nutq uslublari va ularning xususiyatlari

DOCX 11 pages 30,1 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklash

Hajmi 30,1 KB

Fayl turi DOCX

Pages 11

Updated Dek 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

6-mavzu: nutq uslublari va ularning xususiyatlari so‘zlashuv uslubi hutq uslublari orasida eng qadimiysidir. bu uslub yozuv paydo bo`lgunga qadar ham mavjud bo`lgan. so‘zlashuv quyidagi o`ziga xos xususiyatlari bilan xarakterlanadi: nutqning bu shakli vaziyatga ko`ra hozirjavoblik asosida vujudga kelib, pauza, mimika va ohang yordamida shakllanadi. so‘zlashuv uslubi vazifaviyligi jihatdan adabiy tilga mos, ya’ni aloqa- aralashuv vazifasini bajaradi. shu boisdan, so‘zlashuv uslubini tilning norasmiy erkin muomila asosidagi ko`rinishi deyish mumkin. biroq so‘zlashuv uslubi to`la ma’noda kundalik turmush hutqi, ya’ni sodda so‘zlashuv elementlaridangina iborat emas. shunga ko`ra, so‘zlashuv uslubining ikki turi ajratiladi. 1. adabiy so‘zlashuv. 2. oddiy so‘zlashuv. adabiy so‘zlashuv uslubi adabiy tilning barcha normalariga mos keladi. adabiy so‘zlashuv tili ixcham, qisqa jumlalardan iborat bo`lib, dialektal so‘zlardan, shuningdek, boshqa nofaol qatlamga xos lug`aviy vositalardan xoli bo`lgan uslubdir. shuning uchun, adabiy so‘zlashuv xuddi adabiy til singari ko`pchilikka tanish va xalqning muayyan qismi uchun o`zlashtirilishi majburiy bo`lgan uslubdir. bu uslub turi asosan kundalik aloqa-aralashuvi uchun …

2 / 11

ra, so‘zlashuv uslubining bu ko`rinishlari ko`pgina qirralari bilan, jumladan, fonetik jihatdan ham bir-biri bilan mos kelmaydi. chunki, so‘zlashuv uslubi talaffuz jihatidan adabiy tilga xos xususiyatlarni ham oddiy so‘zlashuvga, shevaga xos xususiyatlarni ham uchratish mumkin. masalan, borayapman so‘zi adabiy so‘zlashuvda borayapman oddiy so‘zlashuvda borappan, borvoppan, borutta kabi shakllarda ham talaffuz qilinadi. birinchi holatdagi talaffuz adabiy talaffuz normalariga mos keladi. so‘zlashuv uslubining bu turi notiqlar, aktyorlar, suxandonlar, olimlar, o`qituvchilar hutqi uchun xos bo`lgan adabiy so‘zlashuvdir. bu uslubda til normalariga rioya qilinib, so‘zlar tanlangan, saralangan holda ishlatiladi va to‘g'ri talaffuz qilinadi. ikkinchi holatdagi talaffuz turli joylardagi ogzaki hutqqa xos talaffuzdir. u adabiy tildagi shakliga nisbatan ayrim fonetik o`zgarishlarga uchragan holda talaffuz qilingan. oddiy so‘zlashuvda so‘zlarning quyidagicha fonetik o`zgarishlarda uchragan holda qo`llanishlarini kuzatish mumkin. i. so‘z tarkibidagi tovushlarning o`rni almashtirilgan holda talaffuz qilinadi. masalan, yog`mir (yomg`ir), supra (surpa) kabilar. 2. so‘z tarkibidagi ayrim tovushlar tushirib qoldirilgan holda talaffuz qilinadi. masalan, usha (ushla), to`r (to`rt), …

3 / 11

ladigan, uslubiy bo`lmagan neytral so‘zlardir; ota, ona, aka, uka, singil, non, suv, tuz, osh, tosh, oy, quyosh, yulduz, qish, yoz, bahor, yamoq, ichmoq , uxlamoq, turmoq, oq, qizil, yaxshi, yomon, qora, tez, lekin, erta, kech, kunduz, men, sen, u va boshqalar hutq uslublarini birlashtirib turuvchi umumiste’mol so‘zlaridir. shu bilan birgalikda, so‘zlashuv uslubida vaziyat talabi bilan bog`liq ravishda ilmiy atamalar ham, kasb-hunarga oid so‘zlar ham, adabiyot san’at, madaniyat va musiqaga oid so‘zlar ham, sodda so‘zlashuv bo`yog`i bilan farqlanuvchi erkalash, qarg`ashni ifodolovchi so`zlar ham, obrazli, emotsional buyoqdor so‘zlar ham qo`llaniladi. so‘zlashuv uslubini lug`aviy jihatdan xarakterlovchi vositalar so‘zlashuv bo`yog`iga ega bo`lgan dag`al, qo`pol so‘zlardir. bunday so‘zlar asosan jonli so‘zlashuv hutqiga xos bo`lib, turli emotsional bo`yoqlarga ham ega. masalan, mahmadana (sergap), barzangi (gavdali) ochofat, (yeb to`ymaydigan), ofatijon (go`zal), daroz (uzun) kabilar so‘zlashuv uslubini tayanch uslubiy ijobiy va salbiy emotsional so‘zlarga boyligidadir. by holat so‘zlashuv uslubinng tub mohiyatidan kelib chiqqan. bu holat so‘zlashuv uslubi turli …

