o'rta asrlar va yangi davr ovrupadagi falsafiy fikrlar

DOC 1 page 326.0 KB Free download

1 page

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 326.0 KB

File type DOC

Pages 1

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 1

4-mavzu: o’rta asrlar va yangi davr ovrupadagi falsafiy fikrlar 4-mavzu: o'rta asrlar va yangi davr ovrupadagi falsafiy fikrlar. reja: 1. rim imperiyasining qulashi va o'rta asrlarda evropa madaniyati. 2. evropada uyg'onish davri va undagi falsafiy tafakkur takomili. 3. 17-19 asr evropa falsafasidagi oqimlar va falsafiy maktablar. 4. xx asr falsafasining asosiy oqim va yo'nalishlari. o'rta asr garbiy evropa sxolastik falsafasining yirik vakili italiyalik faylasuf va iloxietchi foma akvinskiy (1225-1274) edi. u rasmiy katolik dini mafkurasini atroflicha ishlab chikkan mutafakkirdir. foma akvinskiy aristotel falsafasi orkali xristian dini akidalarini falsafiy nazariy jixatdan asoslashga harakat kildi. u shaklni birlamchi, moddiy predmetlarni esa uning ijodiy maxsuli deb xisobladi. foma akvinskiy ana shu goyadan kelib chikib, dunyoda turli shakllar bor, jon xam ana shu shakllardan biridir, jon birlamchi ulmas shakl bo'lib tana jondan ajralishi bilanok xalok buladi, degan goyani ilgari surdi. mutafakkirning fikricha, falsafa va dinning maksadi xudoning mavjudligini isbotlashdir. foma akvinskiy ijtimoiy tengsizlikni xudoning …

2 / 1

i deb ћisoblaydigan diniy-idealistik yo'nalish). tarafdorlari umumiy "universaliya" lar real narsadan oldin va ulardan tashkarida yashaydilar, deb xisoblaganlar. nominalistlar (faqat nomigagina)esa, aksincha, ayrim buyumlarni borligini e'tirof etib, "universaliya" (xar tomonlama bilimga ega)larni inkor kildilar. ular umumiy goyalar fakat inson fikridagina mavjud buladi va umumiy tushunchalar sifatida yashaydi, deb ta'lim berganlar. demak, bu davr falsafasining dikkat markazida umumiy tushunchaning moxiyati masalasi turgan. realizmning yirik vakillari: foma akvinskiy va anselm kon-terberiyskiy (1033-1109) dir. realistlarning fikricha, umumiy tushunchalar ob'ektiv mavjud bo'lib, mustakil moxiyat sifatida tabiatdagi ayrim predmetlarga va kishilarga nisbatan birlamchidir. moddiy olamning ayrim va yakka predmetlari esa ikkilamchidir. foma akvinskiy nominalistlarga e'tiroz bildirib, umumiy tushuncha (xudo)ni birlamchi, tabiatdagi predmetlarni esa ikkilamchi, deb izoxladi. foma akvinskiy uz falsafiy karashlari bilan nominalistlarni realistlar bilan kelishtirishga, urta asr sxolastik falsafasi va iloxiyotshunosligini mustaxkamlashga harakat kildi. nominalistlarning yirik vakillari sifatida ioan ros-tselin(1050-1112), ioann duns skot (1265-1308)ni kursatish mumkin. ularning ta'lim berishicha, tabiatdagi aloxida predmetlar, ularning xususiyatlari …

3 / 1

ni va insonni yaratgan. ayni vaktda tabiat bir kancha xususiyatlarga ko'ra, eng avvalo makondagi cheksizligi va vaktdagi abadiyligi bilan xudoga uxshashdir. uning "barcha narsalar xudoda bulgani kabi xudo barcha narsalardadir", degan iborasi orkali xudo tabiiy olam narsalarida nomoyon bulish va narsa kaytadan xudoda jamlanishi tugrisidagi goyani ilgari suradi. n. kuzenskiy uz karashlarida gumanistik falsafaning asosiy muammosi xisoblangan inson masalasiga xam katta ehtibor beradi. mashxur siesatchi nikollo makiavellini (1469-1527 y.) uygonish davrining birinchi sotsiologi deyish mumkin. u egoizm, moddiy manfaatdorlik inson faoliyatining asosidir, degan goyani ilgari suradi. "odamlar, - deb ezadi u, - ota-onasining ulimini yo'kotgan mulkiga nisbatan tezrok unutadilar". m a k i a v e l l i davlat mavjudligini din(cherkov)ga boglab tushuntirgan urta asr falsafiy fikridan farkli ularok davlat xukukiy tartibot organlar orkali konunlar asosida boshkarilishi kerakligini aytadi. makiavelli "podshox" deb nomlangan asarida davlatning kuch-kudratini konun tashkil etishi lozimligini, bunga erishish uchun turli yo'llardan foydalanish mumkinligini bayon kiladi. …

