toponimika

PPTX 41 pages 226.1 KB Free download

41 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 226.1 KB

File type PPTX

Pages 41

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 41

prezentatsiya powerpoint toshkent kimyo xalqaro universiteti ma’ruzachi: dots. v.b., t.f.f.d (phd) narziyev nabijon normurodovich fan: toponimika “tarix” kafedrasi reja: 1. toponimika fani, tadqiqot obyekti va predmeti 2. fanning maqsadi va vazifalari, qisqacha rivojlanish tarixi 3. o‘quv fanining boshqa fanlar bilan bog‘liqligi 4. maxsus toponimik atamalar tahlili mavzu: fanga kirish. toponimikaning nazariy-metodologik asoslari. tayanch so‘zlar va iboralar: toponimika, geografik nom, so'z turkumi, atoqli ot. geografik termin, geografik metod, toponimik atama, xalq toponimikasi, makro, mezo va mikro toponim. toponimika atamasi yunon tilidan olingan bo‘lib, “topos” - joy, “ onom ” yoki “onima” - nom. umuman, joy nomini o‘rganadigan fan degan ma'noni bildiradi. toponimiva - deganda muayyan hududdagi geografik nomlarning yig'indisi tushuniladi. toponimiva - toponimika fanining o'rganish obyekti bo'lsa. toponim uning tadqiqot predmetidir. toponimikaning muhim bir xususiyati ijobiy tomoni shundaki, tutash fanlar (lingvistika, tarix, geografiya) yutuqlari va usullaridan foydalanish imkoniyatiga, sintez qilish qobiliyatiga ega. toponimlar turdosh nomlar (daryo, tog`, qo`rg`on, qal’a, shahar) atoqli …

2 / 41

ch) tilimizda shunday sozlar ham borki, ular faqat bitta predmet yoki obyektga tegishli va so'z uni boshqalardan farq qilishi uchun xizmat qiladi. bunday so`z yoki so'zlar birikmasi atoqli ot deb ataladi. atoqli ot - biron geogralik obyektni boshqasidan farq qilish uchun xizmat qiladigan so`z yoki so'zlar birikmasi, ya’ni "onim” deyiladi : toshkent. samarqand, mirzacho'l. farg'ona va hokazo. geografik nom (yunoncha, topos - "joy, makon”: onima - “nom” , ism) oddiy atoqli ot emas, balki, uning eng takomillashgan turidir. kishilar diqqatini tortgan har bir geografik obyektning o`z nomi bor, u joyni biron xususiyatini yoki obyekt bilan bog'liq tarixiy voqea-hodisalarni o'zida mujassam etgan. binobarin, joy nomlari «o'lik» so'zlar emas, balki zamirida xalq hayoti, tarixi, tili va shunga o'xshash boshqa ko'plab sirlarni asrayotgan ma'naviy xazina. ma’ium bir hududdagi joy nomlari yig'indisi shu hududda yashovchi xalqlarning asrlar davomida, nomlar yaratishdagi ijod mahsuli hisoblanadi. shu bois, dunyoda qancha toponim borligini hech kim aniq bilmaydi. taxminiy …

3 / 41

rga bo’lib olib o`rganishimiz mumkin. masalan: 1) joy nomlarining nomlash qonuniyatlarini o’rganish. toponimik pozitivlik-nomlar geografik ob’yektlarning tabiiy yoki ijtimoiy-iqtisodiy alomatlarini, ya’ni real voqea hodisalarni kelishida oddiy geografik terminlar asosiy rol o`ynaydi. ariq, bog`, buloq, dara, daryo, jar, ko`prik va shu kabi terminlarning oldiga yoki orqasiga ot, sifat, son kabi qandaydir qo’shimcha qo’shilsa toponimlar hosil bo’ladi: labi hovuz, labiro’d, zaxkash, yuqori havzak, shohrud ko’chasi, havzinav ko’chasi, novaboshi, oltinko’l va boshqalar. nisbiy negativlik – ma’lum bir hududda bir xil predmet ko’p bo’lganda u joyning nomi uchun belgi bo’lolmaydi. odatda shu joyda kam, kishilar nazariga tez tashlanadigan belgilar, narsalar, geografik ob’yektlarning nomlanishida asos qilib olinadi: qumoq, oqgul, sho’rcha va b.q. o’zlashma nomlar (tarjima nomlar) qonuni – bu qonuniyatning mohiyati shuki, bunda geografik nomlarning shakli, eshitilishi o’zgarsa-da, lekin mazmuni o’zgarishsiz qoladi. masalan: o’rta asrlarda zarafshon daryosi atrofida uzunligi 70-80-chaqirim keladigan bir katta ko’l mavjud bo’lgan. ko’lda kema va qayiqlar qatnab turgan. shu sababli ham …

