borliqdagi univyersal aloqadorlik va o’zgaruvchanlik

DOC 42,5 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1354534851_40519.doc www.arxiv.uz reja: 1. universal aloqadorlik g`oyasi 2. o`zaro aloqadorlik va o`zgaruvchanlik 3. universal aloqadorlik tiplari 4. falsafiy kategoriyalar a) universal aloqadorlik g`oyasi falsafada narsa va hodisalarning universal, umumiy aloqadorligi g`oyasi alohida ahamiyatga molik. narsalarning, hodisalarning o`zaro aloqa-dorligini ilg`ab olish mushkul emas: hayotimizning o`zi bunga ko`plab mi-sollar keltiradi. zotan, maishiy turmushimizda binodagi shart-sharoitlar-ning inson salomatligiga ta`sirini, ob-havoning hosildorlik darajasiga ta`sirini ko`p takrorlaymiz. bunday aloqadorlikning nisbatan murakkab ko`rinishlari mavjud. masalan, tabiiy shart-sharoitlar millatning menta-litetiga, turmush tarziga ta`sir o`tkazadi. ijtimoiy faoliyat esa, o`z nav-batida, tabiiy shart-sharoitlarga jiddiy ta`sir o`tkaza boradi. hozirgi zamon falsafasi bundan-da e`tiborliroq aloqadorliklarning sir-sinoat-larini aniqlashga ham intiladi. biroq bir hodisaning boshqasiga o`tib turishi, bir narsaning ikkinchisiga ta`sir ko`rsatishi - borliqning muhim atributi, xususiyati ekanligini anglash uchun jiddiy falsafiy mushohada yuritmoq lozim. chun-ki borliqning har qanday atributi xususida fikrlash uchun mavhum tafak-kur yuritishning eng yuqori darajasiga ko`tarilmoq darkor. binobarin, bor-liqdagi universal aloqalar mohiyatini bilishga yuksak falsafiy madaniyatga ega bo`lgan shaxsgina …

i fikrlarga borib taqaldi. b) o`zaro aloqadorlik va o`zgaruvchanlik uzoq davr borliq o`zgarmas xarakterga ega, deb hisoblanardi. olam-ning o`zgaruvchanligi haqidagi tasavvur o`z davrida buyuk kashfiyot bo`lgan edi. xitoy, hindiston va yunoniston mutafakkirlarining xulosalariga ko`ra, borliqning barcha shakllari o`zgaruvchan xarakterga ega. ularning o`zgarishi uchun ma`lum vaqt kerak bo`ladi, bu vaqt mobaynida narsa yoki hodisa o`z xususiyatlarini yo`qotib, yangilarini kasb etib boradi. albatta, qadimgi davr mutafakkirlari harakatning turli shakllari xususida ilmiy ma`lumotlarga ega emasdilar, ularning xulosalari mantiqiy fikrlashning mahsuli edi, xolos. shunga qaramasdan ular masalaning asosiy mohiyatini ilg`ab ola oldilar: borliqdagi barcha narsalar bir-biriga ta`sir o`tkaza boradilar, ushbu ta`sir, o`zaro aloqadorlik ularning o`zgarishiga olib keladi. o`zaro aloqadorlik va o`zgarish haqidagi ilk tasavvurlarni dao mada-niyatida ko`rishimiz mumkin. masalan, «xuaynantszi» kitobida borliqning besh moddiy va besh ma`naviy elementdan tashkil topgani, bu elementlar o`zaro birlashtirilgan gorizontal va vertikal xochlardan (krestlardan) ibo-ratligi uqdiriladi. moddiy elementlarni ifodalovchi gorizontal xoch quyidagicha tasavvur etiladi sxema 1 olov daraxt tuproq …

.qadimgi xitoy faylasuflarining xulosalariga ko`ra, ma`naviy elementlar ham birg`biriga ta`sir etgan holda o`zgara boradilar. sxema 2 mas`uliyat an`ana ezgulik e`tiqod insonparvarlik qadimgi hindistonning ortodoksal va noortodoksal falsafiy mak-tablarida ham borliqdagi o`zaro aloqadorlik va o`zgaruvchanlik haqidagi fikrlar ko`plab uchraydi. ularning biriga murojaat etish bilan cheklansak. buddizm ta`limotida insonning tanasi ham, ruhi ham borliqning o`zga-ruvchan elementlari - dxarmlarning o`zaro ta`siri natijasida yuzaga kelgan jarayon (!) sifatida talqin etiladi. dxarmlarning turli shakldagi kombi-natsiyasi nafaqat inson tanasini, balki uning tuyg`ulari va tasavvurlarini shakllantiradi. buddizm tarafdorlari ushbu mulohazadan o`ziga xos xulosa qiladilar: tana va ruh - o`zgarmas reallik emas, u muntazam o`zgarishda. hayot muntazam to`lqinlanib turgan ummonga o`xshaydi: undagi toshqinlar o`rnini osoyishtalik, osoyishtalik o`rnini toshqin egallab turadi. qadimgi yunonistonda borliqdagi universal aloqadorlikka, uning o`zgaruvchan xarakteriga ilk bor e`tibor bergan faylasuf geraklit bo`ldi. uning tasavvuriga ko`ra, olam doimiy oqib, o`zgarib turgan daryoga o`xshaydi, bu daryoga ikki bora kirib bo`lmaydi (chunki ikkinchi bora kirganda daryoning barcha atributlari …

