** giperbola ko’rinishida 0,758 0,728 *qavs ichida regressiya koeffitsientining standart hatoliklari ko’rsatilgan ** determinatsiya koeffitsientlari chiziqli holga keltirilgan regressiya tenglamalari asosida hisoblangan n”- yilning 10 oyi nominal ish haqining o’sish sur’ati dinamikasi 1-rasmdagi grafikdan o’suvchi trend borligini ko’rish mumkin. chiziqli trend ham bo’lishi mumkin. keyingi tahlillar uchun qatorning darajalari va ularning logarifmlari bo’yicha avtokorrelyatsiya koeffitsientlarini aniqlaymiz (2-jadval). 3. mavsumiy va tsiklik tebranishlarni modellashtirish mavsumiy yoki tsiklik tebranishga ega bo’lgan vaqtli qatorlar strukturasini tahlil qilishga bir qancha yondoshuvlar mavjud. …

4 / 22

vaqtli qatorning har bir darajasi uchun t, s va e kompnentalarning qiymatlarini hisoblashga olib keladi. modelni tuzish jarayoni bir necha bosqichdan iborat: 1. berilgan qatorni sirg’anchiq o’rtacha usul bilan tekslash; 2. s – mavsumiy komponentaning qiymatini hisoblash; 3. qator tenglamasidan mavsumiy komponentalarni chiqarib tashlash va additiv modelda (t+e) yoki multiplikativ modelda (t·e) tekslangan qiymatlarni topish; 4. (t+e) yoki (t·e) darajalarni analitik tekslash va hosil bo’lgan trend tenglamasini qo’llab t ning qiymatlarini hisoblash; 5. hosil bo’lgan modelda (t+e) yoki (t·e)ning qiymatlarini hisoblash; 6. mutloq va/yoki nisbiy hatoliklarni hisoblash. vaqtli qatorning additiv modelini tuzish: 1-qadam. sirg’anchiq o’rtacha usuli bilan qatorni tekslaymiz. buning uchun: a) qatorning har to’rt chorakdagi darajalari yig’indisini bir davrga surgan holda hisoblaymiz va shartli yillik elektrenergiya iste’moli hajmini topamiz(jadvalning uchunchi ustuniga bir chorak pastga yozamiz); v) yig’indini 4ga bo’lib sirg’anchiq o’rtachani topamiz(jadvalda to’rtinchi ustun). shuni ta’kidlash kerakki, hosil bo’lgan tekslangan qiymatlar mavsumiy komponentaga ega bo’lmaydi; s) ketma-ket kelgan ikkita …

5 / 22

buning uchun tning darajalariga mos choraklar uchun masumiy komponentalarni qo’shib chiqamiz . 6-qadam. additiv modelni qurish usuliga asosan modelning hatolarini hisoblash e = y - (t + s) ; ˆ t b a y t × + = ; / ˆ t b a y t + = ; ˆ t b a t e y × + = ; ˆ b t t a y × = . ... ˆ 2 2 1 k k t t b t b t b a y × + + × + × + = * × + = ) 595 , 0 ( 72 , 4 66 , 82 ˆ t y t * * × - × + = ) 187 , 0 ( ) 11 , 2 ( 444 , 0 599 , 9 9 , 72 ˆ 2 t t y t * + = ) 017 , …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "davriy qatorlarda ekonometrik modellshtirish"

4-mavzu. ko'p omilli regressiya va korrelyatsiya toshkent moliya instituti “statistika” kafedrasi 7-mavzu. davriy qatorlarda ekonometrik modellshtirish 1. vaqtli qatorlarning asosiy unsurlari 2.vaqtli qatorlar tendentsiyasini modellashtirish 3. mavsumiy va tsiklik tebranishlarni modellashtirish 1 . vaqtli qatorlarning asosiy unsurlari ekonometrik modellarni ikki turdagi ma’lumotlar asosida qurish mumkin: turli ob’ektlar to’plamini ma’lum bir vaqtdagi holatini tavsiflovchi ma’lumotlar; bitta ob’ektning holatini qator ketma-ket kelgan vaqtda tavsiflovchi ma’lumotlar. birinchi turdagi ma’lumotlar asosida tuzilgan modellar fazoviy modellar deb, ikkinchi turdagi ma’lumotlar asosida tuzilgan modellar esa vaqtli qatorlar modellari deb ataladi. vaqtli qator – bu ma’lum bir ko’rsatkichning bir qanc...

This file contains 22 pages in PPT format (685.0 KB). To download "davriy qatorlarda ekonometrik modellshtirish", click the Telegram button on the left.

Tags: davriy qatorlarda ekonometrik m… PPT 22 pages Free download Telegram