o’zgaruvchanlik qonuniyatlari

DOC 45.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1363358651_42254.doc o’zgaruvchanliк qonuniyatlari www.arxiv.uz reja: 1. o’zgaruvchanlik xillari va o’rganish usullari. 2. mutasion o’zgaruvchanlik. 3. irsiy o’zgaruvchanlikda gomologik qatorlar qonuni. 4. modifikasion (fenotipik) o’zgaruvchanlik. o’zgaruvchanlik deyilganda barcha tirik mavjudotlarning o’zgarishi tushuniladi. o’zgaruvchanlik tufayli organizmda yangi belgi va xususiyatlar paydo bo’ladi, yoki qandaydir bor bo’lgan belgi yo’qoladi. har bir populyasiyada ayrim organizmlar har xil belgilari bilan va xususiyatlari bilan bir-biridan farq qilib turadi. bitta turga kiruvchi organizmlar o’rtasidagi farq uning genotipining o’zgarishi bilan yoki tashqi muhit ta’sirida yuzaga chiqishi mumkin. shunga ko’ra, o’zgaruvchanlik ikkiga ya’ni irsiy va irsiy bo’lmaganga ajratiladi. irsiy o’zgaruvchanlik genotipining o’zgarishi natijasida sodir bo’lganligi uchun bu o’zgaruvchanlikni genotipik o’zgaruvchanlik ham deyiladi. genotipik o’zgaruvchanlik ikki xil bo’ladi; kombinativ, mutasion. kombinativ o’zgaruvchanlik uch xil yo’lda hosil bo’lishi mumkin. shundan ikki yo’li meyoz jarayoniga bog’liq bo’lib, gomologik xromosomalarning o’zaro chalkashuvi va anafazada ota-ona xromosomalarining qutblarga tasodifiy ravishda ajralishi natijasida sodir bo’ladi. uchinchi yo’li esa urug’lanish jarayonida tuxum hujayrani qaysi urug’ hujayra …

hisoblash yordamida o’rganilib, raqam-lar bilan ko’rsatiladi. sifat belgilarga hayvonlar rangi, shox va quloqlar shakli va boshqalar kiradi. sifat belgilari so’z bilan ifodalanadi. mutasiya degan tushunchani fanga birinchi bo’lib gollandiyalik genetik g.de-friz kiritdi. u ko’p yillar davomida o’simliklarda uchraydigan mutasiyalarni o’rgandi. kuzatishlarni xulosalab, 1901- 1903 yillari o’zining mutasion ta’limotini yaratdi.uning ta’rifiga ko’ra mutasiya - bu irsiy belgilarning keskin o’zgarish hodisasidir. ushbu mutasion ta’limotda ilgari surilgan g’oyalar quyidagilardir: 1) mutasiyalar to’satdan paydo bo’ladi: 2) mutasiya natijasida hosil bo’lgan yangi belgilar turg’undir: 3) mutasiyalar irsiy bo’lmagan o’zgaruvchanlikdan farqli o’laroq, o’zgaruvchanlikning o’rtamiyona shakli tevaragida uzluksiz qator-hosil qilmaydi. chunki mutasiya natijasida sifat jihatidan o’zgarish sodir bo’ladi. 4) mutasiyalar har xil ko’rinishda paydo bo’lib, foydali va zararli bo’lishi mumkin: 5) mutasiyalarning uchrash ehtimoli o’rganilgan organizmlar soniga bog’liq: 6) o’xshash mutasiyalar bir nech marta paydo bo’lishi mumkin. mutasiyalarning quyidagi xillari mavjud. i.genomning o’zgarish xususiyatiga qarab; 1) genom mutasiyalari-xromosomalar sonining o’zgarishi. 2) xromosoma mutasiyalari-xromosomalar strukturasining o’zgarishi. 3) gen …

arning yig’indisiga genom deyiladi. gaploid to’plamdagi xromosomalar soni n-harfi bilan belgilanadi. agar hujayradagi gaploid to’plam xromosomalarning barchasi baravariga oshib ketsa bunday organizmlarni poliploid organizmlar deyiladi. poliploid organizmlar kelib chiqishiga ko’ra ikki xil bo’lishi mumkin, ya’ni avtopoliploid va allopoliploid. avtopoliploid organizmlar bitta turga xos bo’lgan, allopoliploid-har xil turga mansub bo’lgan genomlar sonining oshishi bilan yuzaga keladi. genomdagi faqat ayrim xromosomalar sonining oshishi yoki kamayishiga aneuploidiya deyiladi. inversiya-xromosomaning biron qismining 180 burilib shu xromosomaning biron-bir qismining tushib qolishi, ya’ni yo’qolishi. xromosomalararo o’zgarishlarga asosan translokasiyalar misol bo’la oladi. translokasiya-ikkita xromosomaning qismlari o’rtasida bo’ladigan o’zaro almashinuv. gen mutasiyalari dnk molekulasidagi nukleotidlarning joylashish tartibining o’zgarishi bilan yuzaga keladi. gen mutasiyalarining kelib chiqishiga ko’ra ikkita guruhga ajratish mumkin:1)bir juft azotli asoslarning boshqasi bilan almashinuvdan hosil bo’lgan mutasiyalar: 2)azotli asoslarning tushib yoki ortib ketishidan hosil bo’lgan bo’lsa somatik, jinsiy hujayralarda hosil bo’lgan bo’lsa generativ mutasiyalar deyiladi. spontan mutasiyalar tabiatda odam ishtirokisiz, noma’lum sabablarga ko’ra o’z-o’zidan hosil bo’ladi. …

