nutqsiz kommunikatsiya

DOCX 17 pages 67.3 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 67.3 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

mavzu: nutqsiz kommunikatsiya reja: 1. nutqsiz kommunikatsiya 2.so`zlashuv uslubi. 3.nutqiy kompetentlik haqida. 4.sozlashuv uslublari. nutq mehanizmlari va nutqsiz kommunikatsiya nutq o’zining fiziologik negiziga ko’ra, eshitish va harakat analizatorlari faoliyatini bajaradi. miya qobig’ida tashqi olam tomonidan bo’ladigan turli xil qo’zg’atuvchilar bilan so’zlarning talaffuz qilinishini boshqarib turadigan tovush paychalari, xiqildoq, til va boshqa a’zolar harakati o’rtasidagi muvaqqat bog’lanishlar o’rnatiladi. nutq ikkinchi signallar tizimi negizida amal qiladi. so’z, i.p.pavlov fikricha, “signallar signali”dir. nutqni dasturlashtirish - nutqiy ifodaning, ya’ni kishi bildirmoqchi bo’lgan fikrning ma’naviy o’zagini tuzish - birinchi bosqich hisoblanadi. ikkinchi bosqich - jumlaning sintaktik tarkibini tuzishdan iborat. nihoyat, jumlani ovoz chiqarib ayta boshlaydi, ya’ni nutq real tarzda ruyobga chiqadi. shunday qilib, “gapirish” jarayoni boshlanadi. bu jarayon davomida kommunikator uzatilishi lozim bo’lgan axborotni kodlashtiradi. retsipient tinglash jarayonida olingan axborotning kodini ochadi. bu kommunikator aytmoqchi bo’lgan so’zning anglab etilishini ta’minlaydi. nutqiy fikr - mulohazani kodlashtirish va kodini ochish jarayonlari og’zaki muloqotda muvaffaqiyat keltiradigan aqliy markazlar …

2 / 17

da so’zlarni tushunishning buzilishi hollarini tavsif qilgan edi. miya to’qimalarining ushbu qismlari harakatlantiruvchi nutq (“broka markazi”) va nutqni tushunish (“vernike markazi”) “markazlari” deb yuritila boshladi. lekin keyinchalik, asosan psixofiziologlar (a.r.luriya, n.a.bernshteyn, p.k.anoxin va boshqalar) ning ilmiy ishlari tufayli nutqning fiziologik negizi miyaning alohida qismlari (“nutq markazlari”) faoliyatidan ko’ra ko’proq yaxlit holdagi miya faoliyatining murakkab tarzda tashkil topishidan iborat ekanligi aniq - ravshan bo’ldi. shunday qilib, nutq funktsiyalarining jo’shqin, ya’ni anatomik tarzda emas, balki harakatchan tarzda cheklanishi to’g’risidagi tasavvur tarkib topdiki, bu markaziy asab tizimining keng ravishda kompensatsiyalab turish imkoniyatlaridan foydalanishi munosabati bilan nutqning buzilishini to’g’rilashida juda katta ahamiyat kasb etadi. noverbal (nutqsiz) kommunikatsiya vositalariga yuz ifodasi, mimika, ohang, pauza, poza (holat), ko’z yosh, kulgu va boshqalar kiradi. bu vositalar verbal kommunikatsiya - so’zni to’ldiradi, kuchaytiradi va ba’zan uning o’rnini bosadi. bolgarlarda boshni qimirlatish yo’q degani, ruslarniki teskarisi bo’ladi. turli yosh guruhlarida noverbal kommunikatsiya vositasi turlicha bo’ladi. masalan, bolalar ko’pincha kattalarga …

