o’rta asrlar va yangi davr ovropadagi falsafiy fikrlar

DOC 98.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1407323842_57847.doc o’rta asrlar va yangi davr ovropadagi falsafiy fikrlar reja: 1. o’rta asarlarda ovrupa madaniyati.nominalizm va realizm,apoloketika, patristika va sxolastika g’oyalari. 2. renessans davri falsafiy tafakkuri. 3. xvii-xix asr yevropa falsafasidagi oqimlar va falsafiy maktablar. 4. nemis milliy falsafasi.i.gant, v.kekel nemis falsafasining yirik namoyondalari yevropada qadimgi yunon va rimdan o’rta asrlar falsafasigacha, ya’ni miloddan ilgarigi 1 asrdan milodning x1v asrigacha, bir yarim ming yil davomida bir qancha oqimlar paydo bo’ldi va amal qildi. bu davr falsafasida ikki xil jarayonni ko’rish mumkin: 1. xiristianlikning shakllanib davlat dini va mafkurasiga aylanishi; 2. o’rta asrlarga kelib inkvizisiyaning ustivor yunalishga aylanishi. knostika, apoloketika, patristika, realizm, nominalizm va boshqa oqimlar o’sha davr falsafasining qiyofasisini belgilaydi. knostiklar. bu davr falsafasida o’z o’rniga ega bo’lgan knostisizm eramizning 150 yillarida o’zining yuksak ravnaqiga erishadi. ular shunday falsafiy ta’limot yaratdilarki, ularning fikricha xudo ruh sifatida yovuzlikda mutlaqo sof, inson esa o’z tabiatinnik ruhiy jihati bilan xudoga moslashgan. bu masalada …

ika so’zining lugaviy ma’nosi «himoya qilish», — demakdir. apoloketlar hukumatning xristianlikka bo’lgan dushmanligini bartaraf qilishga, rim davlatining xristianlikni ta’qib qilishi xech qanday oqlashga loyiq emasligini isbotlashga harakat qilganlar, o’z asarlarida mushriklik (ko’p xudolik) adabiyotlaridan olingan baxslashish (dialok) shaklidan, yoki apoloketikaning mumtoz shaklidan foydalanganlar. apoloketlar asarlarida ikki an’ana yaqqol sezilib turadi. ya’ni inkor qilish va tasdiqlash. ular eng avval mushriklar tomonidan xristianlikka qo’yilgan ayblar — gayriodatiy harakatlar, dabdababozlik kabilarni inkor qilganlar. xristianlikning sofligini esa tasdiqlaganlar. bu sohada yustinning «birinchi apolokeya», «ikkinchi apolokeya» asarlarini, tulean va anaksakor kabi faylasuflar faoliyatini ta’kidlash lozim. «patristika»- so’zi «ota» («padre») so’zidan kelib chiqgan. bu nom bilan odatda garbda yepiskoplarni ularga hurmat sifatida ataganlar. sharqda mashhur bo’lgan cherkov otalaridan biri ioan zlatoust (347-407) edi. uning 640ta da’vatlaridan ko’pchiligi avliyo pavel nomalarining sharxi edi. uning asarlarida injilni amaliy qo’llash sof ahloqiy masalalar bilan qorishib ketgan. garbda eng yirik cherkov otalaridan biri «pok» degani unvonga sazovor bo’lgan avreliy avkustin …

anglatadi. buyuk karl saroyida o’qituvchilik qilganlarni, yoki umuman saroy maktabidagi o’qituvchilarni sxolastlar deb ataganlar. shuningdek, dinni o’rganishda falsafani tatbiq qilgan o’rta asr olimlarini ham sxolastlar deb ataganlar. sxolastikani ma’lum darajada ilohiyotni aqlga moslashtirish, dinni tafakkur yordamida quvvatlashga bo’lgan intilish deb ham baholash mumkin. o’sha davrda ilohiyotni muqaddas kitoblar aqidalari asosida emas, balki falsafiy nuqtai nazardan tadqiq qilish toqozo qilinardi. sxolastlarning maqsadi e’tiqod aqlga muvofiqmi degan savolga javob berish bo’lgan. realizm. uning yirik vakillaridan biri ankelm ketterberiyskiy (1038-1109) dir. u shimoliy italiyada tuqilgan, 1093 yilda ketterberiysk shahrining arxiyepiskopi etib tayinlanadi. ankelm o’zining ikki asari bilan mashhur. birinchisi «monopoliya» — xudoning borligini sabab oqibat munosabatlari tizimida isbot qilish. bu isbot — kosmologik isbotning shakli sifatida shunday talqin qilinadi: inson hayotda ko’p ne’matlardan foydalanadi. bu ne’matlar esa eng oliy ilohiy ne’matlarning aksidir. ular orqali hamma narsalar mavjuddir. uzluksiz tanazzulni tasavvur qilib bo’lmagani sababli, hamma narsaning bir sababchisi bo’lishi kerakki, biz uni xudo deb …

