energiya aalmashinuvi oshga oid fiziologiyasi va gigienasi

DOCX 7 sahifa 19,3 KB Bepul yuklash

7 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 19,3 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 7

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 7

6 - ma'ruza mavzu: energiya aalmashinuvi oshga oid fiziologiyasi va gigienasi. reja: bolalarda moddalar va energiya almashinuvining xususiyatlari maktab yoshi haqida tushuncha. o`quv yili gigienasi. dars gigienasi. o`quvchilarning kun tartibi. o`quvchilarning mehnat ta`limi gigienasi. tayanch tushunchalar energiya almashinuvi, energiya qiymati, o’sish energiyasi, oqsillar almashinuvi, uglevodlar almashinuvi,yog’lar almashinuvi,suv-tuz almashinuvi. maktab yoshi, o`quv yili, dars, tanaffuslar, kun tartibi, mehnat ta`limi. organizmda moddalar almashinuvi ikkita jarayondan iborat. bulardan biri – assimilyatsiya, ya’ni tashqi muhitdan organizmga kiruvchi moddalarni o’zlashtirish, oddiy kimyoviy birikmalardan murakkab birikmalarni hosil qilish, tirik materiyani yaratish. ikkinchisi – dissimilyatsiya, ya’ni tirik organizm tarkibiga kiruvchi moddalarni parchalash. organik birikmalarni sintezlash jarayonlari – anabolizm, parchalanish jarayonlari esa katabolizm, deb nomlanadi. homila va bolalik davri uchun o’sish sintezi deb nomlangan jarayonlar xosdir. ontogenezning bu davrlarida anabolik jarayonlar ustun bo’ladi, musbat azot balansi kuzatiladi, organizmda erkin energiya to’planadi. eneriya almashinuvi umumiy energiya almashinuvi organizmning asosiy hayotiy faoliyatlarini ta’minlash uchun sarflanadigan energiya, ya’ni asosiya almashinuv va …

2 / 7

siy almashinuvni aniqlab bo’lmaydi. agar energiya sarfini bola ovqatlantirilgandan keyin 30-60 minut o’tgach, uyqu vaqtida, metabolik jarayonlar eng past darajaga tushganida tekshirilsa, u asosiy almashinuvga yaqin bo’ladi. bola tug’ilgandan keyin birinchi kunning ikkinchi yarmidan boshlab asosiy almashinuv ortadi. bu bola organizmining bachadondagi harorat muvozanati muhitidan harorati pastroq tashqi muhitga o’tishi bilan izohlanadi. asosiy almashinuv dastlab 1,5 yoshgacha ortadi, keyin esa uning pasayishi kuzatiladi asosiy almashinuvning yoshga bog’liq ko’rsatkichlari yoshi asosiy almashinuv kkal/m2/24 soat kdj/m2/24 soat kkal kg-1/soat 1 kun 122 580 1,5 1 oy 205 860 2,0 3 oy 330 1075 2,3 6 oy 445 1193 2,3 9 oy 540 1287 2,3 1 yosh 580 1318 2,4 3 yosh 750 1240 2,1 5 yosh 840 1164 2,0 10 yosh 1120 1096 1,6 14 yosh 1360 1028 1,4 kattalarda 1700 1000 1,0 bola hayotining birinchi oylarida almashinuv jarayonlarining jadallashishi tanada hujayralar massasi ko’payishi bilan bog’liq. chaqaloq tana massasining deyarli yarmini hujayradan …

3 / 7

’qotish ortiqligi bilan ham izohlagan. bu “tana yuzasi qoidasi” deb nomlanadi. o’sish energiyasi katta yoshdagi odamdan farqli ravishda bolalarda energiyaning ko’pgina qismi o’sish va rivojlanish uchun sarflanadi. umumiy sarflanadigan energiyaning 15 % ga yaqini bolaning o’sishi uchun sarflanadi (tur a.f., 1971). ammo bolalarda tana vazni bir maromda ortmaydi. tana vaznininf eng ko’p ortishi (bir kecha-kunduzda 30 g dan) bola hayotining dastlabki 3 oyida kuzatiladi. bu davrda o’sish uchun sarflanadigan energiya miqdori bir kecha-kunduzda 140 kkal atrofida bo’lib, u asosiy almashinuv kattaligining taxminan 70 % ini tashkil qiladi. shundan keyin o’sish jadalligi sustlashadi va osishga sarflanadigan energiya miqdori kamayadi. bola balog’at yoshiga yetganda ushbu ko’rsatkich yana ortadi o’sishga sarflanadigan energiya qiymati yoshi tana massasi, kg tana massasining ortishi, g/sutka tana massasi ortishining energetik qiymati kkal/sutka kkal x kg-1/sutka asosiy almashinuvga nisbatan % miqdorida 1 oy 3,9 30 146 37 71 3 oy 5,8 28 136 23 41 6 oy 8,0 20 …

