badiiy matnda tasviriy ifoda

DOC 11 pages 2.1 MB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.1 MB

File type DOC

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

αζαρ badiiy matnda tasviriy ifoda reja: 1. tasvir va ifoda vositalari haqida umumiy tushuncha. 2. tildan foydalanishda normadan "og`ish" tushunchasi va uning turlari. 3. leksik satxdagi normadan og`ish: "so`z tanlash" asosida tasviriylik va ifodaviylikni kuchaytirish. 4. trop(ko`chim) semantik satxdagi normadan og`ish sifatida. tropning asosiy turlari. badiiy tilning eng muhim spetsifik xususiyatlari sifatida obrazlilik va emotsionallikni ko`rsatdik. badiiy asarda tasvirlanayotgan narsani jonli tasvirlash, his-tuyg`u va kechinmalarni yorqin ifodalashga xizmat qiluvchi vositalarni umumlashtirib "badiiy tasvir va ifoda vositalari" deb ataladi. avvalgi faslda aytilganidek, badiiy tasvir va ifoda vositalari badiiy tilning belgilovchi xususiyati emas, balki belgilovchi xususiyat bo`lmish obrazlilik(tasviriylik) va emotsionallikni kuchaytiruvchi unsurlardir. aytish kerakki, bu tushuncha adabiyotshunoslikda "poetik vositalar", "sintaktik figuralar", "stilistik figuralar" kabi nomlar bilan ham yuritiladi. shuni ham yodda tutish lozimki, bu vositalarning bunisi tasvir, bunisi ifoda vositasi deyishlik ham nomaqbul, chunki badiiy adabiyot so`z vositasida tasvirlaydi va shu tasvir orqali ifodalaydi. ya`ni, ko`p hollarda bitta vositaning o`zi ham tasvir …

2 / 11

ular tasvirning jonli va to`laqonli bo`lishiga, ifodaviylikning kuchayishiga xizmat qiladi. leksik satxdagi normadan og`ish yozuvchining umumxalq tili bazasidagi leksik vositalardan foydalanishida ko`rinadi. ma`lumki, umumxalq tilidagi so`zlar o`zlarining nominativ holatida ham tasviriylik va ifodaviylik imkoniyatlari jihatidan farqlanadi. ya`ni, ijodkor ifoda va tasvirni so`z ma`nosiga daxl qilmagan holda, mavjud so`z hazinasidan "so`z tanlash" hisobigagina kuchaytirishi mumkin bo`ladi. yozuvchining umumxalq tilida mavjud so`zlardan umumodatiydan o`zgacharoq foydalanishi quyidagicha badiiy-estetik maqsadlar bilan yuz beradi: 1. davr koloritini(ruhini) berish uchun. lug`atdagi eskirgan so`zlar — arxaizm va istorizmlar odatdagi so`zlashuvda ishlatilmasligi ma`lum. biroq ular tarixiy mavzudagi badiiy asarlarda davr koloritini berish uchun juda zarur. deylik, o`z asarida o`n beshinchi asr voqeligini tasvirlayotgan ijodkor, tabiiyki, o`sha davrga xos realiyalarni tasvirlashi lozim bo`ladi. ya`ni, o`sha davr koloritini o`sha davrga xos bo`lgan narsa-buyumlar, hodisalar, tushunchalar va h. nomlarisiz to`la tasvirlab bo`lmaydi. ikkinchi tomondan, o`n beshinchi asr muhitida harakatlanayotgan personaj tili ham shunga mos bo`lishi, uning nutqida o`sha davrga xos so`zlar …

3 / 11

ega. asardagi personaj konkret muhitda harakat qiladi. muhitga mansublikni ifodalashda varvarizmlar, vulgarizmlar, argo va jargonlarning ahamiyati katta. muhit koloritini ifodalash bilan birga, ular personaj nutqini individuallashtirish, ruhiyatini ochish va umumiy qiyofasini yaratishda ham muhim ahamiyatga kasb etadi. 4. tasvir predmetiga munosabatni ifodalash. tilimizda mavjud so`zlar emotsional bo`qdorligi nuqtai nazaridan bir-biridan farq qiladi. yozuvchi tasvir predmetiga munosabatini ifodalash uchun mavjud so`zlardan keragini tanlashi zarur bo`ladi. masalan, sinonim so`zlar qatoridan ijobiy bo`yoqqa yoki salbiy bo`yoqqa ega so`zning tanlanishi yozuvchining tasvir predmetiga munosabatini yorqin ifodalab berishi mumkin. semantik satxdagi og`ishlar. ma`lumki, nutq jarayonida biz so`zlarni o`z ma`nosida yoki ko`chma ma`noda qo`llashimiz mumkin. so`zning odatiy ma`nosidan o`zga ma`noda qo`llanishi semantik satxdagi og`ish sanaladi. ko`chma ma`noda qo`llangan so`zlarning umumiy nomi trop (ko`chim) deb yuritiladi. so`z ma`nosi ko`chishining, tropning metafora, metonimiya, sinekdoxa, kinoya singari bir qator ko`rinishlari mavjud. badiiy asarda qo`llanilgan ko`chimlar ishlatilish darajasi, badiiy bo`yoqdorligi, ta`sirdorlik darajasi kabi jihatlaridan bir-biridan jiddiy farqlanadi: a) ko`chimlarning bir …

