davriy katorlarda ekonometrik modellashtirish

PPTX 32 pages 1.0 MB Free download

32 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.0 MB

File type PPTX

Pages 32

Updated Dec 2025

Page preview (8 pages)

Scroll down 👇

1 / 32

record a presentation mavzu: davriy katorlarda ekonometrik modellashtirish reja: davriy katorlar asosiy komponentalari additiv va multiplikativ modellar. davriy katorlar tendentsiyasini modellashtirish mavsumiy va tsiklik tebranishlarni modellashtirish davriy katorlarning asosiy elementlari. ekonometrik modellarni ikki turdagi ma'lumotlar asosida kurish mumkin: 1) turli ob'ektlar to'plamini ma'lum bir vaktdagi xolatini tavsiflovchi ma'lumotlar; 2) bitta ob'ektning xolatini kator ketma-ket kelgan vaktda tavsiflovchi ma'lumotlar. birinchi turdagi ma'lumotlar asosida tuzilgan modellar fazoviy modellar deb, ikkinchi turdagi ma'lumotlar asosida tuzilgan modellar esa vaktli katorlar modellari deb ataladi. vaqtli qatorning xar bir ko'rsatkchiga bir kancha omilning ketma ket kelgan qiymatlari yuzaga keladi va bu omillarni shartli ravishda uchta guruxga bo'lish mumkin: 1) katorning tendentsiyasini shakllntiruvchi omillar; katorning tsiklik tebranishini shakllantiruvchi omillar; 3) tasodifiy omillar. o'rganilayotgan xodisa va jarayonlarda omillar turli ko'rinishlarda namoyon bo'lganda kator darajalarining vaktga bog'likligi turli shakllarda bo'lishi mumkin. birinchidan, ko'pchilik iktisodiy ko'rsatkichlar vaktli katorlari omillar to'plami o'rganilayotgan ko'rsatkichlar dinamikasiga uzok muddat ta'sir etishini tavsiflovchi tendentsiyaga ega …

2 / 32

ligi maxsulotining baxosi kishki davrdagiga nisbatan arzonrok bo'ladi, kurort shaxarlarida kish faslida ishsizlik darajasi yozgi faslga nisbatan yukori bo'ladi. uzok vakt oralig'i uchun ma'lumotlarning katta massivi mavjud bo'lganda bozor kon'yuk-turasining umumiy dinamikasi xamda mamlakat iktisodiy xolati bilan bog'lik bo'lgan tsiklik tebranishlarni aniklash mumkin. 1b) - rasmda fakat mavsumiy komponentaga ega bo'lgan gipotetik davriy katorlar keltirilgan. ayrim vaktli katorlar xech kanday tendentsiyaga va davriy komponentalarga ega bo'lmaydi, ularning xar bir keyingi darajasi katorning o'rtacha darajalari yig'indisi va ayrim tasodifiy komponentalardan tashkil topadi. 1v) - rasmda fakat tasodifiy komponentalarga ega bo'lgan kator keltirilgan. ko'p xolatlarda vaktli katorlarning xakikiy darajasini trend, tsiklik va tasodifiy komponentalarning yig'indisi yoki ko'paytmasi shaklida tasavvur kilish mumkin. uchchala komponentalarning yig'indisidan tuzilgan model vaktli katorning additiv modeli deyiladi. chala komponentalarning ko'paytmasidan tuzilgan model vaktli katorning multiplikativ modeli deyiladi. vaktli katorlar tendentsiyasini modellashtirishning keng tarkalgan usullaridan biri kator darajalarini vaktga bog'likligini yoki trend-ni tavsiflovchi analitik funktsiyalarni tuzishdan iborat. bu usul …

3 / 32

uvchi sifatida yt vaktli katorning xakikiy darajalari olinadi. chizikli bo'lmagan trendlar uchun avval ularni chizikli xolatga keltiruvchi standart amallar bajariladi. tendentsiya turlarini aniklashning bir kancha usullari mavjud. eng ko'p tarkalgan usullar katoriga o'rganilayotgan jarayonni sifat jixatidan taxlil kilish, kator darajalarini vaktga bog'likligi grafigini kurish va uni taxlil kilish, dinamikaning ayrim asosiy ko'rsatkichlarini xisoblash usullarini kiritish mumkin. tendentsiya turi berilgan va kayta tuzilgan katorlar darajalari bo'yicha xisoblangan birinchi tartibli avtokorrelyatsiya koeffitsientlarini solishtirish yo'li bilan aniklanadi. masalan: trend parametrlarini xisoblash. "n"-yilning 10 oyi nominal oylik ish xakining oylar bo'yicha "n-1"-yilning dekabr oyidagi darajasiga nisbatan foiz xisobida o'sish sur'ati xakidagi ma'lumotlar 1-jadvalda berilgan. 1-jadval. "n"-yilning 10 oyi nominal oylik ish xakining oylar bo'yicha "n-1"-yilning dekabr oyidagi darajasiga nisbatan foiz xisobida o'sish sur'ati oylar nominal oylik ish xakining o'sish sur'ati oylar nominal oylik ish xakining o'sish sur'ati yanvar 82,9 iyun 121,6 fevral 87,3 iyul 118,6 mart 99,4 avgust 114,1 aprel 104,8 sentyabr 123,0 may …

