nutqning uslublari

PDF 9 pages 374.7 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 374.7 KB

File type PDF

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

2-mavzu. nutq uning uslublari reja: 1. ilmiy uslub. 2. badiiy uslub. 3. so‘zlashuv uslubi. 4. publisistik uslub. 5. rasmiy-idoraviy uslub. til birliklari va materialidan fikrni ifodalash maqsadida foydalanish jarayoni nutq sanaladi. hayotning turli sohalari, jarayonlarida turlicha nutq vaziyatlarida tildagi leksik, frazeologik, fonetik va grammatik vositalarni tanlash va ulardan foydalanish usullari ham har xil bo‘ladi. uslubiyat tilshunoslik fanining bir bo‘limi bo‘lib, nutq jarayonida til hodisalarining maqsadga, sharoitga va muhitga mos ravishda foydalanish qonuniyatlari bilan tanishtiradi. uslubiyatda uslublar, til vositalarining nutqda qo‘llanish yo‘llari, fonetik, lug‘aviy, frazeologik va grammatik birliklarning qo‘llanish xususiyatlari o‘rganiladi. nutqning quyidagi uslublari o‘zaro farqlanadi: ilmiy uslub, badiiy uslub, so‘zlashuv uslubi, publitsistik uslub va rasmiy uslub. ilmiy uslub. til birliklarining fan sohasida, ilmiy bayon jarayonida ishlatilishi mazkur uslubning shakllanishiga asos bo‘ladi. ilmiy tafakkur fikrlashning o‘ziga xos usuli ekanligi, obyektiv borliqni idrok etishda faqatgina dalil va faktlarga tayanish, fikriy izchilik kabi ekstralingvistik omillar ham nutqning ushbu turining shakllanishida, binobarin, nutqiy me’yorning …

2 / 9

fera yog‗ini. tomchining diametri 0,5- 0,6 mm bo‗ladi……. har bir fanning o‘ziga xos ilmiy atamalari bu uslubning leksikasini tashkil qiladi, unda adabiy me’yorga qat’iy rioya etilgani holda majhul nisbatdagi fe’llar va murakkab qurilishli gaplar keng ishlatiladi. ilmiy uslub bilimning turli sohalariga qarab, shuningdek, kimga mo‘ljallanganligiga nisbatan o‘zaro farqlanadi. fan sohalarining har biri muayyan shartli belgilar, formulalar, bayon qilish materiali bilan bir-biridan ajralib turadi. bu uslubda so‘zlar o‘z ma’nosida qo‘llanadi, qoida yoki ta’rifning mazmunini ochishga xizmat qiladigan ajratilgan bo‘laklar, kirish so‘zlar, kirish birikmalar, shuningdek, qo‘shma gaplardan ko‘proq foydalaniladi. ilmiy uslubning janr xususiyatlari ham keng. monografiya, risola, darslik, o‘quv qo‘llanmasi, o‘quv-metodik qo‘llanma, dastur, ma’ruza matnlari, taqriz va referat va shu singarilar uning ana shu janr ko‘rinishlari hisoblanadi. garchi ularning har birining bayon usuli va uslubi ma’lum darajada bir-birlaridan farq qilsa-da, til birliklaridan foydalanish me’yoriga ko‘ra umumiylikni tashkil etadi. ilmiy uslubdagi kitoblar ilm-fanga oid ma’lumotlarni berish nuqtayi nazaridan mutaxassislargagina mo‘ljallanishi yoki bunday ilmiy …

3 / 9

a muallif asarning estetik ta’sirini kuchaytirish maqsadidatilning leksik va grammatik vositalaridan ustalik bilan va ijodiy foydalanishi, turli ifodaviy vositalarni qo‘llashi yoki o‘zi yangilarini yaratishi mumkin bo‘ladi. shuning uchun ham bu uslubda yozuvchilar mavjud so‘zlarni obrazli ishlatishdan tashqari o‘ziga xos so‘z va iboralar ham ijod etadilar. badiiy nutqda til obraz, xarakter, manzara yaratishga, yuksak obrazlilikni namoyon qilishga xizmat qiladi. bu uslubda har bir yozuvchining voqelikni badiiy idrok etish ko‘lami, ijod usuli, poetik mahorati badiiy nutqning janr xususiyatiga muvofiq tarzda bir-biridan farqlanadi. shunga ko‘ra badiiy nutq uslubi nisbatan keng imkoniyatlarga ega o‘ta qamrovli va boy nutq ko‘rinishidir. barcha turdagi san’at va adabiyot asarlari shu uslubda yaratiladi. badiiy uslub so‘z san’atiga, timsoliy fikrlash sohasiga oid va funksional juhatdan chegaralangan emas. uning mazmun doirasi nihoyatda keng ga u timsollar, badiiy to‘qima, yozuvchi fantaziyasi natijasida yuzaga keladi. badiiy uslubda proza, poeziya va dramaturgiyaga oid asarlar yaratiladi. badiiy uslub timsol, ijod va shaxs munosabatida yuzaga keladi. …

