zardushtiylik dini ta’limoti

DOCX 16 стр. 23,0 КБ Бесплатная загрузка

16 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 23,0 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 16

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 16

zardushtiylik dini ta’limoti reja: 1. zardushtiylikning tarixi va asosiy qadriyatlari 2. zardushtiylikdagi diniy tushunchalar 3. zardushtiylikning zamonaviy hayotdagi o'rni zardushtiylik dini. spitama qabilasidan bo‘lgan pourushaspa o‘g‘li ashoga zaratushtra (yunoncha – zoroastr, pahlaviycha – zaraxustra «boqiy yulduz» va «chiroyli tuyalarga ega bo‘lgan») ushbu dinning asoschisi hisoblanadi. zardushtiylar e’tiqodiga ko‘ra, bu nom unga axura-mazda (yunoncha, ormuzd –»donishmandlik sohibi») tomonidan berilgan. zardushtning yashagan davri va joyi haqida turli taxminlar mavjud. tadqiqotchi m.boysning ta’kidlashicha, u mil. avv. 1500-1200 yillar orasida yashagan. uning fikricha, zardusht o‘z da’vatini gushtasb luxrasb ismli kayoniylar podshohi davrida boshlagan. bunga u zamonaviy zardushtiylarning hozirgacha mil.avv. 1738 yil shoh vishtasp tomonidan qabul qilingan «fasli» kalendaridan foydalanib kelayotganlarini dalil qilib ko‘rsatadi. zardushtiylikning vatani masalasida ikki xil qarash mavjud. jumladan, ayrim olimlar zardushtiylik qadimgi eron hududida keng tarqalgani, «avesto»ning sharhlari pahlaviy tilida yozilganidan kelib chiqib, uning vatani midiya (hozirgi eron hududi) deb hisoblasalar, ko‘pchilik tarixchilar esa «avesto»da xorazm zardushtning vatani, axura-mazda bilan aloqa …

2 / 16

lari og‘zaki ravishda saqlanib kelgan. uning eng qadimiy qismlari ii ming yillik oxiri i ming yillik boshlariga oid bo‘lib, keyingi asrlarda uning tarkibi turli diniy urf-odatlar bayoni, axloqiy, huquqiy qonun-qoidalar bilan to‘ldirilib borilgan. milodiy uchinchi asrda qonunlardan iborat avestoning sharhi «zend» (parfiyoncha, «sharhlangan matn») yozilgan. zamonaviy zardushtiylarning fikriga ko‘ra, «avesto»ning to‘liq qismi etib kelmagan bo‘lsa-da, uning dastlabki yozma nusxasi 12 ming qora mol terisiga bitilgan edi. abu rayhon beruniy «podshoh doro ibn doro xazinasida (abistoning) o‘n ikki ming qoramol terisiga tillo bilan bitilgan bir nusxasi bor edi. iskandar (aleksandr makedonlik) otashxonalarni vayron qilib, ularda xizmat etuvchilarni o‘ldirgan vaqtda uni kuydirib yubordi. shuning uchun o‘sha vaqtda abistoning beshdan uchi yo‘qolib ketdi», deb aytgan so‘zlari yuqoridagi fikrni tasdiqlaydi. «avesto» mil. avv. i asrda arshakiylar sulolasi davrida ilk marta oromiy alifbosida ko‘chirilgan. shopur ii (243-273) va xusrav i (531-579) zamonlarida uning nusxalari yaratilgan. ix asrda yozilgan «denkart» («imon faoliyati», sosoniylar hukmronligi davrida yozilgan …

3 / 16

nib qolgan bo‘limlari orasida eng mukammali bo‘lib, unda odamlar yashaydigan barcha yurtlar axura-mazda tomonidan yaratilgani, kasallik, o‘lim, azob-uqubatlar bo‘lmagan zamon, ya’ni insoniyatning farovon hayoti, zardusht bilan axura-mazdaning savol-javoblari, qasam ichish, va’dada turish, ahdni buzish, tozalik, yuvinish asoslari kabi masalalar yoritilgan. «yasna» - diniy marosimlarda o‘qiladigan duolar bo‘lib, 72 bobdan tashkil topgan. zardushtning so‘zlari hisoblanadigan 17 fasl, 338 qit’a, 896 misra va 5560 so‘zdan iborat «gat»lari ham shu bo‘limdan joy olgan. «gat»ning har bir she’ri pahlaviy tilida «gas» deyiladi. umuman olganda, bu bo‘limda olovning muqaddasligi, zardushtiylik marosimlari orasida olovga e’tiqod qilish, axura-mazda nurining quyoshda namoyonligi va uning erdagi zarrasi deb bilinishi, olovning haqni nohaqdan, eng oliy gunoh hisoblanmish yolg‘onni rostdan ajratib berishi, yolg‘onning chin e’tiqodga xiyonat, deb qoralanishi kabi e’tiqodiy tushunchalar o‘z aksini topadi. «visparad» - 24 bobdan tashkil topgan bo‘lib, ma’budlar sha’niga o‘qiladigan duo va pandnasihatlardan iborat. 22 bobdan tashkil topgan «yasht» esa har bir bobi axura-mazdadan boshlanib, u tomonidan …

