astronomiya (m.mamadazimov)

PDF 264 pages 8.1 MB Free download

264 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 8.1 MB

File type PDF

Pages 264

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 264

0 ‘zbekist0n respublikasi oliy va 0 ‘rta maxsus ta’lim vazirligi 0 ‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi m. mamadazimov astronomiya akademik litsey va kasb-hunar kollejlari uchun darslik tuzatilgan 6- nashri «o'qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi toshkent - 2008 www.ziyouz.com kutubxonasi bbk 22.6ua721 t a q r i z c h i l a r : r.g.isyanov — pedagogika fanlari nomzodi, dotscnt; i.boltayev — akademik litseylarda ta ’lim mazmuni va metodikasi bomimi boshlig 'i, fizika-matematika fanlari nomzodi; m.qurbonov — o 'zm u fizika fakulteti dotsenti. m 1605030000 53 ( | inivurt — 200x 353(04) — 2008 • ' s «o'qituvchi» nashriyoti. 2003. ©«o'qituvchi* nmiu. 6- nashri. isbn 978-9943-02-073-3 2008. www.ziyouz.com kutubxonasi so'zboshi aziz o'quvchi, tabiiy fanlarning eng qadimiysi hisoblanmish astronomiya fani miloddan avvalgi bir necha ming yillar kishi- larning hayotiy ehtiyojlarini qondirish yo'lidagi sa’y-harakatlari oqibatida vujudga kelgan bo'lib, sizlarni koinotning ming yillik sirlaridan ogoh qiladi. qadim sharqda sayyohlar, savdogarlar kunduzi jazirama oftobdan saqlanib, …

2 / 264

yillik) sezgan kishilar ulardan vaqtni o'lchashda, dehqon- chilik, chorvachilik, savdogarchilik, sayyohlik ishlarini rejalashti- rishda oz-ozdan foydalana boshladilar. shu tufayli astronomiya qadimda sivilizatsiya markazlaridan sanalgan sharqda — hindiston, xitoy, misr, iroq, arabiston, eron, o'rta osiyoda jadal rivojlandi. jumladan, movarounnahrda astronomiya ancha rivoj topgan fanlardan biri edi. bu yerdan yetishib chiqqan o'nlab vatandosh- larimizning o'z kashfiyotlari bilan jahon astronomiya fani tarixida o 'chm as iz qoldirganliklaridan barchamiz faxrlansak arziydi. bular ichida ix asrlarda fan va madaniyat markazi sanalgan, bag'dod shahrida shakllangan «donishmandlar uyi» («m a’mun akademiyasi»)da faol ishtirok etgan m uham m ad al-xorazmiy, ahmad al-farg 'oniy , x asrda yashab ijod etgan abu mahmud www.ziyouz.com kutubxonasi xo'jandiy, xi asrda xorazmda abu rayhon beruniy, abu nasr mansur ibn iroq, sal keyinroq umar xayyom (xi asr), nasriddin at-tusiy (xiii asr) kabi buyuk yuitdoshlarimizning ilmiy meroslari — astronomiya fani erishgan dastlabki durdonalardan sanaladi. shu ningdek, azim shahar samarqand etagida ulug'bek va uning maktabi tomonidan …

3 / 264

ini hisoblash usuli (i.nyuton tomonidan) kabi muhim kashfiyotlar «daryosi»ning vujudga kelishida sam arqand astronom lari «ko'zini ochgan buloq» dastlabki irmoq bo'ldi. quyosh, oy va sayyoralarning harakatlarini o'rganish bo'yicha ulug'bek maktabi qo'ygan poy- devor — nazariy astronomiyaning shakllanishida o'zining ulkan hissasini qo'shdi. insonning qadami, u asrlar orzu qilgan oyga yetdi. yer atrofi orbitasida qurilishi bundan besh yilcha oldin boshlangan birinchi kosmik shaharcha — xalqaro kosmik stansiya ishga tushdi. yaqin yillarda inson marsga qo'nishni rejalashtirmoqda. kosmos ana shunday shaxdam odimlar bilan o'zlashtirilayotgan xxi asrda har bir o'quvchi olamning ilmiy astronomik manzarasidan voqif b o ' lishi, osmon haqidagi turli uydirmalarga (astrologik bashoratlar, kosmik «kelgindilar», «uchar tarelkalar», «dumli yulduz»lar - baxtsizlik elchilari) uchmasligi — bugungi kun yoshlarining bilimlariga qo'yilgan oddiy bir talabdir. bunday bilimlar insonni cheksiz koinotning bir zarrasi va uning milliardlab yillar davom etgan evolutsiyasining mahsuli ekanligini, shuningdek, u yasha- 4 www.ziyouz.com kutubxonasi gan umr — koinotning yoshi oldida atigi bir daqiqa …

