omonimlar va so‘zlarning aloqadorlik turlari

PPT 13 pages 2.0 MB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.0 MB

File type PPT

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

soha mutaxassisi nutqida so‘zlarning shakl va ma’no munosabatiga ko‘ra farqlanishi. zooveterinariya va zooinjeneriya sohasiga oid atamalar bilan ishlash reja. 1. omonimlar va omoformalar 2. omofonlar va omograflar 3 paronimlar, sinonimlar 4. antonimlar soha mutaxassisi nutqida so‘zlarning shakl va ma’no munosabatiga ko‘ra farqlanishi. zooveterinariya va zooinjeneriya sohasiga oid atamalar bilan ishlash tildagi so‘zlarning ma’lum qismi shakl yoki ma’nosiga ko‘ra o‘zaro aloqador butunliklarni tashkil etadi. bunday butunliklardagi so‘zlar ana shu xususiyatlariga ko‘ra ikki guruhni tashkil qiladi: 1) omonimlar, omoshakllar, omofonlar, omograflar va paronimlar shakliga ko‘ra; 2) sinonimlar, antonimlar esa o‘zaro mazmun uzviyligi yoki zidligiga ko‘ra alohida guruhga mansub bo‘ladi. !!! umumiy ma’lumot omonimlar yunoncha “homos”-bir xil, “onoma”-nom talaffuzi va yozilishi bir xil, ammo alohida ma’nolarga ega bo‘lgan so‘zlardir. leksik omonimlar morfemik omonimlar leksik omonimlar- so‘zlar shakldoshligi masalan: kuya - hasharot, kuya - qozonning kuyasi. omonimlar bir va bir necha turkumga mansub bo‘lishi mumkin. masalan: chang - gard va cholg‘u asbobi ma’nolari bilan …

2 / 13

hozirgi adabiy tilda ular farqlanmaydi. 2. ko‘p ma’noli so‘zlar o‘rtasidagi ma’no bog‘lanishning uzilishi, zaiflashishi asosida ham omonimlar shakllanadi. masalan, ko‘k so‘zi, dastlab, ko‘k rang (sifat) tushunchasiga ega bo‘lgan. keyinchalik bu so‘z metafora (o‘xshashlik) asosida osmon tushunchasiga nisbatan ham ishlatila boshlagan. hozir ular o‘rtasidagi bunday ma’no bog‘lanish yo‘qolib, omonim so‘z hosil bo‘lgan. xuddi shunday holatni dam so‘zining nafas, hordiq, harorat, bosqon ma’nolarida ishlatilishi misolida ham kuzatish mumkin. 3.umumturkiy yoki asl o‘zbekcha so‘zlar o‘zga tillardan so‘z o‘zlashtirish asosida ham shakldoshlikka ega bo‘lib qolishi mumkin. masalan, bog‘ (mevazor) va bog‘ (bog‘langan narsa, beda bog‘i); tok (uzum novdasi) va tok (elektor toki), tom (uy tomi) va tom (kitob jildi) so‘zlari o‘zbekcha-tojikcha hamda o‘zbekcha-rus va yevropa tillaridan o‘zlashgan so‘zlarning o‘xshash fonetik qiyofasi asosida yuzaga kelgan omonim so‘zlardir. 4. ma’lum bir so‘zning o‘zak-negizidan qo‘shimchalar orqali yangi so‘zlar yasalishi natijasida shakldosh so‘zlar hosil bo‘ladi. masalan: oylik olmoq, oylik reja birikmalaridagi oylik so‘ziga qo‘shilgan –lik qo‘shimchasi asosida shakldosh …