4 / 41

n. g’ijduvon misolida oladigan bo’lsak, uning nomining kelib chiqish tarixi yozma manba va adabiyotlarda, insonlar tafakkurida boshqa boshqa ma’nolarni ifodalaydi. ya’ni ayrim insonlardan olingan axborotlar manbalar bilan solishtirilganda bir biridan farq qiladi. abu bakr muhammad ibn ja’far an narshaxiyning memuar asarlardan bo’lmish “buxoro tarixi” asarida buxoro va unga qo’shilgan joylar haqida ta’rif berganda o’ndan ortiq toponimlarga ta’rif berar ekan aksariyat aholi yashaydigan joylarni katta qishloqlar deb tilga oladi 2. tabiiy-geografik omillar. bularga gidrooykonimlar, orooykonimlar, fitooykonimlar, zooykonimlar, antropooykonimlar, etnooykonimlar, xo’jalik faoliyatiga asoslangan oykonimlar, neooykonimlar kiradi. bular tarkibiga kiruvchi oykonimlar haqida keyingi paragraflarimizda kengroq to’xtalib o’tamiz. yana bundan tashqari toponimlarni lingo-geografik jihatdan ham o’rganish mumkin. bularni ham o’z tarkibida bir necha guruhlarga ajratib olamiz. masalan: so’g’diy, forsiy, turkey, arab, mo’g’ul, sobiq ittifoq davri toponimlari, mustaqillik davri toponimlari va boshqalar. 4. maxsus toponimik atamalar. makro, mezo va mikrotoponimlar va ularning o‘ziga xos xususiyallari. toponimikada ham boshqa fanlardagi kabi maxsus toponimik atamalar mavjud. uiarni …

5 / 41

ism) - toponimning bir turi. tabiiy yoki inson tamonidan bunyod etilgan har qanday suv obyektlari - okeanlar. dengizlar. daryolar, kanallar. suv omborlari. soyjar, quduqlar va boshqalar. masalan. atlantika. baykal. sangzor. sirdaryo. aydarko'l. tuzkon. oronimiya - (yunoncha. oros - «tog'») - tog'lar. qirlar, tepaliklar, dovonlar. daralar va boshqa bir qator orografik obyektlarning nomi. masalan. and, himolay, alp, pomir, oloy. etnotoponim - (yunoncha, etnos - «xalq», onim - «ism, nom») - urug', qabila. elat, xalq, millat va boshqa xil etnik uyushmalar nomi. ijrug', qabila, xalq nomi o'zi tamonidan tanlangan yoki o'zgaiar tamonidan berilgan bo'lishi mumkin. masalan, barlos, nayman. qipchoq, jaloyir, laqay va boshqalar. urbonimiya – shaharsozlik an’analariga oid nomlarni o`rganish sohasi. agroonimiya – toponimikaning dehqonchilik bilan bog`liq nomlarni o`rganish sohasi fanga oid atamalar tahlili geografik obyektlar - yerning hozirda yoki o'tmishda mavjud bo'lgan hamda muayyan o'rnashgan joyi bilan tavsillanadigan, kelib chiqishi tabiiy yoki sun'iy bo'lgan yaxlit hududlardir. ular jumlasiga: ma'muriy-hududiy birliklar (viloyatlar, …

Want to read more?

Download all 41 pages for free via Telegram.

Download full file

About "toponimika"

prezentatsiya powerpoint toshkent kimyo xalqaro universiteti ma’ruzachi: dots. v.b., t.f.f.d (phd) narziyev nabijon normurodovich fan: toponimika “tarix” kafedrasi reja: 1. toponimika fani, tadqiqot obyekti va predmeti 2. fanning maqsadi va vazifalari, qisqacha rivojlanish tarixi 3. o‘quv fanining boshqa fanlar bilan bog‘liqligi 4. maxsus toponimik atamalar tahlili mavzu: fanga kirish. toponimikaning nazariy-metodologik asoslari. tayanch so‘zlar va iboralar: toponimika, geografik nom, so'z turkumi, atoqli ot. geografik termin, geografik metod, toponimik atama, xalq toponimikasi, makro, mezo va mikro toponim. toponimika atamasi yunon tilidan olingan bo‘lib, “topos” - joy, “ onom ” yoki “onima” - nom. umuman, joy nomini o‘rganadigan fan degan ma'noni bildiradi. toponimiva - deganda muayyan h...

This file contains 41 pages in PPTX format (226.1 KB). To download "toponimika", click the Telegram button on the left.

Tags: toponimika PPTX 41 pages Free download Telegram