rivojlanish falsafasi. (falsafa qonunlari)

DOC 11 pages 80.5 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 80.5 KB

File type DOC

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

mavzu: rivojlanish falsafasi. (falsafa qonunlari). reja: 1. falsafa tarixida rivojlanish haqidagi qarashlar evolyutsiyasi. rivojlanishning umumiy qonunlari va kategoriyalari 2. falsafa qonunlarining asosiy shakllari. qarama-qarshilik va ziddiyat 3. miqdor va sifat o’zgarishlari dialektikasi. 4. inkorni-inkor qonuni va vorisiylik tayanch iboralar. qonun, qonuniyat, ayniyat, tafovut, qarama-qarshilik, ziddiyat, miqdor, sifat, inkor, inkorni inkor, vorislik, yangilanish, takrorlanish rivojlanish nima? bu tushuncha falsafada qanday talqin qilinadi? «rivojlanish» tushunchasiga u boshqa ma’lum tushunchalar – «o‘zgarish» va «harakat» bilan o‘zaro nisbatlash yo‘li bilan ta’rif berish mumkin. o‘zgarish – bu narsalar, hodisalarning bir holatdan boshqa holatga o‘tishi. u «barqarorlik»ka zid va aniq yo‘nalishli – progressiv yoki regressiv xususiyat kasb etadi. progress yoki taraqqiyot – materiya tuzilishining quyi shakllaridan oliy shakllariga, soddadan murakkabga o‘tish. bunga teskari yo‘nalishda yuz beruvchi jarayon regress deb ataladi. rivojlanishni harakat fenomenidan quyidagi jihatlar yordamida farqlash mumkin: 1) vaqtda aniq yo‘nalishga egalik – o‘tmishdan hozirgi davr orqali kelajakka qaratilganlik; 2) jarayonning ortga qaytmasligi, ya’ni o‘zgaruvchi …

2 / 11

timoiy hayotda ham, ong sohasida ham yuz beradi. chunki borliqning umumiy qonuni – dialektik ziddiyatlilik qonuni amal qiladi. ikkinchidan, miqdor va sifat o‘zgarishlarining bir-biriga o‘tishi rivojlanishning shakli hisoblanadi. tabiat, jamiyat va tafakkurda yuz beruvchi jarayonlar tahlili har bir narsa, hodisa, jarayonga bir-biri bilan uzviy aloqa qiluvchi va muttasil o‘zgaruvchi miqdor va sifat jihatlari xosdir, degan xulosaga kelish imkonini beradi. bu o‘zgarishlarning mohiyati shunda namoyon bo‘ladiki, miqdor o‘zgarishlari asta-sekin yig‘ilib, predmetning me’yorini oshiradi va uning sifat holati o‘zgarishiga sabab bo‘ladi. bu sakrash, rivojlanish jarayonida hujumkorlikni to‘xtatish tarzida yuz beradi. bu erda borliqning umumiy qonuni – miqdor va sifat o‘zgarishlarining bir-biriga o‘tishi qonuni amal qiladi. uchinchidan, rivojlanish jarayonida vorisiylik omili muqarrar tarzda mavjud bo‘ladi. buning natijasida rivojlanish oldingi darajalarining boyligi muttasil to‘planishi unga hujumkor tus beradi. shunga qaramay ayni shu hujumkorlik ziddiyatlidir, chunki rivojlanish sikllilik bosqichlarini o‘z ichiga oladi, «go‘yoki» eskiga qaytish yuz beradi va rivojlanish spiralsimon ko‘rinish kasb etadi. bunda borliqning …

3 / 11

qaganlar. bu faktning tagiga etgan ilk mutafakkirlardan biri efeslik geraklit bo‘lgan. u dunyoni “jonli olov” yoki “ikki marta kirish” mumkin bo‘lmagan daryo oqimi sifatida tasavvur qilgan. harakatchan dunyoda zamon o‘tishi bilan hamma narsa o‘zining dastlabki shakl-shamoyilini yo‘qotadi va asta-sekin o‘zining qarama-qarshiligiga o‘tadi: ho‘l narsa quriydi, quruq narsa esa nam tortadi; bir narsa boshqa narsaga: sovuq issiqqa, tirik o‘likka o‘tadi. bu mulohazalarda hozirgi talqindagi dialektikaning asoslari mujassamlashgan. shu sababli qadimgi faylasuflarning stixiyali dialektikasini dialektikaning tarixan birinchi shakli deb hisoblash odat tusini olgan. stixiyali dialektika borliq va bilishning jarayonlar mohiyatini anglab etishga asoslanmagan sodda dialektikadir. 2. idealistik dialektika. gegel ilk bor dunyoni quyidan oliyga qarab boruvchi umumiy rivojlanish jarayoni sifatida tasvirlagan, rivojlanish manbai - qarama-qarshiliklar kurashini ko‘rsatib bergan, dialektikaning asosiy qonunlari va kategoriyalarini ta’riflagan. ammo gegel dialektikasi idealistik xususiyat kasb etgan. gegel idealistik dialektikasining andozasi bo‘lib ob’ektiv borliq emas, balki uni aks ettiruvchi tafakkur xizmat qilgan. 3. materialistik dialektika. gegel dialektikasi materialistik …

