geodezik astronomiya

DOC 63 стр. 2,2 МБ Бесплатная загрузка

63 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 2,2 МБ

Тип файла DOC

Страницы 63

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 63

ii. geodezik astronomiya 2.1. geodezik astronomiya predmeti va vazifalari 2.1.1. astronomik ma’lumotlar geofizik masalalarni yechishda foydalanish. geodezik astronomiya–astronomiyani bo‘limi, yer sirti nuqtalar va osmon yoritgichlarini kuzatishdan azimut yo‘nalishlari, geografik koordinatalarni aniqlash nazariya va usullari o‘rganiladi. geodezik astronomiyada yoritgich yerdagi tayanch nuqta kabi ma’lum koordinatalar bilan tayanch nuqta rolini o‘ynaydi. yoritgichni holati anik koordinata tizimi va aniq vaqt o‘lchash tizimida beriladi. shu bilan birga geodezik astronomiya astronomik kuzatish uchun ishlatiladigan asboblarni nazariyasi va tuzilishini o‘rganadi, shuningdek, astronomik kuzatilgan aniqliklarni matematik hisoblash metodlari bilan ham shug‘ullanadi. astronomik kuzatilgan aniqliklar natijasini geodeziyada foydalanishni asosiy momentlari quyidagilardan iborat: 1.astronomik aniqliklar geodezik va gravimetrik o‘lchash natijalari bilan birgalikda quyidagilarga imkon beradi: boshlang‘ich (oldingi) geodezik sanalarni belgilaydi; davlat geodezik tarmoqlari, shuningdek yerdagi referens–ellipsoid o‘qini aniqlashni ta’minlaydi; yer ellipsoidining parametrlarini aniqlash; referens–ellipsoidga nisbatan kvazigeoid balandligini aniqlash. 2.astronomik kuzatishdan tik chiziq og‘maligini tashkil etuvchilarini aniqlash geodezik va astronomik koordinata tizimlari oralig‘idagi bog‘lanishni moslashtirish, gravitatsion potensial va qabul qilingan …

2 / 63

yonlarda gravitatsion maydon ma’lumotlarini hisobga olingan astronomik punklar topografik suratga olish uchun tayanch sifatida foydalaniladi. 5.azimutni astronomik aniqlash tashqi geodezik belgilar (tepaliklardagi trangulyatsion signal nuqtalari) yo‘qolganda belgilovchi punktlarga direksion burchak yo‘nalishlarini aniqlash uchun bajariladi. 6.geografik koordinatalarni astronomik aniqlash yer sirtiga nisbatan dengiz va havoda harakatlanayotgan obyektlarni (kema, samolyot) turgan o‘rnini absolyut aniqlash vositalari hisoblanadi. 7.geodezik astronomiya metodlari kosmik tadqiqotlarda va kosmik navigatsiyada qo‘llaniladi. 8.geografik koordinata va azimut yo‘nalishini astronomik aniqlash poligonometrik yurish va boshqa burchak qurishlarda, aniq giroskopik asboblarni etalonlashtirishda, armiya qo‘shinlari topografo–geodezik (kartalar) ta’minlashda burchak o‘lchashlarni nazorat qilish uchun tayanch geodeziyada qo‘llaniladi. astronomik aniqlash usullari aniq va yaqinlashtirilgan usullarga bo‘linadi. aniq astronomik aniqlash usullari deganda, geodezik astronomiya nazariyasining zamonaviy holati imkoniyatida va uning instrumental bazasi yordamida aniqlashda kenglik, uzunlik va azimut yo‘nalishini topish kiradi. astronomik aniqlashlar zamonaviy talab qilinadigan maksimal aniqliklarga quyidagilar kiradi. olingan kuzatish natijalarini ichki yaqinlashuvi bo‘yicha astronomik aniqlashlarni o‘rtacha kvadratik xatoligi geografik kenglik bo‘yicha , uzunlik …

3 / 63

o‘lmagan kuzatish usullari, gacha aniq bo‘lmagan kuzatish momentlarini hisobga olinishi, obyekt sifatida quyoshni kuzatishdan har doim foydalanish, soddalashtirilgan kuzatish usullari va hisoblardagi oddiy yaqinlashtirish formulalari va boshqalari. yaqinlashtirish usullarida astronomik aniqlashlar yoritgichni kuzatish va ularni o‘lchov aniqliklar usuli soddalashtirilgan bo‘ladi. yaqinlashtirish astronomik aniqlashlarni qo‘llanilishi: –aniqlikni hisoblab aniqlash uchun yaqinlashtirilgan kenglik, uzunlik va azimut yo‘nalishini olish; –aniq astronomik aniqlashlar uchun asboblarni oriyentirovkasi (gorizont tomonlarga moslashtirish); –mahalliy koordinat tizimiga geodezik tarmoqlarni rivojlantirish va aniqlashtirish; –azimut va direksion burchak aniqlik yo‘nalishlarini avtonom (alohida) aniqlash; –poligonometrik yurishlar va boshqa burchak qurishlarda nazorat ishlari; –marksheyder ishi va boshqa muhandislik ishlarda qo‘llaniladigan giroskop asboblarni etalonlashtirish. astronomik geodeziyaning boshqa fanlar bilan bog‘liqligi. oliy geodeziya to‘xtamasdan rivojlanmoqda va takomillashmoqda. u yer shakli nazariyasi, gravimetriya, geodeziya, astronomiya, kosmik geodeziya kabi ilmiy fanlar bilan birgalikda uzviy bog‘liq holda rivojlanmoqda. oliy geodeziya o‘zining tadqiqotlarida fundamental fanlarning (fizika, matematika, astronomiya va boshqa), yuqori aniqlikdagi o‘lchash texnikalarini ishlab chiqishda–amaliy optika, aniq asbobsozlik, radioelektronika, …

