ahmad al-farg’oniy buyuk mutafakkir

DOCX 15 стр. 34,4 КБ Бесплатная загрузка

15 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 34,4 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 15

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 15

ahmad al-farg’oniy buyuk mutafakkir reja: 1. ahmad al-farg’oniy hayoti va ijodi 2. ahmad al-farg’oniy buyuk mutafakkir 3. ahmad al-farg’oniy asarlari abul abbos ahmad ibn muhammad ibn kasir al-farg‘oniy(798—861) farg‘onada tug‘ildi, shu yerda ilmiy ta’lim oldi, voyaga yetdi va, nihoyat, bag‘doddagi «bayt al-hikma» nomli akademiyada ilmiy ishlar bilan shug‘ullandi. bu ilm makonida al-farg‘oniy boshqa atoqli olimlar, jumladan, muhammad ibn muso al-xorazmiy bilan birgalikda xizmat qilgan. al-farg‘oniyning misrda, nil daryosi bo‘ylarida ilmiy-nazariy va ilmiy-amaliy sohalarda ijodiy faoliyat ko‘rsatganligi ham jahonga ma’lum. i. al-farg‘oniy asarlari. ahmad al-farg‘oniyning 8 asari ma’lum. shu bilan birga, ta’kidlab o‘tishimiz kerakki, rizoulloh ansoriyning dalolat berishicha, uning qoldirgan asarlari soni o‘n bitta. bu kitoblarning har birida astronomiyaga oid yangi, qimmatli fikrlar aytilgan. ularning ayniqsa ikkitasi jahon astronomlariga ma’lum va mashhurdir. biz bu o‘rinda al-farg‘oniy asarlarining mazmuni bilan chegaralanamiz. «astronomiya ilmi asoslari» — «samoviy harakatlar va umumiy astronomiya kitobi» («kitob fiy harakat as-samoviya va javomi’ ilm an-nujum»). risolaning asl qo‘lyozmalari …

2 / 15

ashr etilgan. «astronomiya ilmi asoslari» b.rozenfeld, i.dobrovolskiy va n.sergeeva tarjimasida rus tilida birinchi marta 1998 yili toshkentda nashr qilindi. bu tarjima qo‘lyozmasining ayrim parchalarini tarjimonlar ruxsati bilan o.fayzullaev 1976 yili nashr ettirgan edi. ruscha va o‘zbekcha to‘la nashrini amalga oshirishda esa a.ahmedov va a.abdurahmonov ancha xizmat qildilar. ii. ilmiy g‘oyani fikriy eksperiment usuli bilan isbotlash mumkin. odatda, ilmiy g‘oya, avvalo, gipoteza shaklida ta’riflanadi, deyiladi. bu gipoteza to‘qmi yoki puchmi, bu masalani amaliyot hal qilib beradi. agar to‘q bo‘lsa, gipoteza nazariyaga aylanadi, puch bo‘lsa — chippakka chiqadi. falsafada nazariya bilan praktika orasidagi munosabat qadimdan shu vaqtgacha qiziqarli muammolardan hisoblanib kelinmoqda. bu sohada har xil «izm»lar ham paydo bo‘lgan. pozitivizm, ratsionalizm, irratsionalizm, empirizm shu jumladandir. lekin al-farg‘oniyda masalaning hal etilishi boshqacharoq: praktika fikran ham bo‘lishi mumkin va u haqiqatligi isbotlangan g‘oyadan boshlanadi. olimlarning masalaga qarashlari har xil bo‘lishi mumkin, lekin haqiqat bitta. mana shunday haqiqiy g‘oyalardan biri yer va osmonning sfera shaklidaligidir. …

3 / 15

adi. ko‘rish vositasining umumlashtirilishi: «uning dalili shuki, quyosh, oy va hamma harakatlanuvchi yoritgichlar yerning turli taraflarida bir vaqtda chiqmaydi ham, botmaydi ham. yerdan qaraganda, ulardan sharqiy vaziyatda bo‘lganlari g‘arbiy vaziyatda bo‘lganlaridan oldinroq chiqishini ko‘ramiz» (1, 15). bu fikrning asosida ko‘rish sezgisi yotadi. lekin bu sezgi fikran eksperiment tufayli aytilgan sezgi. keyinchalik bu fikran sezgi sof sezgiga aylandi: kolumb (xv asr) va magellan (xvi asr) al-farg‘oniy tusmol bilan aytganlarini amalda o‘z ko‘zlari bilan ko‘rdilar. fikran umumlashtirish: «shimol va janubdagi bir-biridan uzoqlikda joylashgan vaziyatlar orasida ham xuddi yuqoridagi kabi hodisa mavjud. agar yerda janubdan shimolga qarab yurilsa, kishiga unga shimol tomonda botuvchi bo‘lgan ba’zi yoritgichlar chiquvchi bo‘lib ko‘rinadi va botmaydigan bo‘lib qoladi. xuddi shu singari janub tomonda unga ko‘rinadigan ba’zi yoritgichlar ko‘rinmaydigan bo‘lib qoladi va doim bir xil tartibda botadi. biz bayon etganlarning hammasi yerning shar shaklida va yer sirtining dumaloq ekanini isbotlaydi»(1, 16). iii. pedagogik mahorat. al-farg‘oniy astronomiya tarixida birinchi pedagog …

