o‘zaro aloqadorlik va rivojlanish qonunlari

DOC 14 pages 235.5 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 235.5 KB

File type DOC

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

3-mavzu: o‘zaro aloqadorlik va rivojlanish qonunlari.falsafa kategoriyalari. reja: 1. qonun va qonuniyat tushunchalari. 2. rivojlanish, o‘zgarish va taraqqiyot tushunchalari. 3. dialektika tushunchasi, mohiyati va uning muqobillari. 4. dialektika qonunlarining asosiy shakllari. 5. kategoriya tushunchasi va uning turlari. tayanch so‘z va iboralar: : qonun, tabiat qonunlari, rivojlanish, o‘zgarish va taraqqiyot, dialektika, dialektik tafakkur, sofistika, eklektika, dogmatika, metafizika, sinergetika, dialektika qonunlari, miqdor va sifat o‘zgarishlari, me’yor, uzluksizlik, uzilish, sakrash, qarama-qarshiliklar birligi va kurashi, ziddiyat, ayniyat, tafovut, qarama-qarshilik, vorislik va davomlilik, inkorni inkor, kategoriya, aloqadorlik va bog‘lanishlar, yakkalik, xususiylik va umumiylik, sistema, struktura va element, juft kategoriyalar, mohiyat va hodisa, butun va qism, mazmun va shakl, sabab va oqibat, zaruriyat va tasodif, imkoniyat va voqelik. qonun va qonuniyat tushunchalari. dunyoning mavjudligi botiniy va zohiriy o‘zgarishlarning abadiy takrorlanib turishidan iborat. bu takrorlanishlar o‘z mohiyat va xususiyatlarini saqlab qolganliklari uchun qonun va qonuniyat tusini olgan. qonun tushunchasi kundalik hayotda tez-tez ishlatib turiladi: fizika, ximiya, yuridik, …

2 / 14

a issiq kiyimlar (etik, palto, qo‘lqop va h. k.) sotib olishadi, o‘tin yoki ko‘mir g‘amlab qo‘yishadi. birov uyning 5-qavatidan tashlasang, falon pul beraman desa, rozi bo‘lmaysiz. unki siz i.nyuton kashf qilgan «butun olam tortishish qonuni»ni yaxshi bilsangiz, bilmasangiz, havoning zichligi o‘z jismingizdan kamligiga e’tibor qilmasangiz ham, ammo bu holda mayib bo‘lishingizni yaqqol tasavvur qilasiz. inson qonunlarni bilishi, ularga amal qilishi doirasida erkindir. har qanday qonunga xos belgilardan biri zaruriylik, ya’ni ob’ektiv tarzda amalga oshish, o‘z-o‘zidan namoyon bo‘lishdir. erkinlik esa shu zaruriylikni anglab olish va unga amal qilishdan iborat faoliyatdir. huquqshunoslar iborasi bilan aytganda: «qonunni bilmaslik javobgarlikdan xolos qilmaydi». demak, yuridik qonunlarni qancha yaxshi bilsangiz, o‘z faoliyatingizni shunga muvofiq olib borganingiz qadar erkin bo‘lasiz. nima qonuniy, nima esa qonuniy emasligini yaxshi bilgan kishi qonunga xilof ish tutmaydi. qonun olamdagi narsa-hodisalarning eng muhim, zaruriy, umumiy, takrorlanib turuvchi bog‘lanishlari, o‘zaro aloqa va munosabatlarining namoyon bo‘lishidir. qonunga quyidagi asosiy belgilar xos: - olamning mavjudligi, …

3 / 14

rini inkor etadigan qarama-qarshi tomonlar birligidan iborat. demak, voqelik va o‘zgarish jarayonida ayniyat va ziddiyatning bo‘lishi odatiy hol. masalan, issiq-sovuq, oq-qora, kecha-kunduz, musbat-manfiy, yaxshilik-yomonlik, adolat-jaholat va h. k. farazan, magnitning manfiy zaryadi bo‘lmasa, u holda magnit bo‘lolmaydi. rivojlanish, o‘zgarish va taraqqiyot tushunchalari. dialektika taraqqiyot to‘g‘risidagi ta’limot. tabiat va jamiyatdagi narsa-hodisalar, ularning inson miyasidagi in’ikoslari o‘zaro aloqador, doimiy harakatda, o‘zgarish va rivojlanishda. ma’lumki, harakat borliqning umumiy yashash usuli, uning ajralmas xossasi. kundalik hayotda «harakat», odatda, narsa-hodisalarning oddiy o‘rin almashuvi, deb tushunilsa, dialektikada esa «o‘zgarish» tushunchasi hajm jihatdan «harakat» tarkibiga kiradi. chunki har qanday o‘zgarish harakatdir, lekin har qanday harakat o‘zgarish emas. o‘zgarish narsa-hodisalarning bir holatdan ikkinchi holatga, bir ko‘rinishdan boshqa ko‘rinishga o‘tishidir. masalan, yangi buyumning eskirishi kabi. biroq «o‘zgarish» o‘z ichiga «rivojlanishni» oladi, garchi har qanday o‘zgarish rivojlanish bo‘lmasa ham. rivojlanish esa bu – progress tomon o‘zgarish, quyidan yuqoriga, oddiydan murakkabga qarab ilgarilab boruvchi harakatdir. muayyan yo‘nalishdagi yangi holat eski holatning, …