4 / 11

ning ham) tarkibiy jihatdan yagonaligini yoritib bergan hujayra nazariyasining yaratilishi; rivojlanish g‘oyasini jonli tabiatga tatbiqan ishlab chiqqan darvinning evolyusiya nazariyasi alohida o‘rin egallaydi. bu sharoitda materialistik dialektika borliqning o‘xshashi, ya’ni borliqni uning o‘ziga mos ravishda fikrlash va bilish imkoniyati sifatida falsafiy tafakkurning fanga ayniqsa mos keluvchi shakliga aylangan. materialistik dialektikaning shakllanishida tarixni materialistik tushunish ayniqsa muhim rol o‘ynagan. bu kashfiyot yordamida dialektikaning nafaqat materializm, balki gumanizm bilan ham sintezi amalga oshirilgan. rivojlanishning umumiy qonunlari. hodisalarni tavsiflashdan ularning mohiyatini anglab etishga o‘tish hodisalarda umumiy jihatlarni topishni talab etadi. bunda vazifa turli hodisalar o‘rtasida umumiy jihatlarni topishdangina iborat emas. hodisalarni birlashtiruvchi va ularning birligini belgilovchi asosni tushunib etish zarur. bu asos – hodisalarni «biriktiruvchi» va ularni bir-biriga yo‘ldosh bo‘lish, uyg‘unlashish va muvofiqlashishga majbur qiluvchi amalda mavjud bo‘lgan barqaror aloqani aks ettiruvchi qonundir. qonunlarni bilishga hodisalarni ilmiy o‘rganish natijasida erishiladi. xo‘sh, qonun o‘zi nima? u kishi va umuman, jamiyat hayotida qanday ahamiyatga ega? …

5 / 11

iiy va h. k.) asosiy vazifasi har bir soha bo‘yicha tadqiqot o‘tkazib, qonunlarni kashf qilish yoki ularning amal qilish xususiyatlarini o‘rganish va ochib berishdan iborat, qancha ko‘p qonun kashf qilinsa, taraqqiyot shuncha tez bo‘ladi. taraqqiyot qonunlarini bilmasdan turib, rivojlanishga erishish qiyin. yaqin o‘tmishda iqtisodiyotning o‘ziga xos qonunlarini pisand qilmay, turli xil s’ezd, plenum, konferensiya qarorlari asosida eksperimentlar o‘tkazib, barcha uchun farovon hayot — kommunizm jamiyatini barpo qilmoqchi bo‘lishganini va bunday siyosat qanday oqibatlarga olib kelgani barchaga ma’lum. hozir mustaqil o‘zbekiston barcha rivojlangan mamlakatlar singari ijtimoiy yo‘naltirilgan bozor iqtisodiyotiga asoslangan demokratik davlat, fuqarolik jamiyati barpo qilish yo‘lidan bormoqda. bunda umumbashariy qonunlar va mamlakatimizning o‘ziga xos xususiyatlari e’tiborga olingan. endi shunday savol: nima uchun inson qonunni bilishi kerak? bunda oddiy misollarga murojaat qilamiz: yoz oylarida barcha odamlar issiq kiyimlar (etik, palto, qo‘lqop va h. k.) sotib olishadi, o‘tin yoki ko‘mir g‘amlab qo‘yishadi va h. k. nima uchun? chunki ular tabiatning bitta qonunini, …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "rivojlanish falsafasi. (falsafa qonunlari)"

mavzu: rivojlanish falsafasi. (falsafa qonunlari). reja: 1. falsafa tarixida rivojlanish haqidagi qarashlar evolyutsiyasi. rivojlanishning umumiy qonunlari va kategoriyalari 2. falsafa qonunlarining asosiy shakllari. qarama-qarshilik va ziddiyat 3. miqdor va sifat o’zgarishlari dialektikasi. 4. inkorni-inkor qonuni va vorisiylik tayanch iboralar. qonun, qonuniyat, ayniyat, tafovut, qarama-qarshilik, ziddiyat, miqdor, sifat, inkor, inkorni inkor, vorislik, yangilanish, takrorlanish rivojlanish nima? bu tushuncha falsafada qanday talqin qilinadi? «rivojlanish» tushunchasiga u boshqa ma’lum tushunchalar – «o‘zgarish» va «harakat» bilan o‘zaro nisbatlash yo‘li bilan ta’rif berish mumkin. o‘zgarish – bu narsalar, hodisalarning bir holatdan boshqa holatga o‘tishi. u «barqarorlik»ka zid va aniq y...

This file contains 11 pages in DOC format (80.5 KB). To download "rivojlanish falsafasi. (falsafa qonunlari)", click the Telegram button on the left.

Tags: rivojlanish falsafasi. (falsafa… DOC 11 pages Free download Telegram