4 / 264

ay dur- dona merosni avaylab-asrash va uni ko 'paytirishdek u lug‘ ishlarga bel bog'lab kirishish vazifalarini qo'yadi. 0 ‘zbekistonning rivojlanayotgan astronomiya fani, yaqin kelajakda sizdek iste’dodli yoshlar hisobiga iqtidorli astronom- olimlar safini to ‘ldiradi va ular erishgan yutuqlari bilan ajdod allomalarimiz ruhini shod etadilar, degan umiddaman. ushbu darslik mustaqilligimiz sharofati ila astronomiyadan o ‘zbek tilida bitilgan birinchi darslik bo'lib, uni yozishda barcha hamkasb astronomlarning fikrlari va maslahatlaridan keng foyda- landim. mahalliy o ‘quv va rasmli materiallarning aksariyati astro nomiya instituti m a’muriyati va ilmiy xodimlari, birinchi navbat- da, uning direktori, fizika-matematika fanlari doktori sh.a.egam- berdiyev tom onidan foydalanish uchun ixtiyorimizga berildi. ularning barchasiga samimiy minnatdorchiligimni bildiraman. sizga esa, aziz o ‘quvchilar, koinot sirlaridan voqif bo ‘lishda omad doimo hamroh bo‘lishini istab qolaman! m uallif www.ziyouz.com kutubxonasi kirish i 1- §. astronomiya fani va uning kelib chiqishi siz boshlang'ich sinflarda «atrofimizdagi olam», keyinroq «tabiatshunoslik» va «fizika» kurslaridan quyosh, oy, plane talar …

5 / 264

sh qa sharq ham da g 'a rb mamlakatlarida bundan bir 1- rasm. miloddan 2000 yilcha oldin necha m ins u*1 avval m av' quyosh va oy harakatlarini o'rganish j l|d bo'lgan (1—2 -ra s m - maqsadida qurilgan stounxendj lar). m asalan. misrlik (angliya) observatoriyasi. kohinlar miloddan 3 ming www.ziyouz.com kutubxonasi 2-§. qisqacha tarixiy os her k i ___________________________ w=5jqi 2- rasm. markaziy amerikada milod. aw. 1000- yillarda mava qabilasi tomonidan qurilgan astronomik observatoriya. 3- rasm. aristotel (milod. aw. iv asr) olam tuzilishini shunday tasawur qilgan. yilcha avval nil daryosi toshqinining boshlanish kunlarini astro nomik kuzatishlar asosida old indan aytib berganlar. bunda osm onning shimoliy yarim sharining eng yorug' yulduzi siriusning sharqda, erta tongda quyosh shafaqlari bilan bir vaqtda, paydo bo'lishi va nil daryosi toshqinining boshlanishi orasida bog'lanish borligi aniqlangan edi. ko'p yillik bunday kuzatishlar yilning haqiqiy uzunligini aniqlashga ham olib keldi. 1. astronomiya nimani o'rganadi? 2. astronomiya fani …

Want to read more?

Download all 264 pages for free via Telegram.

Download full file

About "astronomiya (m.mamadazimov)"

0 ‘zbekist0n respublikasi oliy va 0 ‘rta maxsus ta’lim vazirligi 0 ‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi m. mamadazimov astronomiya akademik litsey va kasb-hunar kollejlari uchun darslik tuzatilgan 6- nashri «o'qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi toshkent - 2008 www.ziyouz.com kutubxonasi bbk 22.6ua721 t a q r i z c h i l a r : r.g.isyanov — pedagogika fanlari nomzodi, dotscnt; i.boltayev — akademik litseylarda ta ’lim mazmuni va metodikasi bomimi boshlig 'i, fizika-matematika fanlari nomzodi; m.qurbonov — o 'zm u fizika fakulteti dotsenti. m 1605030000 53 ( | inivurt — 200x 353(04) — 2008 • ' s «o'qituvchi» nashriyoti. 2003. ©«o'qituvchi* nmiu. 6- nashri. isbn 978-9943-02-073-3 2008. www.ziyouz.com kutubxonasi so'zboshi aziz o'quvchi, tabiiy fanlarning eng qadimiysi hisoblanmish astro...

This file contains 264 pages in PDF format (8.1 MB). To download "astronomiya (m.mamadazimov)", click the Telegram button on the left.

Tags: astronomiya (m.mamadazimov) PDF 264 pages Free download Telegram