4 / 1

rildi. kompanello italiyaliklarni ispaniya zulmiga karshi kurashiga boshchilik kiladi, birok sotkinlik natijasida bu kurash maglubiyatga uchraydi. kompanello esa 27 yil kamokda yotadi. u shu erda 1602 yilda mashxur "kuyosh shaxri" asarini yozadi. bunda u odamlar jamoa bo'lib yashashishi kerakligini, jamoa manfaati uni tashkil etgan a'zolari manfaatidan yo'qori turishi lozimligini bayon kiladi. "kuyosh shaxri"da tasvirlangan jamiyatda xam "utopiya" dagi singari xususiy mulk bulmaydi, ammo mexnat bu erda takomillashgan: kul mexnati urnini texnika egallagan: mexnat maj- buriyatdan extiejga aylangan. ma'naviy xayotda bu davr tabiatni urganishning kuchayishi, cherkov, din tahsiriga karshi ko'rashning avj olishi, falsafa va boshka gumanitar fanlarning ravnaki bilan tavsiflanadi. bu davrni odatda renesans - uygonish davri deb ataydilar. uygonish davridan boshlab fan goyat tez sur'atlar bilan rivojlana boshladi. polyak astronomi nikolay kopernik (1473-1543 yillar) olamning geliotsentrik sistemasini yaratdi. bu nazariyada aytilishicha, odamning markazi kuyosh bo'lib, uning atrofida boshka sayyoralar bilan bir kator er xam aylanib turadi. uning bu ta'limotiga ptolemeyning …

5 / 1

hunchalardan xam xoli emasdi. italiya olimi jordano bruno (1548-1600 yillar) xam "uygonish davri"ning yirik vakillaridn bo'lib, sxolastik falsafaga va rim katolik cherkoviga karshi ko'rash olib bordi. bruno, kopernik kashfietidan foydalanib, mazkur falsafiy koidalarning fizik va astronomik mazmunini aniklashtirdi. u tuprok, xavo, suv, olov va efirdan iborat. er bilan osmon olamning fizikaviy yakka jinsligini tasdiqlaydi, deb uktiradi. bruno ta'limoticha, moddiy olam birlamchi bo'lib, ong esa ikkilamchidir: moddiy olam mangu, u xech kanday xudo tomonidan yaratilgan emas: bordan yo'q, yo'qdan bor bulmaydi: u cheksizdir: moddiy olam cheksiz turlarda ifoda etiladi, lekin bu cheksiz narsa va xodisalar bir-biri bilan uzaro alokada, birlikdadir. kuyosh sistemasidan tashkari yana sanoksiz dunyolar, kuyoshlar, erlar mavjud, dunyo - bepoen, moddiy olam uning kichik bir kismidir, er sa bepoen olamning zarrachasidir. brunoning ta'limoti, uning xatti-harakatlari cherkov tomonidan kattik tankid ostiga olinib, cherkov sudining xukmi bilan 1600 yil 17 fevralida rimdagi gullar maydonida gulxanda endirilgan. italyan olimi galilieo galiley (1564-1642 …

Want to read more?

Download all 1 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'rta asrlar va yangi davr ovrupadagi falsafiy fikrlar"

4-mavzu: o’rta asrlar va yangi davr ovrupadagi falsafiy fikrlar 4-mavzu: o'rta asrlar va yangi davr ovrupadagi falsafiy fikrlar. reja: 1. rim imperiyasining qulashi va o'rta asrlarda evropa madaniyati. 2. evropada uyg'onish davri va undagi falsafiy tafakkur takomili. 3. 17-19 asr evropa falsafasidagi oqimlar va falsafiy maktablar. 4. xx asr falsafasining asosiy oqim va yo'nalishlari. o'rta asr garbiy evropa sxolastik falsafasining yirik vakili italiyalik faylasuf va iloxietchi foma akvinskiy (1225-1274) edi. u rasmiy katolik dini mafkurasini atroflicha ishlab chikkan mutafakkirdir. foma akvinskiy aristotel falsafasi orkali xristian dini akidalarini falsafiy nazariy jixatdan asoslashga harakat kildi. u shaklni birlamchi, moddiy predmetlarni esa uning ijodiy maxsuli deb xisobladi. foma akvi...

This file contains 1 page in DOC format (326.0 KB). To download "o'rta asrlar va yangi davr ovrupadagi falsafiy fikrlar", click the Telegram button on the left.

Tags: o'rta asrlar va yangi davr ovru… DOC 1 page Free download Telegram