zardushtiylik: ta’limoti va axloqi

DOCX 1 page 32.5 KB Free download

1 page

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 32.5 KB

File type DOCX

Pages 1

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 1

3-mavzu. zardushtiylik: ta’limoti va axloqi. reja: 1. zardushtiylik ta‘limotining paydo bo‘lishi 2. avestoning muqaddas yozuvi 3. zardushtiylikning asosiy g’oyalari zardushtiylik eng qadimgi dinlardan bo’lib, bu din eramizdan avvalgi vii-vi asrlarda dastavval o‘rta osiyoda-xorazm vohasida paydo bo’lgan. uning payg’ambari zardusht tarixiy shaxs edi. u mazdakiylik dinini isloh qilib, uning asosida yangi yakkaxudolik dinini ijod etgan. zardushtiylik - ilgarigi diniy tasavvurlar va ko’p xudochilikka asoslangan diniy e’tiqodlarni takror zardusht isloh kdlishi oqibatvda yuzaga kelgan dindir. bu qadimiy din haqida bir-birini istisno etuvchi fikrlar hanuz davom etib keladi. ko’p tadqiqotchilar zardusht tarixiy shaxs bo’lib, milodgacha 589-512 yillarda yashab ijod etgan birinchi ilohiyotchi, faylasuf, tabiyotshunos va shoir ekanini e’tirof etadilar. bu haqiqatga yaqindir. zardushtiylik paydo bo’lgan vaqt quldorlik tuzumi endigina paydo bo’layotgan davr edi. u urug’-qabilachilik tuzumi emirilib aholi qullar va kuldorlarga bo’linayotgan davr bo’lgan. bu din eng avval o’rta osiyo, so’ng eron, ozorbayjonda qaror topgan edi. i.a.karimov "o’z kelajagimizni o’z qo’limiz bilan qurmokdamiz" …

2 / 1

viy yozuvning qadr-qimmatini teran anglab, uning o’zbek yozma madaniyatining ilk sarchashmalaridan biri sifatida xorazmda yaratilgan durdonaga yuksak baho berib, yana bunday deb ezgan edi muallif: "avesto" ayni zamonda bu qadim o’lkada buyuk davlat, buyuk ma’naviyat, buyuk madaniyat bo’lganidan guvoxlik beruvchi tarixiy hujjatdirki, uni hech kim inkor etolmaydi". i.a.karimov yuqorida qayd etilgan asarida juda o’rinli qayd qilganidek, xorazm davlati tarixini biz 2700 yillik tarix deb bilamiz. bu o’rinda birinchi davlat tashkyal topgandan keyingi "yozma tarix" nazarda tutilgan. yunon, xitoy tarixchi sayyohlari o’z xotiralarqtsa yozib qoldirgan,keyin zardushtiylik yozuvlarida berilgan tarixiy dalillar goyat o’rinli tarzda nazarda tutilgan. xorazmda o’troq hayot undan ham birmuncha oldin yuzaga kelgan; davlat esa uning maxsuli tarzida tashkil topgan. bu haqda bundan taxminan 3 ming yil avval yaratilgan "avesto"ning qo’lyozmasi, binobarin, yozma tarixning ilk debochasi ishonchli dalolat bergan. yuqorida qayd qilganimizdek, yurtboshimiz "avesto" xorazmdek qadimiy o’lkada buyuk davlat, boy ma’naviyat, qimmatli madaniyat yodgorligi ekanligi hech kim inkor eta olmasligi …

3 / 1

’lgan. zardusht yashagan davrda o’troklik hayoti afzallign yaqkol namoyon bo’lgan. ammo unga qabilalar o’rtasidaga qirganbarot urushlar raxna solayotgan edi. urushlar ko’pincha har bir qabila va elatning o’z xudolariga ko’plab qurbonliklar qilish odatlari zaminida ham yuzaga kelardi. o’z davrining kohinlari, sexrgarlari va mo‘tabar qariyalari bilan keng munozaralar olib borgan zardusht yuqoridagi odatlarni bartaraf etish va halkdarga tinch mehnat bilan shug’ullanish imkonini yaratish uchun ko’p xudolik e’tiqodlariga va otashparastlikka barham berib, yakkaxudolikka sig’inishni targib etish deb bilgan va shu vazifani bajargan. shunday qilib, zardushtiylik eradan avvalgi vii-vi asrlarga xos bo’lgan din sifatida undan oldingi urug’-qabilachilik dinlari negizida paydo bo’lgan yakka xudolik dini bo’lgan. u eramizning to vii-ix asrlargacha turli shakdda davom etib, so’ngra uning o’rnini islom egallagan. u dastavval xorazm vohasida shakllanib, yaqin va o’rta sharqgacha tarqalib, ayrim asoratlari haligacha sakdanib kelmoqda. avestoning muqaddas yozuvi. avesto faqat diniy manbagina emas, balki dunyoviy bilimlar, tarixiy voqealar, o’zi tarqalgan o’lkalar, elatlarning ijtimoiy-iqtisodiy hayoti, madaniy …