4 / 11

, "shakar lab", "gul yuz", "bulbul", "sarv qomat", "qoshi kamon", "nargis ko`z" va hokazo. bu xil ko`chimlar ham yuqoridagilar singari tayyor holda olinadi, biroq, ulardan farqli o`laroq, matnda estetik funksiya bajaradi: tasviriylikni, ifodaviylikni kuchaytiradi; v) badiiy-estetik funksiyadorligi, tasviriylik va ifodaviylikni kuchaytirishi jihatidan muayyan matndagina ko`chma ma`noda qo`llangan, muallifning assotsiativ fikrlashi mahsuli o`laroq dunyoga kelgan ko`chimlar alohida o`rin tutadi. ularni shartli ravishda "xususiy muallif ko`chimlari" deb atashimiz mumkin. shu xildagi ko`chimlargina yozuvchining muayyan badiiy-estetik maqsadni ko`zlab yo`l qo`ygan semantik satxdagi og`ishi natijasidirki, uning badiiy til bobidagi mahorati xususida gap borganda biz, avvalo, shu xil ko`chimlarni e`tiborga olishimiz kerak bo`ladi. voqelikdagi narsa-hodisalar orasidagi bizga ko`rinmagan, biroq san`atkorona o`tkir nigoh bilan ilg`angan o`xshashlik, aloqadorlik asosidagi ko`chimlar o`quvchini hayratga soladi, unga zavq bag`ishlaydi. badiiy asarda eng ko`p qo`llanuvchi ko`chim turlaridan biri metaforadir. metafora usulidagi ma`no ko`chishida narsa-hodisalar orasidagi o`xshashlikka asoslaniladi. tabiatan, metaforani yashirin o`xshatish deb atash mumkin. yashirin o`xshatish deb atalishiga sabab shuki, metaforada …

5 / 11

da namoyon bo`ladi. shoir tilimizda ancha keng qo`llaniluvchi suvning oynaga o`xshatilishiga tayanadi (birinchi bosqich) va shu asosda suvning xarsangga urilib parchalanishini oynaning sinishiga o`xshatadi (ikkinchi bosqich). shoirning quyidagi: derazamga uriladi qor jaranglaydi jarangsiz kumush,- satrlarida metaforaning ma`no assotsiatsiyalari yanada kengroq. ma`lumki, qorning kumushga (rang o`xshashligi) o`xshatilishi ancha keng qo`llanadi. shoir shu asosda "kumush"ning yana bir assotsiyatsiyasini uyg`otadi: qorning yog`ishini "kumush tangalarning sochilishi"ga o`xshatadiki (jaranglaydi jarangsiz kumush), go`yo kimdir hayri-ehson qilib tanga sochayotgandek. xalqimizda "qor" yog`ishi to`kinlikdan, barakotdan deb bilinishi sizga ma`lum, albatta. ko`ramizki, qor shoirning assotsiativ fikrlashida avvalo "kumush"ni, keyin xalqimizning maishiy tafakkurida muqim o`rinlashgan fikrni uyg`otadi. anglashidadiki, leksik metaforaning mazmuni bir so`z doirasida anglashilishi mumkin bo`lsa, matn ichidagi metaforaning ma`nosi matndagi boshqa so`zlar bilan aloqada oydinlashar ekan. masalan, shoir yozadi: eng dahshatli baqiriq - soqovning baqirig`i. o`, qanday kuch bilan baqirar qabrtoshlar... albatta, bu o`rinda metaforaning ma`nosi turlicha tushunilishi, u turli o`quvchining ongida turlicha assotsiatsiyalarni uyg`otishi mumkinligi tabiiy. parchadagi …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "badiiy matnda tasviriy ifoda"

αζαρ badiiy matnda tasviriy ifoda reja: 1. tasvir va ifoda vositalari haqida umumiy tushuncha. 2. tildan foydalanishda normadan "og`ish" tushunchasi va uning turlari. 3. leksik satxdagi normadan og`ish: "so`z tanlash" asosida tasviriylik va ifodaviylikni kuchaytirish. 4. trop(ko`chim) semantik satxdagi normadan og`ish sifatida. tropning asosiy turlari. badiiy tilning eng muhim spetsifik xususiyatlari sifatida obrazlilik va emotsionallikni ko`rsatdik. badiiy asarda tasvirlanayotgan narsani jonli tasvirlash, his-tuyg`u va kechinmalarni yorqin ifodalashga xizmat qiluvchi vositalarni umumlashtirib "badiiy tasvir va ifoda vositalari" deb ataladi. avvalgi faslda aytilganidek, badiiy tasvir va ifoda vositalari badiiy tilning belgilovchi xususiyati emas, balki belgilovchi xususiyat bo`lmish obrazl...

This file contains 11 pages in DOC format (2.1 MB). To download "badiiy matnda tasviriy ifoda", click the Telegram button on the left.

Tags: badiiy matnda tasviriy ifoda DOC 11 pages Free download Telegram