ahmad al farg'oniy o'rta osiyolik mashhur mutafakkir

DOCX 4 pages 24.2 KB Free download

4 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 24.2 KB

File type DOCX

Pages 4

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 4

ahmad al farg'oniy o'rta osiyolik mashhur mutafakkir oʻrta asrlarda yashagan markaziy osiyolik olimlar orasida buyuk astronom, matematik va geograf al-fargʻoniy salmoqli oʻrin egallaydi. olimning toʻliq ismi abul abbos ahmad ibn muhammad ibn kasir al-fargʻoniydir. manbalarda uning fargʻonalik ekanligidan tashqari deyarli boshqa maʼlumotlar saqlanmagan. lekin shuni ham eʼtiborga olish kerakki, oʻrta asrlarda musulmon oʻlkalarida boʻlgan anʼanaga binoan, mamlakat poytaxti yoki markazini ham mamlakat nomi bilan atashgan. masalan, 995 yilgacha xorazmning poytaxti boʻlgan kotni, keyingi poytaxti gurganjni ham xorazm deyishgan. baʼzi arab mamlakatlarida bu odat hozir ham saqlanib qolgan. misr poytaxti qohiraning misr, shom (suriya) poytaxti damashqning shom deyilishi shundan. ana shu odatga koʻra, oʻrta asrlardagi fargʻona vodiysining markaziy shahri axsikatni ham fargʻona deyishgan. al-fargʻoniy fargʻona vodiysining qubo (quva) qishlogʻida tugʻilgan. shunisi maʼlumki, al-fargʻoniy xalifa xorun ar-rashidning sharqiy yerlaridagi muovini, oʻgʻli abdullohning (boʻlajak xalifa al-maʼmunning) marvdagi olimlari doirasiga kirgan. ehtimol, abdulloh yoshligidan bilimga chanqoq boʻlgani uchundir, 806 yili marvga noyib boʻlib tayinlanganida, …

2 / 4

oʻgʻli – muhammad al-amin nomi bilan oʻtiradi. saroydagi xurosonlik aʼyonlar esa abdullohni taxtni qoʻlga olishga daʼvat etadilar. 811 yildan 813 yilgacha aka-uka muhammad va abdulloh oʻrtasida taxt uchun olib borilgan kurash abdullohning gʻalabasi bilan tugaydi va muhammad katl qilinadi. oʻsha yili abdulloh taxtga al-maʼmun nomi bilan oʻtiradi. lekin u bagʻdodga bormay 819 yilga qadar marvda yashaydi. natijada, marv 813 yildan to 819 yilgacha xalifalikning vaqtincha poytaxti boʻlib turadi. 819 yili al-maʼmun butun saroy aʼyonlari va ulamolari bilan birga bagʻdodga koʻchadi. ular orasida al-fargʻoniy ham bor edi. shunday boʻlsa ham al-maʼmun qoʻl ostida u tuzgan ilmiy markaz “bayt ul-hikma”da ishlagan olimlar orasida al-fargʻoniyning nomi eslatilmaydi. buning sababi, bizningcha, shunday boʻlishi mumkin: u davrda xalifalikda ikkita rasadxona faoliyat olib borardi, biri bagʻdodning ash-shammosiya mahallasida va ikkinchisi damashq yaqinidagi kasiyun tepaligida edi. bu rasadxonalarning har birida “bayt ul-hikma” olimlarining ikkita doimiy guruhlari ishlar edi. ana shu olimlarning oʻzi rasadxonalari hojatidan kelib chiqib, ilmiy …