lab xudo aqlida mavjuddir, undan keyin narsalarning o’zida mavjuddir va nihoyat, odamlarning ongida mavjuddir. abelyar «men e’tikod qilish uchun bilaman» degani g’oyani ilgari surgan. ya’ni bilmaydigan, bilimsiz kishidan ko’ra, din va uning asosiy tamoyillarini yaxshi o’rgangan kishi afzal. bunday kishi aqidaparast emas, balki o’zi bilgan narsaning qadrini biladigan insondir. abelyar haqiqatni topishda tafakkurning xizmatini ta’kidlab, unga hamma vaqt murojaat qiladi. uning ta’kidlashicha, shubha hamma vaqt tadqiqotga yo’llaydi, tadqiqot esa haqiqatni topadi. uning fikricha, insonning o’limi xudoni rozi qilish uchun emas, balki odamlarni xudoga bo’lgan muhabbat bilan taajjubga solish va odamlarga ahloqiy ta’sir ko’rsatish maqsadida sodir bo’ladi. bu bilan odamlar o’z hayotini xudoga buysundiradilar. bu qarash ahloqiy ta’sir qilish nazariyasi deb ataladi. foma akvinskiy (1224-1292) mo’tadil realizmning yana bir yirik vakili bo’lib hisoblanadi. foma o’sha davr uchun arastu natur falsafasini ilohiyot bilan birlashtirishga harakat qilgan. bunda u mo’tadil realizm pozisiyasida turgan va sxolastiganing eng yirik namoyandasi bo’lgan. uning fikricha, natural falsafada …

tuzilishi uch shaxsni birlashtirgan yagona xudo tomonidan boshqarilib turadi. akvinskiy ta’limotidan keyinchalik «tomizm» oqimi shakllandi va u «neotomizm» tarzida garbda xozir ham saqlanib qolgan. o’sha davrning mashhur faylasuflaridan biri vilyam okkamdir (1309-1349). uning fikricha, ilohiyot aqidalari rasional (aql) yo’l bilan isbotlanishi mumkin emas. ular faqat muqaddas kitob nufuzi tufayligina qabul qilinishi mumkin. bu qarash e’tiqod va tafakkurni bir-biridan ajratardi, ularni omuxta qilishni qoralardi. okkam, shuningdek, universaliylarning obyektiv mavjudligini inkor qiladi. uningcha, universaliylar tafakkur tushunchalari uchun faqat ismdirlar. bu tushunchalarni odam o’z ongida yaratgan. uningcha, alohida odam insonga nisbatan realroq va muhimroqdir. rodjer bekon (1214-1292) ham okkam mansub bo’lgan oqim vakillaridandir. u o’z hayotini ilmiy tajribalarga bag’ishlagan. ular yordamida u tajribaviy fanga asos soldi. bunday metodni xvii asrda frensis bekon ishlab chiqdi. haqiqatni topishda tabiatni tajribaviy o’rganish metodini qo’llash nominalistlar qarashlariga to’liq mos kelardi. nominalistlar va realistlar o’rtasidagi qarama-qarshilik o’rta asr sxolastikasining muhim muammolaridan biri edi. butun o’rta asrlarda sxolastiganing bu …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o’rta asrlar va yangi davr ovropadagi falsafiy fikrlar"

1407323842_57847.doc o’rta asrlar va yangi davr ovropadagi falsafiy fikrlar reja: 1. o’rta asarlarda ovrupa madaniyati.nominalizm va realizm,apoloketika, patristika va sxolastika g’oyalari. 2. renessans davri falsafiy tafakkuri. 3. xvii-xix asr yevropa falsafasidagi oqimlar va falsafiy maktablar. 4. nemis milliy falsafasi.i.gant, v.kekel nemis falsafasining yirik namoyondalari yevropada qadimgi yunon va rimdan o’rta asrlar falsafasigacha, ya’ni miloddan ilgarigi 1 asrdan milodning x1v asrigacha, bir yarim ming yil davomida bir qancha oqimlar paydo bo’ldi va amal qildi. bu davr falsafasida ikki xil jarayonni ko’rish mumkin: 1. xiristianlikning shakllanib davlat dini va mafkurasiga aylanishi; 2. o’rta asrlarga kelib inkvizisiyaning ustivor yunalishga aylanishi. knostika, apoloketika, patrist...

DOC format, 98.0 KB. To download "o’rta asrlar va yangi davr ovropadagi falsafiy fikrlar", click the Telegram button on the left.

Tags: o’rta asrlar va yangi davr ovro… DOC Free download Telegram