4 / 1

rda urug’chilik tuzumidagi e’tiqodlar, ko’p xudolik tasavvurlari tasvirlangan; 2. gatlar deb atalgan qismidir. bunda axuramazda nomli xudo haqida fikrlar yozilgan; 3. qadimiy ko’p xudolilik va keyingi yakka xudolik goyalari orasidagi kurash sharoitlarida eramizdan avvalgi v asrda har ikkisini kelishtirgan mazdakiylik dini shakllangan. "avesto" bu dinning oxirgi va asosiy qismini bayon etgan. shoh vishtasa farmoniga binoan "zardusht 1200 bobdan iborat pandnomasi "avesto"ni oltin taxtachalarga yozib, shohning otashkadasiga topshirgan" deb yozgandi firdavsiy. keyinchalik bu "kitob" 12 ming buqa terisiga bitilgan, makedoniyalik iskandar zulqarnayn shark o’lkalarining bir qismini zabt etganda uning nodir nusxasini elladaga eltib, kerakli joylarini tarjima qildirgan, kolganini endirgan". "avesto" yuqorida aytilganidek, eng qadimiy yakka xudochilikka asoslangan dinning birinchi muqaddas kitobigina bo’lib kolmay hozirgacha, e’tiborli tarixiy manba va madaniyat yodgorligi hisoblanadi. unda dastlabki oddiy ijtimoiy-falsafiy qarashlar bilan diniy-mifologik tasavvurlar uyg’unlashib ketgan; shu zaminda ma’naviy, jumladan axlokyay barkamol odam ezgulikni barqaror qila oladigan kurashchan, adolatparvar insonni shakllantirish g’oyasi markaziy o’rinni egallagan. "avesto"da …

5 / 1

rlarning markazida turgan. angliyadagi oksford universitetining professori maks myuller pomir atrofida yashagan oriy qabilalarining bir kismi bundan 3,5 ming yil muqaddam hindistonga, bir qismi evropa va eronga ko’chib ketganini ta’kidlagan. ular albatta o’zlari bilan birga shu yerdagi osori-atiqalarni (mifologiya) ni ham olib ketishgan, deb hisoblagan. demak, evropa va hindistonga hamda yakin va o’rta sharqda tarqalgan ko’p xudolik asoslari avvalo markaziy osiyoda vujudga kelgan shu bilan birga zardusht asos solgan yakka xudolik dini ham boshqa joyda yashayotgan xalqlar e’tiborini o’ziga jalb etgan. zardushtiylikning muqaddas yozuvlar to’plami "avesto" mintaqada iskandar asos solgan hokimiyat tugagach, eramizgacha bo’lgan 250-yillarda arshohiylar sulolasi hukmronligi davrida yana tiklana boshlagan; u yangi matnlar bilan to’ldirilgan. sosoniylar sulolasi hokimiyati davrida (milodning iii-vii asrlari) zardo’shtiylik davlat dini maqomini olgach, bu ish nihoyasiga etkazilgan. ya’ni «kichik avesto» ham yozma tus olgan. "avesto"ning’ uchta kitobi (bobi) qadimgi turon tilida va bittasi paxlaviy tilida tiklaigan. xozirgi ma’lumotlarga ko’ra «avesto» yasna, yasht, visparad, kichik …

Want to read more?

Download all 1 pages for free via Telegram.

Download full file

About "zardushtiylik: ta’limoti va axloqi"

3-mavzu. zardushtiylik: ta’limoti va axloqi. reja: 1. zardushtiylik ta‘limotining paydo bo‘lishi 2. avestoning muqaddas yozuvi 3. zardushtiylikning asosiy g’oyalari zardushtiylik eng qadimgi dinlardan bo’lib, bu din eramizdan avvalgi vii-vi asrlarda dastavval o‘rta osiyoda-xorazm vohasida paydo bo’lgan. uning payg’ambari zardusht tarixiy shaxs edi. u mazdakiylik dinini isloh qilib, uning asosida yangi yakkaxudolik dinini ijod etgan. zardushtiylik - ilgarigi diniy tasavvurlar va ko’p xudochilikka asoslangan diniy e’tiqodlarni takror zardusht isloh kdlishi oqibatvda yuzaga kelgan dindir. bu qadimiy din haqida bir-birini istisno etuvchi fikrlar hanuz davom etib keladi. ko’p tadqiqotchilar zardusht tarixiy shaxs bo’lib, milodgacha 589-512 yillarda yashab ijod etgan birinchi ilohiyotchi, faylas...

This file contains 1 page in DOCX format (32.5 KB). To download "zardushtiylik: ta’limoti va axloqi", click the Telegram button on the left.

Tags: zardushtiylik: ta’limoti va axl… DOCX 1 page Free download Telegram