vaqtli qatorlar mavsumiy va davriy tebranishlarini ekonometrik tadqiqi

PDF 8 sahifa 695,1 KB Bepul yuklash

8 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 695,1 KB

Fayl turi PDF

Sahifalar 8

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 8

14-мавзу. вақтли қаторлар мавсумий ва даврий тебранишларини эконометрик тадқиқи режа: 14.1. аддитив ва мультипликатив моделлар ва вақтли қаторларда мавсумийлик компоненталарни ҳисоблашга ёндошувлар 14.2. аддитив ва мультитпликатив моделларни қуриш тартиби 14.3. аддитив модель мавсумийлик компоненталари қийматларини аниқлаш. аддитив модель тренд тенгламасини тузиш 14.4. аддитив моделни қуриш. аддитив моделда прогнозлаш 14.1. аддитив ва мультипликатив моделлар ва вақтли қаторларда мавсумийлик компоненталарни ҳисоблашга ёндошувлар вақтли қаторнинг аддитив ва мультипликатив модели. мавсумий ёки циклик тебранишга эга бўлган вақтли қаторлар структурасини таҳлил қилишга бир қанча ёндошувлар мавжуд. энг содда ёндошув – бу мавсумий компоненталар қийматини сирғанчиқ ўртача усули билан ҳисоблаш ва авқтли қаторнинг аддитив ёки мультипликатив моделини тузишдан иборат. аддитив модель қуйидаги умумий кўринишга эга: esty  . (14.1) бу моделда вақтли қаторнинг ҳар бир даражаси тренд(t), мавсумий(s) ва тасодифий(е) компоненталар йиғиндисидан ташкил топади деб қаралади. мультипликатив модель қуйидаги умумий кўринишга эга: esty  . (14.2) бу модель вақтли қаторнинг ҳар бир даражаси тренд(т), масумий (s) …

2 / 8

кслаш; 2) s – мавсумий компонентанинг қийматини ҳисоблаш; 3) қатор тенгламасидан мавсумий компоненталарни чиқариб ташлаш ва аддитив моделда (т+е) тексланган қийматларни топиш; 4) (т+е) даражаларни аналитик текслаш ва ҳосил бўлган тренд тенгламасини қўллаб т нинг қийматларини ҳисоблаш; 5) ҳосил бўлган моделда (т+е)нинг қийматларини ҳисоблаш; 6) мутлоқ ва нисбий ҳатоликларни ҳисоблаш. 14.3. аддитив модель мавсумийлик компоненталари қийматларини аниқлаш. аддитив модель тренд тенгламасини тузиш 14.1 –мисол. вақтли қаторнинг аддитив моделини тузиш. 13-мавзунинг 13.2 мисолидаги 13.3-жадвалда келтирилган туман аҳолисининг сўнги тўрт йилда истеъмол қилган электр энергияси ҳажми ҳақидаги маълумотлардан фойдаланиб аддитив модель тузишни кўриб чиқамиз. 13.2-мисолда вақтли қатор даврийлиги 4га тенг бўлган мавсумий тебранишга эга эканлигини кўрган эдик. электр энергия истеъмоли ҳажми кузги-қишки даврда(i ва iv чораклар) баҳорги-ёзги(ii ва iii чораклар) даврга нисбатан юқори. қаторнинг графигидан(13.2-расм) тебраниш амплитудаси тахминан бир ҳилда эканини аниқлаш мумкин. бу ҳолат қаторда аддитив модель борлигидан далолат беради. қаторнинг компоненталарини ҳисоблаймиз(14.1-жадвал). 1-қадам. сирғанчиқ ўртача усули билан қаторни текслаймиз. бунинг …

3 / 8

ий компонентани баҳолаш 1 2 3 4 5 6 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 6,0 4,4 5,0 9,0 7,2 4,8 6,0 10,0 8,0 5,6 6,4 11,0 9,0 6,6 7,0 10,8 - 24,4 25,6 26,0 27,0 28,0 28,8 29,6 30,0 31,0 32,0 33,0 33,6 33,4 - - - 6,10 6,40 6,50 6,75 7,00 7,20 7,40 7,50 7,75 8,00 8,25 8,40 8,35 - - - - 6,250 6,450 6,625 6,875 7,100 7,300 7,450 7,625 7,875 8,125 8,325 8,375 - - - - -1,250 2,550 0,575 -2,075 -1,100 2,700 0,550 -2,025 -1,475 2,875 0,675 -1,775 - - 2-қадам. қаторнинг ҳақиқий даражалари билан марказлаштирилган ўртача орасидаги фарқни ҳисоблаб мавсумий компоненталарни баҳолаймиз(жадвалда 6-устун). улардан мавсумий компонента(s)ларнинг қийматларини ҳисоблашда фойдаланамиз. бунинг учун йиллар бўйича ҳар бир чорак учун ўртача мавсумий баҳо(si )ларни 14.1-жадвалдан олиб 14.2- жадвалга жойлаштирамиз. одатда мавсумий компонентали (аддитив) моделларда чораклар бўйича мавсумий …