ar bir xil irsiy o’zgaruvchanlik qatoriga egadirlar, shu tufayli bir tur ichidagi har xil shakllarni bilgan holda shu turga yaqin bo’lgan boshqa tur va avlodlar ichida ham xuddi shunday shakllarning bo’lishligini oldindan aytish mumkin". masalan, bug’doy, arpa, suli genetik jihatdan bir-biriga yaqin bo’lib, bug’doydagi o’zgarishlar (mutasiyalar) arpa va sulida ham kuzatiladi. gomologik qatorlar qonuni tur va avlodlargagina emas, hatto sinflarga ham taaluqlidir. irsiy o’zgaruvchanlikda gomologik qatorlar qonunidan irsiy kasalliklarni o’rganishda keng foydalaniladi. odamlarda uchraydigan irsiy kasalliklarni davolash va ularning oldini olish masalalarini hayvonlarda uchraydigan xuddi shunday irsiy kasalliklarni o’rganmasdan hal qilish qiyin. fenotipik o’zgaruvchanlikda genotip o’zgarmasdan tashqi muhit ta’sirida fenotipda o’zgarish sodir bo’ladi. bitta genotipning har xil fenotipini yuzaga chiqarish xususiyati shu genotipning ta’sirchanlik (reaksiya) normasi deyiladi. tashqi sharoitning o’zgarish organizmning turli belgilariga bir xil ta’sir ko’rsatmaydi. masalan, yaxshi boqish va parvarish qilish bilan qoramolning suti ortib boradi. sutning yog’liligi parvarish qilish sharoitiga sutga nisbatan kamroq bog’liq. biroq qoramol yungining …

niladi. bunda navlarning reaksiya normasi katta va kichik bo’lishi mumkin. reaksiya normasi orqali navlarning (shu jumladan hayvon zotlarining) qanday tuproq-iqlim sharoitiga moslana olishi aniqlanadi. tashqi muhit sharoiti qulay bo’lganda yuqori hosil beradigan, noqulay bo’lganda hosili uncha kamaymaydigan navlar juda katta amaliy ahamiyatga ega. masalan, bug’doyning bezostaya-1 navi sug’oriladigan erlarda juda yuqori hosil beradi, qurg’oqchilik sharoitida esa hosili uncha kamaymaydi. shuning uchun ham o’simlik navlari va hayvon zotlarining qaysi belgilari katta, qaysi belgilari kichik reaksiya normasiga ega bo’lishini bilish qishloq xo’jaligi uchun muhim ahamiyaga ega. adabiyotlar: 1. t.e.ostonaqulov, i.t.ergashev, k.q.shermuhamedov, b.a.normatov «genetika asoslari» toshkent 2003 y. 2. m.n.aberqulov, k.k. shermuhamedov genetikadan amaliy mashg’ulotlar. toshkent 2004 y. 3. k.k. shermuhamedov, m.n.aberqulov. «genetika» ma’ruza matnlari 2000 yil. 4. gershenzon m.n. osnovo’ sovremennoy genetiki. kiev, «urojay», 1979. 5. gulyaev g.v. genetika. m., «kolos», 1984. 6. dubinin n.p. obshaya genetika. m., «nauka», 1970. 7. maqsudov z.yu. umumiy genetika. t., «o’qituvchi», 1980. 8. morozov e.m.,tarasevich e.i.anoxina …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o’zgaruvchanlik qonuniyatlari"

1363358651_42254.doc o’zgaruvchanliк qonuniyatlari www.arxiv.uz reja: 1. o’zgaruvchanlik xillari va o’rganish usullari. 2. mutasion o’zgaruvchanlik. 3. irsiy o’zgaruvchanlikda gomologik qatorlar qonuni. 4. modifikasion (fenotipik) o’zgaruvchanlik. o’zgaruvchanlik deyilganda barcha tirik mavjudotlarning o’zgarishi tushuniladi. o’zgaruvchanlik tufayli organizmda yangi belgi va xususiyatlar paydo bo’ladi, yoki qandaydir bor bo’lgan belgi yo’qoladi. har bir populyasiyada ayrim organizmlar har xil belgilari bilan va xususiyatlari bilan bir-biridan farq qilib turadi. bitta turga kiruvchi organizmlar o’rtasidagi farq uning genotipining o’zgarishi bilan yoki tashqi muhit ta’sirida yuzaga chiqishi mumkin. shunga ko’ra, o’zgaruvchanlik ikkiga ya’ni irsiy va irsiy bo’lmaganga ajratiladi. irsiy o’zgar...

DOC format, 45.0 KB. To download "o’zgaruvchanlik qonuniyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o’zgaruvchanlik qonuniyatlari DOC Free download Telegram