4 / 14

tarzida namoyon bo‘ladi. organik tabiatda esa tirik organizmlarning tashqi muhitga moslashuvi, tabiiy va sun’iy tanlanish jarayonida eski, sodda turlar o‘rniga yangi, murakkabroq turlarning paydo bo‘lib, takomillashib borishida ifodalanadi. odamning rivojlanishi uning mehnat, til, ong va ahloq ta’siri ostida ijtimoiy zot – insonga aylana borishi, nihoyat, hozirgi zamon kishisi darajasigacha bosib o‘tilgan bosqichlarni qamraydi. jamiyat hayotida progress tomon rivojlanish bir quyi ijtimoiy-iqtisodiy bosqichdan unga nisbatan yuqoriroq bosqichlarga o‘tib borishi asosida ro‘y beradi. inson tafakkuri jarayonida rivojlanish inson bilishining bilmaslikdan bilishga, to‘la bo‘lmagan bilimlardan to‘laroq bilimlarga, oddiy bilishdan ilmiy bilishga tomon yuksalib borishidir. umuman, rivojlanish atamasi ifodalagan jarayon unchalik sodda emas. unda muayyan davriy, progressga tomon takrorlanmas o‘zgarishlar, turli xil zigzaglar mujassam. ayniqsa, jamiyatda yuz berayotgan o‘zgarishlar tahlikali tendensiya, halokatlar xavfi bor jarayonlarni ham o‘z ichiga olishini to‘g‘ri anglab, to‘g‘ri xulosa chiqarishda yangicha fikrlash zarur. masalan, oqibatini o‘ylamay tabiat boyliklarini talon-taroj qilish bugungi kunda tabiat umumiy tanazzuli xavfini tug‘dirdi. rivojlanish jarayoni tabiatan …

5 / 14

hning turli konkret maxsus sohalariga oid nazariyalardir. dialektika tushunchasi, mohiyati va uning muqobillari. harakat, taraqqiyot, umumiy bog‘lanish va aloqadorlik to‘g‘risidagi falsafiy ta’limotlar tahlili falsafada «dialektika» tushunchasi orqali ifodalangan. dialektika falsafa tarixida dastlabki davrlarda o‘zaro bahs, munozara, muhokamalardagi qarama-qarshi, zid fikrlar to‘qnashuvi va shu asosda haqiqatni aniqlash ma’nosini bildirgan. antik davr mutafakkirlari ma’lumotlariga ko‘ra, munozara ishtirokchilari bir-birlariga muqobil savollar berib, masalaga har xil nuqtai nazarlardan yondashib, ilmiy, nazariy, ahloqiy, siyosiy, huquqiy voqea-hodisalar to‘g‘risida ta’limotlarini ishlab chiqqanlar. shuning uchun ular nazdida, dialektika o‘zaro bahslashuv san’ati, munozara asosida haqiqatga erishish usuli. dialektikani bahs san’ati sifatida tushunish o‘rta asrlar, hatto uyg‘onish davrida ham davom etganini per abelyarning «ha va yo‘q», g.galileyning «dunyoning ikki sistemasi to‘g‘risidagi bahs» nomli asarlari tasdiqlaydi. asarlari tasdiqlaydi. asrlar davomida to‘planib borgan dialektik munozara madaniyati murakkab muammolarni muhokama qilish, qarama-qarshi nuqtai nazarlar o‘rtasidagi ziddiyatlarni ochish usuliga aylandi. inson ijodiy tafakkuri o‘z tabiati bilan dialektik mohiyatga ega ekanligi ma’lum bo‘ldi. lekin vaqt …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zaro aloqadorlik va rivojlanish qonunlari"

3-mavzu: o‘zaro aloqadorlik va rivojlanish qonunlari.falsafa kategoriyalari. reja: 1. qonun va qonuniyat tushunchalari. 2. rivojlanish, o‘zgarish va taraqqiyot tushunchalari. 3. dialektika tushunchasi, mohiyati va uning muqobillari. 4. dialektika qonunlarining asosiy shakllari. 5. kategoriya tushunchasi va uning turlari. tayanch so‘z va iboralar: : qonun, tabiat qonunlari, rivojlanish, o‘zgarish va taraqqiyot, dialektika, dialektik tafakkur, sofistika, eklektika, dogmatika, metafizika, sinergetika, dialektika qonunlari, miqdor va sifat o‘zgarishlari, me’yor, uzluksizlik, uzilish, sakrash, qarama-qarshiliklar birligi va kurashi, ziddiyat, ayniyat, tafovut, qarama-qarshilik, vorislik va davomlilik, inkorni inkor, kategoriya, aloqadorlik va bog‘lanishlar, yakkalik, xususiylik va umumiylik, si...

This file contains 14 pages in DOC format (235.5 KB). To download "o‘zaro aloqadorlik va rivojlanish qonunlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zaro aloqadorlik va rivojlani… DOC 14 pages Free download Telegram