nutq uslublari va ularning xususiyatlari

DOCX 12 pages 1,8 MB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklash

Hajmi 1,8 MB

Fayl turi DOCX

Pages 12

Updated Dek 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

mavzu. nutq uslublari va ularning xususiyatlari adabiy tilning ijtimoiy hayotdagi ma`lum soha doirasiga,ma`lum nutqiy vaziyatga xoslangan ko`rinishni nutq uslubi hisoblanadi. so`zlar ham ma`lum nutq uslubiga xoslanish-xoslanmaslik belgisiga ko`ra uslubiy xoslangan va uslubiy betaraf so`zlarga bo`linadi. ayrim nutq uslubi doirasidagina qo`llanadigan so`zlar uslubiy xoslangan so`zlar,bunday xususiyatiga ega bo`lmagan so`zlar esa uslubiy betaraf so`zlar sanaladi.o`zbek tilining quyidagi nutq uslublar mavjud:1)so`zlashuv uslubi,2)publistik uslub,3)ilmiy uslub,4)rasmiy uslub,5)badiiy uslub.bulardan birinchisi og`zaki;qolganlari yozma nutqqa xosdir. uslubiyat tilshunoslik fanining bir bo’limi bo’lib, nutq jarayonida til hodisalarining maqsadga, sharoitga va muhitga mos ravishda foydalanish qonuniyatlari bilan tanishtiradi. uslubiyatda uslublar, til vositalarining nutqda qo’llanish yo’llari, fonеtik, lug’aviy, frazеologik va grammatik birliklarning qo’llanish xususiyatlari o’rganiladi. adabiy tilning ijtimoiy hayotdagi ma'lum bir sohada qo’llanadigan ko’rinishi adabiy til uslubi dеyiladi. o’zbеk adabiy tilida quyidagi asosiy nutq uslublari bor. 1. so’zlashuv uslubi kеng qo’llanadigan uslublardan biri so’zlashuv uslubidir. bu uslubda ko’pincha adabiy til mе'yorlariga rioya qilinadi. so’zlashuv uslubidagi nutq ko’pincha dialogik shaklda bo’ladi. ikki …

2 / 12

amal qilingan so‘zlashuv uslubi adabiy so‘zlashuv uslubi, bunday xususiyatga ega bo‘lmagan so‘zlashuv uslubi esa oddiy so‘zlashuv uslubidir. so‘zlashuv uslubining har ikki turi ko‘pincha dialog shaklida ro‘yobga chiqadi. bu uslubda so‘zlar odatda kinoya, piching, qochirmalarga boy bo‘ladi. so‘zlashuv uslubining yana bir o‘ziga xos xususiyati erkinligidir. jumlalar qisqa va ta’sirli bo‘lib, ko‘pincha so‘z – daplar, to‘liqsiz gaplar, maqol va matallar hamda iboralardan keng foydalaniladi. umumxalq tili ma’lum bir xalqning so‘zlashuv tilidir. adabiy til esa ma’lum bir til qoidalari asosida tuzilgan, ishlangan, sayqal berilgan tildir. umumxalq tili kengroq hajmda bo‘lib, u sheva va lahjalar, kasb-hunarga oid so‘zlar, atamalar, jargonlar, ma’lum toifa (biror ijtimoiy guruh) ga oid so‘zlarni ham o‘z ichiga oladi. bu xil tilda nutq erkin bo‘lib, til qoidalariga asoslanilmaydi. faqat muayyan bir hududga xos ayrim belgilarni o‘zida namoyon qilgan til shakli sheva hisoblanadi. bir qancha shevalar yig‘indisi lahja deyiladi. sheva va lahjalar ma’lum bir hududda yashovchi aholining mahalliy so‘zlashuv tilidir (masalan, toshkent …

3 / 12

hartnoma, tarjimai hol, e'lon, tavsifnoma, dalolatnoma, hisobot kabilar ham shu uslubda yoziladi. bunday uslubdagi hujjatlar qisqa, aniq, barcha uchun tushunarli qilib tuziladi. bu uslubning asosiy bеlgisi: jumlalarning bir qolipda, bir xil shaklda bo’lishi. bu uslubda ham so’zlar o’z ma'nosida qo’llanadi, ko’pchilikka ma'lum bo’lgan ayrim qisqartma so’zlar ishlatiladi, har bir sohaning o’ziga xos atamalaridan foydalaniladi. rasmiy-idoraviy uslubda ko’pincha darak gaplardan, qaror, buyruq, ko’rsatma kabilarda esa buyruq gaplardan ham foydalaniladi. bu uslubda gap bo’laklarining odatdagi tartibda bo’lishiga rioya qilinadi: o’z lavozimini suiistе'mol qilganligi uchun m.ahmеdovga hayfsan e'lon qilinsin. 4. ommabop (publitsistik) uslub tashviqot-targ’ibot ishlarni olib borishda qo’llanadigan uslub, ya'ni matbuot uslubi ommabop uslub hisoblanadi. bu uslubda ijtimoiy-siyosiy so’zlar ko’p qo’llanadi. nutq ta'sirchan bo’lishi uchun ta'sirchan so’z va birikmalardan, maqol va hikmatli so’zlardan ham foydalaniladi. bunday uslubda gap bo’laklari odatdagi tartibda bo’ladi, kеsimlar buyruq va xabar maylidagi fе'llar bilan ifodalanadi, darak, his-hayajon va ritorik so’roq gaplardan, yoyiq undalmalardan, takroriy so’z va birikmalardan unumli …