4 / 9

n –behisob chirog‗ / nuriga kiradi mamlakat shu chog‗.zulfiya) o‘tgan ko‘rinishlarida me’yorlashgan. shuningdek, badiiy uslubda, xususan poetik nutqda hozirgi adabiy orfografik me’yor talablariga muvofiq kelmaydigan qaro, yamon, yaro, oshno, taloshsingari so‘zlar ham ishlatilaveradi. badiiy asarlar (nazm, nasr va dramatik asarlar) kishiga ma’lumot berish bilan birga, timsollar (obrazlar) vositasida estetik ta’sir ham ko‘rsatadi: o‗lkamizda fasllar kelinchagi bo‗lmish bahor o‗z sepini yoymoqda. badiiy uslubda qahramonlar nutqida oddiy nutq so‘zlari, sheva, vulgarizmlardan ham foydalaniladi. dialektizmlarning ishlatilishi adabiy til me’yoriga muvofiq kelmasa-da, ular badiiy uslub talablariga mos keladi. badiiy asarlar uslubi aralash uslub hisoblanadi. unda so‘zlashuv uslubiga, kitobiy uslublarga xos o‘rinlar ham uchraydi. badiiy uslubda adabiy til boyliklaridan foydalanibgina qolinmasdan, undagi ko‘plab birliklarning tilda me’yorlashuviga, adabiy tilning boyib, rivojlanib bori- shiga doimiy ravishda ta’sir o‘tkazib turadi. badiiy adabiyotning komil insonni tarbiyalash, uning ma’naviy olamini boyitishdan tashqari, so‘z san’ati sifatida, savodxonlikni ta’minlash, nutq madaniyati va mahoratini oshirishdagi roli ham beqiyosdir. so‘zlashuv uslubi.umumxalq tili ma’lum bir …

5 / 9

y so‘zlashuv uslubidir. adabiy tilning og‘zaki shakli adabiy so‘zlashuv uslubi orqali amal qiladi. radioeshittirishlar, televideniye ko‘rsatuvlari shunday uslubda olib boriladi. adabiy til me’yorlariga doimo amal qilavermaydigan erkin muloqot shakli oddiy so‘zlashuv uslubi sanaladi. oddiy so‘zlashuv uslubida nutqiy vositalarni tejashga intilish bilan birga, bunga teskari bo‘lgan nutqiy ortiqchalikka ham yo‘l qo‘yiladi. so‘zlashuvuslubiningharikkituriko‘pinchadialogshaklidaro‘yobgachiqadi. bu uslubda so‘zlar odatda kinoya, piching, qochirmalarga boy bo‘ladi. so‘zlashuv uslubining yana bir o‘ziga xos xususiyati erkinligidir. jumlalar qisqa va ta’sirli bo‘lib, ko‘pincha so‘z – gaplar, to‘liqsiz gaplar, maqol va matallar hamda iboralardan keng foydalaniladi. umumxalq tili ma’lum bir xalqning so‘zlashuv tilidir. bu til kengroq hajmda bo‘lib, u sheva va lahjalar, kasb-hunarga oid so‘zlar, atamalar, jargonlar, ma’lum toifa (biror ijtimoiy guruh) ga oid so‘zlarni ham o‘z ichiga oladi. bunda nutq erkin bo‘lib, til qoidalariga asoslanilmaydi. faqat muayyan bir hududga xos ayrim belgilarni o‘zida namoyon qilgan til shakli sheva hisoblanadi. bir qancha shevalar yig‘indisi lahja deyiladi. sheva va lahjalar ma’lum …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nutqning uslublari"

2-mavzu. nutq uning uslublari reja: 1. ilmiy uslub. 2. badiiy uslub. 3. so‘zlashuv uslubi. 4. publisistik uslub. 5. rasmiy-idoraviy uslub. til birliklari va materialidan fikrni ifodalash maqsadida foydalanish jarayoni nutq sanaladi. hayotning turli sohalari, jarayonlarida turlicha nutq vaziyatlarida tildagi leksik, frazeologik, fonetik va grammatik vositalarni tanlash va ulardan foydalanish usullari ham har xil bo‘ladi. uslubiyat tilshunoslik fanining bir bo‘limi bo‘lib, nutq jarayonida til hodisalarining maqsadga, sharoitga va muhitga mos ravishda foydalanish qonuniyatlari bilan tanishtiradi. uslubiyatda uslublar, til vositalarining nutqda qo‘llanish yo‘llari, fonetik, lug‘aviy, frazeologik va grammatik birliklarning qo‘llanish xususiyatlari o‘rganiladi. nutqning quyidagi uslublari o‘zaro...

This file contains 9 pages in PDF format (374.7 KB). To download "nutqning uslublari", click the Telegram button on the left.

Tags: nutqning uslublari PDF 9 pages Free download Telegram