4 / 16

k o‘rtasidagi kurashning azaliy ekaniga asoslangan axloqiy xarakterdagi din bo‘lib, unda adolatli bo‘lish, oqillik, yaratuvchanlik va mehnatsevarlik bilan yagona xudoga sig‘inish targ‘ib qilingan. bu kurashda ezgulik tarafdori axura-mazda oxir-oqibat yovuzlik tarafdori bo‘lmish anxra-maynyu (yunoncha, axriman - yomonlik, buzg‘unchilik ibtidosi) ustidan g‘alaba qozonadi. shuning uchun ko‘pchilik dinshunoslar zardushtiylikni assimmetrik dualizmga mansubligini qayd qilishgan. ta’limotga ko‘ra, birinchi inson govmard (forscha - ho‘kiz-odam) bo‘lgan. birinchi shoh yima (jamshid) hukmronligi oltin davr hisoblangan. uning davrida kishilar bekamu-ko‘st, baxtiyor yashaganlar. 900 yil o‘tgach, shoh yima g‘ururga berilib, man etilgan sigir go‘shtini eydi va yovuzlik ramzi axriman hukmidagi kuchlar bosh ko‘taradi. oqibatda olamni muzlik qoplaydi. yima axura-mazda amri bilan odamlar va hayvonlarni sovuqdan saqlab qolish uchun qo‘rg‘on qurib, unga har bir jonzotdan bir juftini joylashtiradi. insoniyat tarixining ilk oltin davri tugagach, yaxshilik va yomonlik o‘rtasidagi kurash davri bo‘lgan ikkinchi davr boshlangan. uchinchi davrda axura-mazda g‘alaba qilib, ezgulik saltanati qaror topadi, o‘lganlar qayta tiriladi. zardushtiylik ta’limotiga ko‘ra, …

5 / 16

b atalib, ularni o‘ldirish mumkin. zardushtiy uchun har doim pok holda bo‘lish ahamiyatli hisoblanadi. inson o‘zini pok saqlashi uchun yomon o‘y-xayollar, kasallik, o‘liklarga yaqinlashmasligi hatto ularga qaramasligi ham zarur. istisno tariqasida nopok bo‘lib qolgan kishi yangidan poklanishi kerak. inson jasadini olovda yoqish, muqaddas olovni o‘chirish va ruhoniylarni o‘ldirish eng og‘ir gunohlardan sanaladi. zardushtiylar reinkarnatsiyani rad etadilar. zardushtiylikda imon uchta narsaga asoslanadi: fikrlar sofligi, so‘zning sobitligi, amallarning insoniyligi. zardushtiylik bir yilda har biri besh kundan davom etadigan oltita bayramni belgilaydi. bu bayramlar orasida goxanvar – har biri o‘ttiz kundan iborat bo‘lgan 12 oydan keyingi besh kunlik bayrami asosiy o‘rinni egallaydi. yilning 360 kunidan qolgan kunlari xursandchilik, diniy marosimlar bilan o‘tkaziladi. shunday qilib yangi yilning – navro‘zning yaxshi kirib kelishiga umid bildiriladi. zardushtiylikda bir kecha-kunduz besh qismga bo‘linadi: ratu (belgilangan ilohiy tartib), xavani (sahardan tushgacha), rapitvina (tushdan soat 3-4 gacha), uzayyarina (oqshomgacha), avistrutrima (yarim tungacha), ushaxina (tun yarmidan sahargacha). sutkaning bu nomlari …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 16 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "zardushtiylik dini ta’limoti"

zardushtiylik dini ta’limoti reja: 1. zardushtiylikning tarixi va asosiy qadriyatlari 2. zardushtiylikdagi diniy tushunchalar 3. zardushtiylikning zamonaviy hayotdagi o'rni zardushtiylik dini. spitama qabilasidan bo‘lgan pourushaspa o‘g‘li ashoga zaratushtra (yunoncha – zoroastr, pahlaviycha – zaraxustra «boqiy yulduz» va «chiroyli tuyalarga ega bo‘lgan») ushbu dinning asoschisi hisoblanadi. zardushtiylar e’tiqodiga ko‘ra, bu nom unga axura-mazda (yunoncha, ormuzd –»donishmandlik sohibi») tomonidan berilgan. zardushtning yashagan davri va joyi haqida turli taxminlar mavjud. tadqiqotchi m.boysning ta’kidlashicha, u mil. avv. 1500-1200 yillar orasida yashagan. uning fikricha, zardusht o‘z da’vatini gushtasb luxrasb ismli kayoniylar podshohi davrida boshlagan. bunga u zamonaviy zardushtiylarn...

Этот файл содержит 16 стр. в формате DOCX (23,0 КБ). Чтобы скачать "zardushtiylik dini ta’limoti", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: zardushtiylik dini ta’limoti DOCX 16 стр. Бесплатная загрузка Telegram