4 / 63

ilmiy va ilmiy–texnik muammolarni hamda oliy geodeziya, geodinamika, astronomiya va boshqa fanlarning masalalarni yechishda foydalaniladi. glabal geodezik tarmoqlarning aniqligi oshgan sari, yangi ilmiy muammolarni va geodeziya, amaliy kosmonavtika, geodinamika, astronomiya va ko‘plab boshqa fanlarning masalalarini yechish imkoniyatlari asta–sekinortib boradi. astronomo–geodezik tarmoqlarni takomillashtirishni yaqin masalalaridan biri sun’iy yo‘ldosh yordamida undagi punktlarning holatini, zaruriy yuqori aniqlik bilan aniqlashdan iborat. astronomo–geodezik tarmoqlarni takomillashtirishning keyingi bosqichida mamlakat hududida o‘ta aniq fundamental geodezik tarmoq barpo etish zarur, bunda uchburchak tomonlarining uzunligi 2000–3000 km ga teng bo‘ladi, unda punktlar orasidagi masofalar ancha uzoqligida ham, santimetr yoki yuqoriroq aniqlik bilan aniqlash maqsadga muvofiq bo‘ladi. fundamental geodezik tarmoqning har bir punkti statsionar yoki observatoriya bo‘lishi kerak, unda aniq dastur bo‘yicha davriy ravishda turli ko‘rinishdagi o‘ta aniq kompleks o‘lchashlar bajarib borish kerak, bular qatorida punktlarni geotsentrik koordinatalarini aniqlash bo‘yicha sun’iy yo‘ldoshlarni kuzatish; kenglik, uzoqlik va azimutlarni aniqlash bo‘yicha astronomik; og‘irlik kuchi tezlanishini aniqlash bo‘yicha gravimetrik, shovunni astronomo–geodezik og‘ishi orttirmasini …

5 / 63

‘zgaruvini sistematik ravishda kuzatish olib borish lozim. fundamental geodezik tarmoqlar barcha punktlarini aniq vaqt intervali oralig‘ida takrorlab turiladigan, yuqori aniqlikdagi nivelirlash yo‘llari bilan o‘zaro bog‘lash maqsadga muvofiq bo‘ladi. dengiz yaqinidi joylashgan punktlar stax o‘lchovchi (mareografik) stansiyalar bilan 1 klass nivelirlash chiziqlari orqali birlashtirilishi lozim, ularda dengiz yuzasini o‘zgarishini to‘xtovsiz kuzatib borilishi kerak. vaqt o‘tishi bilan yer aylanish o‘qining holati ham o‘zgaradi, demak punktlarning lahzali koordinatalari ham o‘zgaradi. punktlarni holati va balandligi yer qobig‘ini ko‘tarilish diformatsiyasi tufayli o‘zgarib turadi. demak, yangi to‘rt o‘lchamli fazoviy pretsizion davlat geodezik tarmog‘iga o‘tish kerak bo‘ladi, bu esa undagi o‘lchashlarni matematik qayta ishlashni yuqori aniqlik darajasida bajarishni talab etadi, bu yerda – vaqt. geodeziyaning ko‘plab amaliy masalalarini yechishda vaqt o‘tishi bilan o‘zgaruvchan lahzali koordinatalarga tayanish noqulaydir. shuning uchun, lahzali koordinatalarni aniq davrga reduksiyalash lozim, boshqa davr koordinatalariga o‘tish zarurati tug‘ilgunga qadar ulardan foydalanish kerak. fundamental geodezik tarmoqlar elementlarini asos deb qabul qilib, astronomo–geodezik tarmoqlarning bir qator …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 63 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "geodezik astronomiya"

ii. geodezik astronomiya 2.1. geodezik astronomiya predmeti va vazifalari 2.1.1. astronomik ma’lumotlar geofizik masalalarni yechishda foydalanish. geodezik astronomiya–astronomiyani bo‘limi, yer sirti nuqtalar va osmon yoritgichlarini kuzatishdan azimut yo‘nalishlari, geografik koordinatalarni aniqlash nazariya va usullari o‘rganiladi. geodezik astronomiyada yoritgich yerdagi tayanch nuqta kabi ma’lum koordinatalar bilan tayanch nuqta rolini o‘ynaydi. yoritgichni holati anik koordinata tizimi va aniq vaqt o‘lchash tizimida beriladi. shu bilan birga geodezik astronomiya astronomik kuzatish uchun ishlatiladigan asboblarni nazariyasi va tuzilishini o‘rganadi, shuningdek, astronomik kuzatilgan aniqliklarni matematik hisoblash metodlari bilan ham shug‘ullanadi. astronomik kuzatilgan aniqliklar...

Этот файл содержит 63 стр. в формате DOC (2,2 МБ). Чтобы скачать "geodezik astronomiya", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: geodezik astronomiya DOC 63 стр. Бесплатная загрузка Telegram