4 / 8

лга тенг бўлиш шартини текшириб кўрамиз: 0,581- 1,977 – 1,294 + 2,690 = 0. шундай қилиб, қуйидаги мавсумий компоненталар қийматларини оламиз: i – чорак: s1 = 0,581; ii – чорак: s2 = -1,979; iii – чорак: s3 = -1,294; iv – чорак: s4 = 2,690. 3-қадам. берилган вақтли қаторнинг ҳар бир даражасидан масумий компоненталарнинг таъсирини чиқариб ташлаб, t+e = y – s қийматларини топамиз(14.3-жадвалнинг 4- устуни). ушбу қийматлар ҳар бир давр учун ҳисобланиб, улар фақат тенденция ва тасодифий компоненталардан иборат бўлади. 14.3 –жадвал т нинг тексланган қийматларини ва аддитив моделда e хатоликни ҳисоблаш t yt st t+e= = yt -st t t+s e=yt – -(t+s) e 2 1 2 3 4 5 6 7 8 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 6,0 4,4 5,0 9,0 7,2 4,8 6,0 10,0 8,0 5,6 6,4 11,0 9,0 6,6 7,0 10,8 0,581 -1,977 -1,294 …

5 / 8

н. 14.4. аддитив моделни қуриш. аддитив моделда прогнозлаш 5-қадам. қаторнинг аддитив моделда олинган қийматларини топамиз. бунинг учун т нинг даражаларига мос чораклар учун масумий компоненталарни қўшиб чиқамиз (t+sнинг қийматлари 14.3-жадвалниг 6- устунида ва14.1-расмда келтиилган). 6-қадам. аддитив моделни қуриш усулига асосан моделнинг ҳатоларини ҳисоблаш e = y - (t + s) (14.3) формула асосида амалга оширилади. бу мутлоқ хатолик бўлиб, унинг қиймати 14.3-жадвалнинг 7-устунида келтирилган. регрессия модели каби, танланган моделнинг сифатини баҳолаш учун олинган мутлоқ хатоликлар квадратлари йиғиндисидан фойдаланиш мумкин. ушбу аддитив модель учун мутлоқ хатоликлар квадратлари йиғиндиси 1,10га тенг. уни қатор даражаларининг ўртача даражасидан четланиши квадратларининг йиғиндиси(71,59)га нисбати 1,5 фоиздан кўпроқни ташкил этади, яъни: (1 - 1,10 / 71,59) · 100 = 1,536%. шундай қилиб, айтиш мумкинки, аддитив модель охирги 16 чоракда электр энергия истеъмоли жараёнини ифодаловчи вақтли қатор даражаларининг ўзгаришини 98,5 фоиз аниқлик билан ифодалаб беради. 14.2-мисол. аддитив модель бўйича прогнозлаш. фараз қилайлик, 14.1-мисол маълумотлари асосида туман аҳолисининг кейинги …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 8 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"vaqtli qatorlar mavsumiy va davriy tebranishlarini ekonometrik tadqiqi" haqida

14-мавзу. вақтли қаторлар мавсумий ва даврий тебранишларини эконометрик тадқиқи режа: 14.1. аддитив ва мультипликатив моделлар ва вақтли қаторларда мавсумийлик компоненталарни ҳисоблашга ёндошувлар 14.2. аддитив ва мультитпликатив моделларни қуриш тартиби 14.3. аддитив модель мавсумийлик компоненталари қийматларини аниқлаш. аддитив модель тренд тенгламасини тузиш 14.4. аддитив моделни қуриш. аддитив моделда прогнозлаш 14.1. аддитив ва мультипликатив моделлар ва вақтли қаторларда мавсумийлик компоненталарни ҳисоблашга ёндошувлар вақтли қаторнинг аддитив ва мультипликатив модели. мавсумий ёки циклик тебранишга эга бўлган вақтли қаторлар структурасини таҳлил қилишга бир қанча ёндошувлар мавжуд. энг содда ёндошув – бу мавсумий компоненталар қийматини сирғанчиқ ўртача усули билан ҳисоблаш ва ав...

Bu fayl PDF formatida 8 sahifadan iborat (695,1 KB). "vaqtli qatorlar mavsumiy va davriy tebranishlarini ekonometrik tadqiqi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: vaqtli qatorlar mavsumiy va dav… PDF 8 sahifa Bepul yuklash Telegram