3 / 4

da nilometrni, yaʼni nil daryosi suvi sathini belgilovchi uskunani yasagan yoki taʼmirlagan. biroq al-fargʻoniy qanday qilib va qanday sharoitda misrga borib qolgani haqida ham aniq maʼlumot yoʻq. maʼlumki, al-maʼmun marvdan bagʻdodga nafaqat olimlarni, balki gʻulomlari boʻlmish turk askarlarini ham olib kelgan edi. bagʻdodga kelishi bilan u maʼlum maʼnoda lashkarni turklashtirdi: ana shu turk askarlaridan lashkarboshilar tayinladi. turk gʻulomlaridan biri buxorolik toʻlunni xalifa suriya, falastin va misrdagi lashkarlarning amiri etib tayinladi. uning oʻgʻli ahmad esa suriya va misrni mustaqil deb eʼlon qilib, toʻluniylar sulolasiga asos soldi. al-xorazmiy xalifa al-maʼmunning yaqin odami va maslahatchisi boʻlgani kabi al-fargʻoniy ham toʻluning yaqin odami yoki uning saroy ahli doirasidagi kishilardan biri boʻlganligi taxmin qilinadi. bu holda al-fargʻoniyning misrda paydo boʻlganidan ajablanmasa ham boʻladi. al-fargʻoniy hayotining muddati haqida ham qiyoslar qilish mumkin. agar uning hayotini al-xorazmiyning hayoti bilan qiyos qilsak, quyidagi xulosaga kelamiz. maʼlumki, al-xorazmiyning nomi yozma manbalarda oxirgi marta 847 yili xalifa al-vosiqning oʻlimi munosabati …

4 / 4

ul faraj bar ebrey (xiii asr), hoji xalifa (xvii asr) kabi sharq fihristchilari uni oʻz asarlarida eslatadilar. al-fargʻoniyning asosiy astronomik asari “samoviy harakatlar va umumiy ilmi nujum kitobi” (“kitob al-harakat as-samoviya va javomiʼ ilm an-nujum”) xii asrda ovroʻpoda lotin tiliga ikki marta va xiii asrda boshqa ovroʻpo tillariga ham tarjima qilinganidan soʻng, uning lotinlashtirilgan nomi “alfraganus” shaklida gʻarbda bir necha asr davomida keng tarqaladi. uning bu kitobi shu asrlar davomida ovroʻpo universitetlarida astronomiyadan asosiy darslik vazifasini oʻtadi. al-fargʻoniy asarining lotincha tarjimasi birinchi marta 1493 yilda nashr etilgan boʻlib, u eng qadimgi nashr qilingan kitoblardan hisoblanadi. 1669 yili mashhur golland matematigi va arabshunosi yakob golius al-fargʻoniy asarining arabcha matnini yangi lotincha tarjimasi bilan nashr etganidan soʻng, al-fargʻoniy va uning asarining ovroʻpodagi shuhrati yanada ortdi.

Want to read more?

Download all 4 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ahmad al farg'oniy o'rta osiyolik mashhur mutafakkir"

ahmad al farg'oniy o'rta osiyolik mashhur mutafakkir oʻrta asrlarda yashagan markaziy osiyolik olimlar orasida buyuk astronom, matematik va geograf al-fargʻoniy salmoqli oʻrin egallaydi. olimning toʻliq ismi abul abbos ahmad ibn muhammad ibn kasir al-fargʻoniydir. manbalarda uning fargʻonalik ekanligidan tashqari deyarli boshqa maʼlumotlar saqlanmagan. lekin shuni ham eʼtiborga olish kerakki, oʻrta asrlarda musulmon oʻlkalarida boʻlgan anʼanaga binoan, mamlakat poytaxti yoki markazini ham mamlakat nomi bilan atashgan. masalan, 995 yilgacha xorazmning poytaxti boʻlgan kotni, keyingi poytaxti gurganjni ham xorazm deyishgan. baʼzi arab mamlakatlarida bu odat hozir ham saqlanib qolgan. misr poytaxti qohiraning misr, shom (suriya) poytaxti damashqning shom deyilishi shundan. ana shu odatga koʻr...

This file contains 4 pages in DOCX format (24.2 KB). To download "ahmad al farg'oniy o'rta osiyolik mashhur mutafakkir", click the Telegram button on the left.

Tags: ahmad al farg'oniy o'rta osiyol… DOCX 4 pages Free download Telegram