4 / 12

so‘zlar ma’lun nutq uslubiga xoslanish – xoslanmaslik belgisiga ko‘ra uslubiy xoslangan va uslubiy betaraf so‘zlarga bo‘linadi. ayrim nutq uslubi doirasidagina qo‘llanadigan so‘zlar uslubiy xoslangan so‘zlar, bunday xususiyatga ega bo‘lmagan so‘zlar uslubiy xoslanmagan yoki betaraf so‘zlar deyiladi. tovush, urg‘u, bo‘g‘in, undalma, morfema, omonim, sinonim, uslubiyat kabi qator so‘zlar uslubiy xoslangan so‘zlardir. chunki bu so‘zlar asosan tilshunoslik fani doirasida qo‘llaniladi. osmon, xalq, bayram, o‘quvchi, dars, tushlik, salomatlik, odam kabi so‘zlar barcha nutq uslublari doirasida birdek qo‘llanish imkoniga egaligi sababli uslubiy betaraf so‘zlar qatoriga kiradi. ya’ni, so’zlashuv uslubida ham, kitobiy uslubda ham ishlatiladigan so’zlar uslubiy bеtaraf so’zlar hisoblanadi: suv, tog’, bola, xat. so`zlashuv uslubi: obbo,hamma ishni do`ndiribsiz-da. ilmiy uslub: yomg`ir suyuq tomchi holidagi atmosfera yog`ini. rasmiy uslub: m.ahmedovga o`z lavozimini suiste`mol qilganligi uchun xayfsan e`lon qilinsin. publitsistik uslub: dehqonlarimiz mo`l hosil yetishtirish uchun fidokorona mehnat qilishyapti. badiiy uslub:o`lkamizda fasllar kelinchagi bo`lmish bahor o`z sepini yoymoqda. 1-topshiriq. o’qing. gaplarni qaysi uslubga xosligini ayting. 1. …

5 / 12

aniyat, sog’liqni saqlash, mudofaa, ijtimoiy tartibni saqlash xizmatlaridan hamjihatlik bilan foydalanish. 6. mulkchilik munosabatlari davlat tomonidan kafolatlanadi va qonun yo’li bilan himoya qilinadi. 7. pul – bozor iqtisodiyoti sharoitida tovarlar almashinuvida umumiy ekvivalent rolini o’ynaydi. (darslikdan). 8. yomg’ir shunday kuch bilan quya boshladiki, bekat ayvonida turishning iloji qolmadi. (sh.xolmirzayev). 2-topshiriq. gaplarni ko’chiring. qanday uslubga xosligini ayting. kuz! libosing shohona. tillarang chehrang, sokin nafasing, xotirjam odiming taftini juda sog’ingan edik. shuncha zeb-ziynat va latofating manbai ne? balki yorqin jamoling har kimni o’ziga maftun aylashidadir gap. yoki sen jamiki go’zalliklar in’ikosi – bekatidirsan. bir boqishing bog’dagi olmalar yuziga alvon tus beradi. shuncha qudratni qaydan olasan. atrofga boqaman. borliq sen tortiq qilgan sovg’alardan bezak taqish bilan ovora. saxovating mevasidan hamma, ayniqsa, bobodehqonlar juda shod. tomosha qilib turib, tin olaman, zavqlanaman. ochig’i, kuzni nega mahzun fasl deya ta’riflashlarini tushunolmayman… mana, ko’p kuttirmay, kuz ko’zlarida quvonch yomg’iri paydo bo’ldi: ko’chada turfa ranglardagi yomg’irpo’shlar. yomg’irni intiq …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

To'liq yuklab olish

About "nutq uslublari va ularning xususiyatlari"

mavzu. nutq uslublari va ularning xususiyatlari adabiy tilning ijtimoiy hayotdagi ma`lum soha doirasiga,ma`lum nutqiy vaziyatga xoslangan ko`rinishni nutq uslubi hisoblanadi. so`zlar ham ma`lum nutq uslubiga xoslanish-xoslanmaslik belgisiga ko`ra uslubiy xoslangan va uslubiy betaraf so`zlarga bo`linadi. ayrim nutq uslubi doirasidagina qo`llanadigan so`zlar uslubiy xoslangan so`zlar,bunday xususiyatiga ega bo`lmagan so`zlar esa uslubiy betaraf so`zlar sanaladi.o`zbek tilining quyidagi nutq uslublar mavjud:1)so`zlashuv uslubi,2)publistik uslub,3)ilmiy uslub,4)rasmiy uslub,5)badiiy uslub.bulardan birinchisi og`zaki;qolganlari yozma nutqqa xosdir. uslubiyat tilshunoslik fanining bir bo’limi bo’lib, nutq jarayonida til hodisalarining maqsadga, sharoitga va muhitga mos ravishda foydalanish qonun...

This file contains 12 pages in DOCX format (1,8 MB). To download "nutq uslublari va ularning xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: nutq uslublari va ularning xusu… DOCX 12 pages Free download Telegram