4 / 7

bilan boqilgan bolada sustroq namoyon bo’ladi. ishchi qo’shimchalar biror faollik uchun sarflanadigan energiya – energiya sarfining eng o’zgaruvchan qismi hisoblanadi. go’daklarda energiya sarfining bu qismi juda ozdir. bu davrda bolaning qichqirishi va yig’lashi uchun ketgan energiya sarfi yaqqol namoyon bo’ladi. jumladan, bola bezovtalanganda energiya sarfi 20-60 % ga, qichqirganda esa 200-300 % ga ortadi. bola tinch o’tirganida, tik turganida, bog’chadagi yoki maktabdagi mashg’ulotlarda qatnashganida moddalar almashinuvi 20-50 % ga ortadi. o’smirlik davrida energiyaning ko’p qismi harakatlar va muskul ishi uchun sarflanadi. masalan, o’rtacha harakatli o’yinlar chog’ida energiya sarfi asosiy almashinuvdan 75-125 % ga, yurganda – 125-175 % ga, yugurganda va o’ta harakatli o’yinlar vaqtida – 300-380 % ga ortiq bo’ladi. tana harotrati ko’tarilganda ham almashinuv ortadi (tana haroratining 10 c ga ko’tarilishi energiya sarfini 14-16 % ga oshiradi). bolaning yoshi ortgan sari muskul ishiga sarflanadigan energiya miqdori ham ortadi bolalar va o’smirlarda energiya sarfining tarkibiy qismlari yoshi tana massasi, kg …

5 / 7

ani bajaradi. nihoyat, oqsillar energiya manbai hisoblanadi: 1 g oqsil organizmda to’la oksidlanganda, 4 kkal energiya ajraladi. oqsillar almashinuvini o’rganish uchun azot muvozanatidan foydalaniladi. bolalar jadal o’sganligi sababli, ularda musbat azot muvozanati kuzatiladi. bunda oqsil sintezi uning yemirilishidan ustun turadi va organizmdan chiqayotgan azot organizmga kirayotgan azot miqdoridan oz bo’ladi. bunga azot retensiyasi (organizmda azotning ushlanib qolishi) deyiladi. azot retensiyasi hamda uning organizm tomonidan o’zlashtirilishi odamning yoshiga bog’liq bo’ladi azot retensiyasi kattaligining yoshga bog’liq holda o’zgarishlari yoshi ovqat bilan kirgan azotga nisbatan % hisobida yoshi ovqat bilan kirgan azotga nisbatan % hisobida 0-3 oylik 50,7 5-9 yosh 27,7 3-6 oylik 35,3 11-14 yosh 25,1 6-9 oylik 32,5 25-35 yosh 7,8 9-12 oylik 37,6 60-80 yosh 2,3 1-3 yosh 25,2 organizmning azotni ushlab qolish qobiliyati butun o’sish davri davomida saqlanadi. bu qoidadan chaqaloq hayotining birinchi kunlari mustasno. bola tug’ilganidan keyin 48-72 soat davomida moddalar almashinuvi katabolik xarakterga ega bo’ladi. organizmning energetik …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 7 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"energiya aalmashinuvi oshga oid fiziologiyasi va gigienasi" haqida

6 - ma'ruza mavzu: energiya aalmashinuvi oshga oid fiziologiyasi va gigienasi. reja: bolalarda moddalar va energiya almashinuvining xususiyatlari maktab yoshi haqida tushuncha. o`quv yili gigienasi. dars gigienasi. o`quvchilarning kun tartibi. o`quvchilarning mehnat ta`limi gigienasi. tayanch tushunchalar energiya almashinuvi, energiya qiymati, o’sish energiyasi, oqsillar almashinuvi, uglevodlar almashinuvi,yog’lar almashinuvi,suv-tuz almashinuvi. maktab yoshi, o`quv yili, dars, tanaffuslar, kun tartibi, mehnat ta`limi. organizmda moddalar almashinuvi ikkita jarayondan iborat. bulardan biri – assimilyatsiya, ya’ni tashqi muhitdan organizmga kiruvchi moddalarni o’zlashtirish, oddiy kimyoviy birikmalardan murakkab birikmalarni hosil qilish, tirik materiyani yaratish. ikkinchisi – dissimilyat...

Bu fayl DOCX formatida 7 sahifadan iborat (19,3 KB). "energiya aalmashinuvi oshga oid fiziologiyasi va gigienasi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: energiya aalmashinuvi oshga oid… DOCX 7 sahifa Bepul yuklash Telegram