материя ва борлик хакидаги фалсафий таҳлимот

DOC 132,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1406027154_57526.doc материя ва борлик хакидаги фалсафий таҳлимот материя ва борлик хакидаги фалсафий таҳлимот режа: 1. борлиқ - фалсафий категория, унинг мазмуни ва моҳияти. 2. борлиқнинг асосий шакллари, уларнинг ўзаро алоқадорлиги. 3. фалсафада субстанция ва материя тушунчалари, ҳаракат, фазо ва вақт. 1. борлиқ - фалсафий категория, унинг мазмуни ва моҳияти таянч иборалар: борлиқ, йўқлик, борлик хакида фалсафий фикрлар, борлик жихатлари. олдинги маърузаларимизда фалсафий тафаккур тараққиётининг энг қадимги даврлардан бошлаб бугунги кунга қадар босиб ўтган босқичлари тўғрисида қисқача тўхталиб ўтдик. шу нарса маoлум бўлдики, истисносиз барча фалсафий тизимларда, мутафаккирлар қарашларининг ҳамма даражаларида инсон атрофини ўраб олган, унинг онги, фикри ва қарашларига ўз таoсирини ўтказиб турган олам, коинот, нарсаларнинг нимадан таркиб топганлиги масаласи, шунингдек нарса-ҳодисаларнинг чексиз кечиши нима эканлиги масаласи қўйилади. кейин эса инсоннинг ўзи, маънавий олам тўғрисида фикр юритилади. гап, деман, борлиқ тўғрисида кетмоқда. шундай экан, борлиқ нима? ҳар қандай фалсафий фикр борлиқ тўғрисидаги тушунчадан бошланади. борлиқ нима деган масала ҳамиша фалсафий …

достонларда, эртакларда, диний мадҳияларда, тасаввурларда учрайди. бу масалада қадимги ҳинд, хитой, юнон ёдгорликлари катта материал бериши мумкин. қўҳна ҳиндистонда яратилган қадимги диний мадҳияларда, хусусан “махабҳарата”, “ригведа”, “рамаяна”, “упанишад”ларда одамнинг яратилиши хусусида гап борганда, “йўқлик” ва “борлиқ” ҳақида маoлумотлар берилади. “ригведа”да айтилишича, оламнинг пайдо бўлишида “асат”деб аталувчи ибтидо бош ролни ўйнаган. “асат” имконий борлиқ, яoни “йўқлик” демакдир. “асат” аста-секин “сат”-”мавжудлик”ка айланган. қадимги хитойда кенг тарқалган даосизмнинг асосчиси лао-цзининг фикрича, “борлиқ” асосида “дао” ётади. у “ци” элементи билан биргаликда ҳаёт негизини ташкил этади. қадимги юнон фалсафасида, айниқса гераклит қарашларида бу масала муҳим ўрин тутган. унинг фикрича, айни бир жисм айни вақтда ҳам “мавжуд”, ҳам “мавжуд эмас”. демокрит айтадики, “борлиқ” “йўқлик” бўлишини талаб этади. борлиқ “қаттиқлик”ёки моддийликдир. “йўқлик” эса “бўшлиқ”дан иборат, аммо ҳар иккаласи ҳам мавжуддир. платон борлиқ деганда моддий жисмларни тушунган. нарсалар борлиғини ғоялар дунёси борлиғидан фарқлаган. платон борлиқни “чин” ва “чин бўлмаган”га бўлади. ғоялар дунёси “чин”, нарсалар дунёси эса “чин бўлмаган”га …

рсалар бир-бирлари билан боғланган, ўзаро акс этувчи бирликни ташкил этади. чунончи жомий шундай ёзади: “тангрини оламдан ажралган деб ҳисоблама, зероки, барча олам тангридадир, тангри эса оламда. ”(қаранг: б. искандаров. тасаввуф фалсафаси. т. 1995, 21б. ) борлиқ муаммосининг ҳаётий илдизлари ва фалсафий маoноси бор. борлиқ ва йўқлик тўғрисидаги тасаввурлар қандай пайдо бўлган. инсоният қадимги замондан бошлаб олам борлиғи, ўз борлиғи, ўзгалар борлиғи устида бош қотирган. олам азалдан борми? ёки яратилганми? одамлар-чи? одам туғилади, яшайди, вояга етади, бир кун келиб оламдан кўз юмади, у бор эди, бўлган эди, энди йўқ, ломакон бағрига сингиб кетади, йўқлик сари йўл олади. туғилиш бор экан, ўлим ҳақ. бу ҳаёт қонуни. самад вурғун тўғри таoкидлаганидек, “тўрт фаслни ўтказмоқлик табиатга бир қонун, туғилмоқлик ва ўлмоқлик бу ҳаётга бир қонун”. инсон ҳаётидаги фожиалар ичида энг даҳшатлиси ўлимдир. ўлиш ваҳимаси одамлар иродасини ўзига ром қилган. ўлим нима? у борлиқми ёки йўқликми? одамлар бу нарсани билишга қизиққанлар, жавоб излаганлар. чунончи, в. …