4 / 11

qo`shilgan holda ishlatiladi: borganmas, ko`rganmas, bo`ldimikan, aytdimikan kabi. fe’lning sifatdosh shakli -gan qo`shimchasi shakllanadigan so‘zlar so‘zlashuv uslubida -yotuvdi shaklida aytiladi: masalan, borayotuvdi, o`qiyotuvdi, chopayotuvdi kabi. felning adabiy tildagi - (b) edi ravishdosh shakli so‘zlashuv uslubida uvdi - ovdi shaklida talaffuz qilinadi. boruvdi, keluvdi, o`tiruvdi kabi. so‘zlashuv uslubida erkalash, hurmatlash ma’nolarida -jon, -xon, -lok qo`shimchalarini olgan otlar ham qo`llaniladi. biroq bunday holatlar so‘zlashuv uslubini morfologik jihatdan alohidaligini belgilamaydi. qo`shimchalar nutqning barcha uslublarida bir xilda qo`shiladigan yagona vositalardir. ayrim qo`shimchalarning farqli jihatlar asosan so‘zlashuv uslubining qisqalikka, ixchamlikka asoslanishining natijasida. publitsistik uslub va uning xususiyatlari. publisistika (lat. «xalq, omma») davrning eng muhim, dolzarb masalalarini o‘quvchilarga, tinglovchilarga, tomoshabinlarga gazeta-jurnal, radio, televideniye orqali yetkazish, ommani jonlantirish, kishilarning ongiga atrofda sodir bo‘layotgan voqealarni singdirish, ularning ijtimoiy qarashlarini shakllantirish uchun xizmat qiladi. ommaviy axborot vositalarida (gazeta-jurnal, radio, televideniye), oliy majlis yig`inlarida, turli xil anjumanlarda qo‘llaniladigan nutq uslubi publitsistik uslub sanaladi. publitsistik uslub ikki xil shaklda namoyon bo‘ladi: …

5 / 11

ladi. m., isyon, irqchilik, qo‘poruvchilar, siyosiy tanglik, bitim va boshqalar. publitsistik uslub - matbuot, radio, teleko‘rsatuvga xos bo‘lgan tildir. bu uslub rasmiy va dolzarb xabarlar, axborotlar, e’lonlar, reportaj, bosh maqolalardan iborat bo‘ladi. ularda fikr kichik hajmdagi ommabop jumlalar orqali ifodalanadi. zarur o‘rinda asoslar keltiriladi. shuning uchun ham rasmiy xabarlarda «muxbirimizning xabar berishicha, elchixona xodimining so‘ziga ko‘ra, muxbirimiz voqea ro‘y bergan joydan xabar beradi...» va hokazo iboralar qo‘llanadi. har bir xabarga ta’sirli, xabarning asosiy mohiyatini ifodalovchi sarlavhalar qo‘yiladiki, bu hol o‘quvchining diqqatini jalb qiladi. («qonun barchaga barobarmi?», «kafolat va‘da emas», «chetlatilgan mutaxassis», «tuya ko‘rdingmi – yo‘q», «chumchuq so‘ysa ham qassob so‘ysin»). ayrim hollarda vaqtli matbuotda felyeton, kichik hikoyalar, romandan parchalar ham beriladi. bu holda ommabop uslub badiiy uslub bilan qo‘shilib ketadi. ommabop uslub kundalik ijtimoiy hayot ko‘zgusidir. ommabop uslubni shakllantiruvchi vositalar ijtimoiy-siyosiy atama va birikmalar bo‘ladi: fuqarolik burchi, iqtisodiy tejamkorlik, siyosiy vaziyat, siyosiy va ijtimoiy kuchlar, iqtisodiy vaziyat, hukumat tangligi va …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

To'liq yuklab olish

About "nutq uslublari va ularning xususiyatlari"

6-mavzu: nutq uslublari va ularning xususiyatlari so‘zlashuv uslubi hutq uslublari orasida eng qadimiysidir. bu uslub yozuv paydo bo`lgunga qadar ham mavjud bo`lgan. so‘zlashuv quyidagi o`ziga xos xususiyatlari bilan xarakterlanadi: nutqning bu shakli vaziyatga ko`ra hozirjavoblik asosida vujudga kelib, pauza, mimika va ohang yordamida shakllanadi. so‘zlashuv uslubi vazifaviyligi jihatdan adabiy tilga mos, ya’ni aloqa- aralashuv vazifasini bajaradi. shu boisdan, so‘zlashuv uslubini tilning norasmiy erkin muomila asosidagi ko`rinishi deyish mumkin. biroq so‘zlashuv uslubi to`la ma’noda kundalik turmush hutqi, ya’ni sodda so‘zlashuv elementlaridangina iborat emas. shunga ko`ra, so‘zlashuv uslubining ikki turi ajratiladi. 1. adabiy so‘zlashuv. 2. oddiy so‘zlashuv. adabiy so‘zlashuv uslubi ada...

This file contains 11 pages in DOCX format (30,1 KB). To download "nutq uslublari va ularning xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: nutq uslublari va ularning xusu… DOCX 11 pages Free download Telegram