4 / 32

chizikli bo'lmagan tendentsiyaga ega bo'lsa, demak u anik bo'lmagan shaklda ifodalangan. shuning uchun katorning tendentsiyasini modellashtirish uchun xam chizikli, xam chizikli bo'lmagan funktsiyalardan foydalanish mumkin, masalan darajali yoki eksponentsial trendlardan. eng yaxshi trend tenglamasini keltirib chikarish uchun trendlarning asosiy turlari parametrlarini aniklaymiz. ushbu xisob-kitob natijalari 3-jadvalda keltirilgan. trend turi tenglama r 2 r 2 chiziqli yˆt = 82,66 + 4,72 × t (0,595)* 0,887 0,873 ikkinchi tartibli parabola yˆ = 72,9 + 9,599 × t - 0,444 × t 2 (2,11)* (0,187)* 0,937 0,920 darajali yˆt= e 4,39 × t 0,193 (0,017)* 0,939** 0,931** eksponentsial y t = 4,43 + 0,045t n (0,006)* 0,872** 0,856** giperbola ko'rinishida yˆt = 1,22,57 - 47,63 / t (8,291) 0,758 0,728 3-jadval jadvaldagi natijalarga asosan eng yaxshi trend, darajali shakldagi trend, uning uchun tuzilgan deter-minattsiya koeffitsienti boshkalarga karaganda yukori. darajali trend tenglamasidan chizikli shaklda xam, berilgan darajali shaklda xam foydalanish mumkin. asl xolda bu …

5 / 32

usiyatlaridan kelib chikkan xolda katorning xar bir keyingi darajasi oldingi daraja bilan o'rtacha mutlok zanjirsimon o'sish yig'indisidan iboratligini e'tiborga oladigan bo'lsak, kuyidagini yozish mumkin: yˆ2chiziq = yˆ chiziq + b = 87,38 + 4,72 = 92,10; yˆ3chiziq = yˆ chiziq + b = 92,10 + 4,72 = 96,82 va x ..k mavsumiy va tsiklik tebranishlarni modellashtirish vaktli katorning additiv va multiplikativ modeli. mavsumiy yoki tsiklik tebranishga ega bo'lgan vaktli katorlar strukturasini taxlil kilishga bir kancha yondoshuvlar mavjud. eng sodda yondoshuv - bu mavsumiy komponentalar kiymatini sirg'anchik o'rtacha usuli bilan xisoblash va vaktli katorning additiv yoki multiplikativ modelini tuzishdan iborat. additiv model kuyidagi umumiy ko'rinishga ega: y = t + s + e bu modelda davriy katorning xar bir darajasi trend(t), mavsumiy(s) va tasodifiy(e) komponentalar yig'indisidan tashkil topadi deb karaladi. multiplikativ model kuyidagi umumiy ko'rinishga ega: . y = t • s • e bu model vaktli katorning xar bir darajasi …

6 / 32

modelda (t·e) tekslangan kiymatlarni topish; 4. (t+e) yoki (t·e) darajalarni analitik tekslash va xosil bo'lgan trend tenglamasini ko'llab t ning kiymatlarini xisoblash; 5. xosil bo'lgan modelda (t+e) yoki (t·e)ning kiymatlarini xisoblash; 6. mutlok va/yoki nisbiy xatoliklarni xisoblashdan iboratdir. nazorat savollari ekonometrik modelar kanday turdagi ma'lumotlar asosida kuriladi? davriy katorlarning asosiy elementlari qaysilar hisoblanadi. tendentsiyaning asosiy turlarini aytib bering. additiv va multiplikativ modellarga ta'rif bering va ularni umumiy ko'rinishlarini yozing. trendlarni tuzish uchun ko'prok qaysi funktsiyalar ko'llaniladi. trend tenglamasini yozishni va uning darajalarini xisoblashni, parametrlarini tavsiflab bering. trend parametrlarini xisoblashni tushuntiring dinamik katorlarda sirg'anchik o'rtachalar kanday xisoblanadi? chizikli trendnig parametrlarini mohiyati nimada mavsumiy tebranishlarni tavsiflab bering image1.png image2.png image3.png image4.png image5.png image6.png image7.png image8.png image9.png image10.png

7 / 32

davriy katorlarda ekonometrik modellashtirish - Page 7

8 / 32

davriy katorlarda ekonometrik modellashtirish - Page 8

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About "davriy katorlarda ekonometrik modellashtirish"

record a presentation mavzu: davriy katorlarda ekonometrik modellashtirish reja: davriy katorlar asosiy komponentalari additiv va multiplikativ modellar. davriy katorlar tendentsiyasini modellashtirish mavsumiy va tsiklik tebranishlarni modellashtirish davriy katorlarning asosiy elementlari. ekonometrik modellarni ikki turdagi ma'lumotlar asosida kurish mumkin: 1) turli ob'ektlar to'plamini ma'lum bir vaktdagi xolatini tavsiflovchi ma'lumotlar; 2) bitta ob'ektning xolatini kator ketma-ket kelgan vaktda tavsiflovchi ma'lumotlar. birinchi turdagi ma'lumotlar asosida tuzilgan modellar fazoviy modellar deb, ikkinchi turdagi ma'lumotlar asosida tuzilgan modellar esa vaktli katorlar modellari deb ataladi. vaqtli qatorning xar bir ko'rsatkchiga bir kancha omilning ketma ket kelgan qiymatlari yuza...

This file contains 32 pages in PPTX format (1.0 MB). To download "davriy katorlarda ekonometrik modellashtirish", click the Telegram button on the left.

Tags: davriy katorlarda ekonometrik m… PPTX 32 pages Free download Telegram