са, ҳамма нарса ўз аҳамиятини йўқотиши мумкин. нега? чунки ҳаракат тўхташи мумкин: мавжудлик ўзининг муҳим, асосий ва ажралмас белгиларидан маҳрум бўлади. энг қаттиқ кристаллар, юлдузларнинг улкан тўпланиши, у ёки бу ўсимликлар, ҳайвонлар, инсонлар гўё йўқликдан келиб чиққандек бўлади (улар худди шундай тарзда ҳеч қачон бўлмаган), борлиққа айланади. нарсаларнинг борлиғи қанчалик узоқ вақт давом этмасин, охирга етади ва мазкур конкрет сифат тарзида, шахсан шу инсон тарзида йўқликка кетади. борлиқ ва йўқлик муаммоси шу қадар ҳаётийки, у ҳозирги кунда ҳам долзарб бўлиб турибди. инсониятнинг яшаб қолишини таoминлаш, борлиғини таoминлаш, термо-ядро урушининг йўқлик сари даҳшатли қадам қўйишининг олдини олиш ҳамма вақт муҳим масаладир. олам борлиғи вақт ичида абадийми - ўткинчими? фазода-чи? маконда чекланганми ёки чекланмаганми? ҳаёт ва мамот масаласи-чи? бу саволлар борлиқ категориясини илмий ўрганишни кун тартибига қўяди. яҳлит олам борлиғи билан одам борлиғини қиёсласак, инсон ҳаёти капалак умрига қиёс эзгулик. ҳаёт шу қадар тез ўтадики, конкрет одамнинг ҳаёти жуда қисқа эканлигига ишонч …

ва хилма-хиллигида намоён бўлади. оламнинг мавжудлиги унинг бирлигининг зарурий шарт-шароитидир. олам одамнинг иродаси ва онгидан ташқарида мустақил яшайди. аммо одам ўз ақли, билими, меҳнати билан барҳаёт табиат ва унинг ўткинчи жисмларини бир-бири билан боғлаб туради. шу билан бирга жисм ва руҳ, табиат ва жамият ўртасида, одам билан ўзга одам ўртасида муҳим тафовутлар мавжуд. булар олам жисмларининг хилма-хиллигидан нишонадир. шу билан бирга хилма-хилликда уйғунлик ва бирлик мавжуд. масалан, оламда тана ва руҳ, табиийлик ва ижтимоийлик қўшилиб, ажралмас бирликни ташкил этади. демак, хилма-хил нарсалар, табиат, одам, жамият - барча хилма-хиллик ўзаро бирлашиб, ўткинчимас, балки чексиз оламнинг яхлит бирлигини ташкил этади. борлиқнинг фалсафий муаммоси яна учинчи жиҳатга ҳам эгадир. бу объектив ва субoектив реалликнинг ўзаро бирлиги масаласидир. оламда буларнинг барчаси теппа-тенг мавжуддир. табиат, олам, жамият мавжуд эди ва мажуд бўлади. улар - реал воқелик. олам объектив реалликни ифодаласа, онгни субoектив реаллик деб аташ мумкин. шундай қилиб борлиқ бир бутун олам, ундаги моддий ва …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "материя ва борлик хакидаги фалсафий таҳлимот"

1406027154_57526.doc материя ва борлик хакидаги фалсафий таҳлимот материя ва борлик хакидаги фалсафий таҳлимот режа: 1. борлиқ - фалсафий категория, унинг мазмуни ва моҳияти. 2. борлиқнинг асосий шакллари, уларнинг ўзаро алоқадорлиги. 3. фалсафада субстанция ва материя тушунчалари, ҳаракат, фазо ва вақт. 1. борлиқ - фалсафий категория, унинг мазмуни ва моҳияти таянч иборалар: борлиқ, йўқлик, борлик хакида фалсафий фикрлар, борлик жихатлари. олдинги маърузаларимизда фалсафий тафаккур тараққиётининг энг қадимги даврлардан бошлаб бугунги кунга қадар босиб ўтган босқичлари тўғрисида қисқача тўхталиб ўтдик. шу нарса маoлум бўлдики, истисносиз барча фалсафий тизимларда, мутафаккирлар қарашларининг ҳамма даражаларида инсон атрофини ўраб олган, унинг онги, фикри ва қарашларига ўз таoсирини ўтказиб...

Формат DOC, 132,0 КБ. Чтобы скачать "материя ва борлик хакидаги фалсафий таҳлимот", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: материя ва борлик хакидаги фалс… DOC Бесплатная загрузка Telegram