4 / 15

ing pedagogik faoliyatini namoyish qilish maqsadida bir misol keltiramiz. bir savol qo‘yaylik: nima uchun ba’zi joylarda samoviy jismlar har xil joyda har xil vaqtda har xil ko‘rinadi? bu savolga hozir, xxi asrda ham hamma to‘g‘ri javob bera oladi, deya olmaymiz. al-farg‘oniy esa bu savolga bundan o‘n ikki asr ilgari mohir muallim sifatida va ishonarli qilib javob bergan: 1. «ammo shunday bir joy borki, unda qutb to‘qson darajaga ko‘tariladi va u zenit bo‘lib qoladi. unda ekvator doirasi hamma vaqt yerning ufq doirasi bilan ustma-ust tushadi. osmon sferasining aylanishi soqqa yo pildiroqning aylanishi kabi ufqqa parallel bo‘ladi. u holda osmonning ekvatorga nisbatan shimoliy yarmi yer ustida abadiy ko‘rinadi, janubiy yarmi esa abadiy ko‘rinmaydi. shuning singari, agar quyosh shimoliy burjlarda bo‘lsa, u aylanayotib ufq yaqinida chiqadi va uning ufqdan eng katta balandligi uning osmon ekvatori doirasiga og‘ishiga teng bo‘ladi. agar u janubiy burjlarda bo‘lsa, u botadi. bu yerlarda bir yilning hammasi bir sutka …

5 / 15

imoliy burjda bo‘lsa, kunning vaqti tunning vaqtidan uzun bo‘ladi. shuningdek, quyosh osmon ekvatoridan shimol tomonga uzoqlashsa, kun tundan ortib boradi, bu ortish quyosh osmon ekvatoridan eng katta og‘ish miqdoriga uzoqlashgunicha davom etadi. u saratonning boshida bo‘lganida kunning uzayishi va tunning kisqarishi nihoyasiga yetadi. agar quyosh janubiy burjda bo‘lsa, ahvol biz tasvirlaganning aksi bo‘ladi, ya’ni kun tundan qisqa va bu qisqarish quyosh jadiyning boshiga yetguncha davom etadi. keyin kunning qisqarishi va tunning uzayishi tugaydi. agar ikki parallel osmon ekvatorining turli tomonida bo‘lib, undan masofalari teng bo‘lsa, u holda ulardan birining yer ustidagi bo‘lagi, ikkinchisining yer ostidagi bo‘lagiga teng bo‘ladi va ulardan birining kuni ikkinchisining tuniga teng bo‘ladi; tunlari kunlariga teng bo‘ladi. eng uzun kun quyosh saratonning boshida bo‘lib, u jadiyning boshida bo‘lgandagi eng uzun tunga teng bo‘ladi; saratonning tunlari jadiyning kunlari kabi bo‘ladi. yerning aholi yashaydigan joylarida sodir bo‘lishi mumkin bo‘lgan hodisalarning barchasi mana shulardan iborat»(1, 25). shunday qilib, tabiatning bu …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 15 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ahmad al-farg’oniy buyuk mutafakkir"

ahmad al-farg’oniy buyuk mutafakkir reja: 1. ahmad al-farg’oniy hayoti va ijodi 2. ahmad al-farg’oniy buyuk mutafakkir 3. ahmad al-farg’oniy asarlari abul abbos ahmad ibn muhammad ibn kasir al-farg‘oniy(798—861) farg‘onada tug‘ildi, shu yerda ilmiy ta’lim oldi, voyaga yetdi va, nihoyat, bag‘doddagi «bayt al-hikma» nomli akademiyada ilmiy ishlar bilan shug‘ullandi. bu ilm makonida al-farg‘oniy boshqa atoqli olimlar, jumladan, muhammad ibn muso al-xorazmiy bilan birgalikda xizmat qilgan. al-farg‘oniyning misrda, nil daryosi bo‘ylarida ilmiy-nazariy va ilmiy-amaliy sohalarda ijodiy faoliyat ko‘rsatganligi ham jahonga ma’lum. i. al-farg‘oniy asarlari. ahmad al-farg‘oniyning 8 asari ma’lum. shu bilan birga, ta’kidlab o‘tishimiz kerakki, rizoulloh ansoriyning dalolat berishicha, uning qoldirgan ...

Этот файл содержит 15 стр. в формате DOCX (34,4 КБ). Чтобы скачать "ahmad al-farg’oniy buyuk mutafakkir", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ahmad al-farg’oniy buyuk mutafa… DOCX 15 стр. Бесплатная загрузка Telegram