nazdida borliqdagi universal aloqalar va o`zgaruvchanlik «tezis – an-titezis – sintez» triadasi tarzida namoyon bo`ladi. ayni paytda g. gegel borliqdagi o`zgarishlar sifatan yangi sistemalarning yuzaga kelishini kuzatar ekan, o`zgarishning nafaqat miqdoriy, barki sifatiy xarakterga egaligini ham kashf etdi. sifatiy o`zgarishlar - taraqqiyot kontseptsiyasi borliqning il-miy-falsafiy manzarasini chizishda hal qiluvchi ahamiyat kasb etdi. (bu haqda keyingi paragraflarda fikr yuritamiz). v) universal aloqadorlik tiplari hozirgi zamon falsafasi borliqdagi universal aloqadorlik g`oyasini quyidagicha ta`riflaydi. borliqdagi narsalar va hodisalar o`rtasida umu-miy, turli xarakterga ega bo`lgan aloqadorlik mavjud, ular o`zaro aloqa-dorlikda o`zgarib va rivojlanib boradilar. ma`lumki, borliq o`z tuzilishiga (tarkibiga) ega. ushbu tarkib za-monlar o`tishi bilan o`zgarib boradi. shunga ko`ra, borliqdagi universal aloqalarning ikki tipini ajratish mumkin: 1.tarkibiy aloqalar. mazkur aloqalar quyidagilarni o`z ichiga oladi: a) butun va bo`lak o`rtasidagi aloqalar; b) sistema va element o`rtasidagi aloqalar; v) shakl va mazmun o`rtasidagi aloqalar; g) mohiyat va hodisa o`rtasidagi aloqalar; d) ayrimlik va uumiylik o`rtasidagi aloqalar. …

ekan, borliqdagi o`zgarishlar va ziddiyatlar, aloqalar va munosabatlarni mufassal yoritib beradi. ayni paytda falsafiy kategoriyalardan o`rinli foydalana bilish malakasi falsafiy fikrlash madaniyatining yuksak darajada shakllanganidan dalolat beradi. voqelik haqidagi bilimlarimiz kengayib borar ekan, falsafiy kategoriyalarning mazmuni va hajmi ham tqlishib boradi. * * * borliqdagi universal aloqalar haqidagi muxtasar mulohazalari-mizdan quyidagi xulosalarni chiqarish mumkin: borliqdagi universal aloqadorlik g`oyasi ko`p asrlik tafakkur mah-sulidir. uning mohiyatini narsalar va hodisalar o`rtasidagi umumiy aloqa-dorlik, narsalar va hodisalarning o`zaro aloqadorlikdagi o`zgarishi va ta-raqqiyoti haqidagi xulosalar tashkil etadi. universal aloqalar ikki tipga (tarkibiy va determinatsiya alo-qalari) ega. universal aloqalar falsafiy kategoriyalar yordamida ifodalanadi. foydalanilgan adabiyotlar: 1. falsafa. q. nazarov tahriri ostida.- t., 2000, 160-193-b. 2. filosofiya. pod red. v. p. koxanovskogo.- rostov-na-donu, 1999, s. 146-161, 240-262. 3. falsafa. e. yusupov tahriri ostida.- t., 1999, 188-234-b. 4. spirkin a. g. filosofiya.- m., 1998, s. 285-335. 5. alekseev p. v., panin a. v. filosofiya.- m., 1997, s. 374-508.

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"borliqdagi univyersal aloqadorlik va o’zgaruvchanlik" haqida

1354534851_40519.doc www.arxiv.uz reja: 1. universal aloqadorlik g`oyasi 2. o`zaro aloqadorlik va o`zgaruvchanlik 3. universal aloqadorlik tiplari 4. falsafiy kategoriyalar a) universal aloqadorlik g`oyasi falsafada narsa va hodisalarning universal, umumiy aloqadorligi g`oyasi alohida ahamiyatga molik. narsalarning, hodisalarning o`zaro aloqa-dorligini ilg`ab olish mushkul emas: hayotimizning o`zi bunga ko`plab mi-sollar keltiradi. zotan, maishiy turmushimizda binodagi shart-sharoitlar-ning inson salomatligiga ta`sirini, ob-havoning hosildorlik darajasiga ta`sirini ko`p takrorlaymiz. bunday aloqadorlikning nisbatan murakkab ko`rinishlari mavjud. masalan, tabiiy shart-sharoitlar millatning menta-litetiga, turmush tarziga ta`sir o`tkazadi. ijtimoiy faoliyat esa, o`z nav-batida, tabiiy shart-...

DOC format, 42,5 KB. "borliqdagi univyersal aloqadorlik va o’zgaruvchanlik"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: borliqdagi univyersal aloqadorl… DOC Bepul yuklash Telegram