3 / 13

so‘zlardir. omofonlardagi o‘zaro farq ular tarkibidagi bitta fonemada bo‘ladi va ular, asosan, jarangli va jarangsiz juftliklar va hosil bo‘lish o‘rniga ko‘ra yaqin bo‘lgan tovushlarning talaffuzda bir xillik kasb etishida ko‘zga tashlanadi. masalan, sud - sut, tanbur - tambur, tub-tup , yetdi - yetti kabi so‘zlar talaffuzi omofonlarni yuzaga keltiradi. omofonlar omograflar yozilishi bir xil bo‘lgan shakldosh so‘zlardir. omograflar ma’nosi va fonetik tarkibi, talaffuzi jihatidan boshqa - boshqa, faqat yozilish shakli jihatdan bir xil bo‘lgan so‘zlardir. masalan, tol - daraxt, qurilish jihozi, tok - elektr quvvati, uzum novdasi, to‘r-xonaning yuqori qismi, parda kabi ma’nolarga ega bo‘lgan so‘zlardagi o, o‘ tovushlari talaffuzda qattiq va yumshoqligi bilan farqlanadi, biroq yozilishiga ko‘ra shakldoshlikka ega bo‘ladi. xullas, talaffuzi va yozilishi bir xil bo‘lgan bunday shakldosh so‘zlarni o‘zak va grammatik qo‘shimchalarining bir xilligi, bir turkumga mansubligi e’tibori bilan omograflar qatoriga qo‘shish mumkin. tildagi bu kabi shakldoshliklar paronimlar so‘zlar yunoncha para-juft va onoma-nom so‘zlaridan olingan bo‘lib, fonetik …

4 / 13

nonimik qator deb yuritiladi. masalan, vaqt - payt -zamon - fursat - mahal - chog‘ - kez - mavrid - palla - muddat - dam so‘zlari o‘zaro sinonimik qator hosil qilgan. sinonim qator tuzishda asos qilib olingan so‘z dominanta (bosh so‘z) deb yuritiladi. dominanta odatda uslubiy jihatdan betaraf va umumiste’mol so‘zlaridan bo‘lib, sinonim so‘zlar lug‘atida birinchi o‘rinda beriladi. masalan, yuz - bet - aft - bashara - turq - chehra - oraz - ruxsor sinonimik qatoridagi yuz so‘zi betaraf - dominanta bo‘lib, aft, bashara turq salbiy, oraz, chehra, ruxsor esa ijobiy munosabat ifodalash uchun xizmat qiladi. sinonimlar(yunoncha synonimon-bir xil nomli so‘zidan olingan) fonetik tarkibi har xil, ma’nolari bir xil yoki bir-biriga yaqin bo‘lgan so‘zlardir. sinonim turlari antonimlar (yunoncha anti-zid, onoma-nom so‘zidan olingan bo‘lib) o‘zaro zid tushunchalarni ifodalaydigan so‘zlardir. masalan: oq - qora, kun - tun. antonimlar ham odatda bir so‘z turkumi doirasida yuzaga keladi va zid ma’nolilik, odatda, faqat ikkita …

5 / 13

omonimlar va so‘zlarning aloqadorlik turlari - Page 5

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "omonimlar va so‘zlarning aloqadorlik turlari"

soha mutaxassisi nutqida so‘zlarning shakl va ma’no munosabatiga ko‘ra farqlanishi. zooveterinariya va zooinjeneriya sohasiga oid atamalar bilan ishlash reja. 1. omonimlar va omoformalar 2. omofonlar va omograflar 3 paronimlar, sinonimlar 4. antonimlar soha mutaxassisi nutqida so‘zlarning shakl va ma’no munosabatiga ko‘ra farqlanishi. zooveterinariya va zooinjeneriya sohasiga oid atamalar bilan ishlash tildagi so‘zlarning ma’lum qismi shakl yoki ma’nosiga ko‘ra o‘zaro aloqador butunliklarni tashkil etadi. bunday butunliklardagi so‘zlar ana shu xususiyatlariga ko‘ra ikki guruhni tashkil qiladi: 1) omonimlar, omoshakllar, omofonlar, omograflar va paronimlar shakliga ko‘ra; 2) sinonimlar, antonimlar esa o‘zaro mazmun uzviyligi yoki zidligiga ko‘ra alohida guruhga mansub bo‘ladi. !!! umumiy ma...

This file contains 13 pages in PPT format (2.0 MB). To download "omonimlar va so‘zlarning aloqadorlik turlari", click the Telegram button on the left.

Tags: omonimlar va so‘zlarning aloqad… PPT 13 pages Free download Telegram