3 / 17

rotni so’z bilan etkazish maqsadlariga va mazmuniga muvofiqligi munosabat madaniyatining tarkibiy qismlaridan hisoblanadi. bunday muvofiqlik ham og’zaki va ham nutqsiz kommunikatsiya vositalari kasb faoliyatining quroli hisoblangan pedagog uchun juda muhimdir. kishi ehtiyojlari azaldan agar u boshqa odamlar bilan birgalikda harakat qilgan holda o’zaro munosabatga kirishgan taqdirdagina qondirilishi mumkin bo’lib kelgan. bu hol sub’ektda uning uchun nima muhim va ahamiyatli ekanligini aytish ehtiyojini keltirib chiqaradi. bola aniq - ravshan nutqni egallay boshlaydi, birinchi yoshning oxiriga etganda buning dastlabki belgilari paydo bo’ladi. murakkab talaffuzni talab qilmaydigan va oson aytiladigan “o-pa”, “bu-vi” kabi ohangdosh so’zlar jumlasidandir. katta yoshdagilar bu hamoahanglikni konkret shaxslarga – ona – ota – buviga bog’laydilar va bolaga ana shu ohangdosh so’zlarning uning yaqin atrofidagi konkret shaxslar bilan bog’lanishi qaror topishiga (“bu sening buving”) yordamlashadilar. bola so’zni talaffuz qilarkan, istaganiga erishishga - e’tibor qilishiga, erkalatilishiga, o’yinchoq kabilarga erishishiga intiladi. so’z aloqa vositasiga aylanadi. qo’llaniladigan so’zlar soni borgan sari to’xtovsiz orta …

4 / 17

sini hosil qilishda pedagogikaning roli kattadir. bu o’rinda ham o’qituvchining erkin hamda aniq -ravshan nutqi o’quvchilar nutqi va tafakkurini rivojlantirishning birinchi darajali muhim shartlaridan hisoblanadi. yuksak nutq madaniyati - o’qituvchi tomonidan vaqtdan oqilona foydalanishning muhim shartidir. demak, nutq faoliyati turli davrlarda o’ziga xos shakllanib, takomillashib boradi. u s l u b i ya t tilshunoslik fanining bir bo'limi bo'lib, nutq jarayonida til hodisalarining maqsadga, sharoitga va muhitga mos ravishda foydalanish qonuniyatlari bilan tanishtiradi. uslubiyatda uslublar, til vositalarining nutqda qo'llanish yo'llari, fonetik, lug'aviy, frazeologik va grammatik birliklarning qo'llanish xususiyatlari o'rganiladi. adabiy tilning ijtimoiy hayotdagi ma'lum bir sohada qo'llanadigan, bir qancha o'ziga xos xususiyatlarga ega bo'lgan ko'rinishi adabiy til uslubi deyiladi. o'zbek adabiy tilida quyidagi asosiy nutq uslublari bor:1.so'zlashuv uslubi- bu uslubning adabiy til me'yorlariga rioya qiladigan ko'rinishi adabiy so'zlashuv uslubi nutk ko’pincha dialogik nutq deyiladi.so'zlashuv uslubida ko'pincha turli uslubiy bo'yoqli so'zlar, grammatik vositalar, tovushlar tushib qolishi, orttirilishi mumkin: kep qoling! obbo, …

5 / 17

adi, qoida yoki ta'rifning mazmunini ochishga xizmat qiladigan ajratilgan bo'laklar, kirish so'zlar, kirish birikmalar, shuningdek, qo'shma gaplardan ko'proq foydalaniladi 3.davlat idoralari tomonidan chiqariladigan qarorlar, qonunlar, nizomlar, xalqaro hujjatlar rasmiy-idoraviy uslubda yoziladi. ariza, tilxat, ma'lumotnoma, chaqiruv qog'ozi, taklifnoma, shartnoma, tarjimai hol, e'lon, tavsifnoma, dalolatnoma, hisobot kabilar ham shu uslubda yoziladi. bunday uslubdagi hujjatlar qisqa, aniq, barcha uchun tushunarli qilib tuziladi. bu uslubning asosiy belgisi: jumlalarning bir qolipda, bir xil shaklda bo'lishi. bu uslubda ham so'zlar o'z ma'nosida qo'llanadi, ko'pchilikka ma'lum bo'lgan ayrim qisqartma so'zlar ishlatiladi, har bir sohaning o'ziga xos atamalaridan foydalaniladi, qaror qilindi, inobatga olinsin, ijro uchun qabul qilinsin, tasdiqlanadi, yuklatilsin, tayinlansin kabi so'z va so'z birikmalari ko'plab uchraydi.rasmiy-idoraviy uslubda ko'pincha darak gaplardan, qaror, buyruq, ko'rsatma kabilarda esa buyruq gaplardan ham foydalaniladi. bu uslubda gap bo'laklarining odatdagi tartibda bo'lishiga rioya qilinadi: o'z lavozimini suiiste'mol qilganligi uchun m.ahmedovaga hayfsan e'on qilinsin. 4.tashviqot-targ'ibot ishlarni olib borishda qo'llanadigan uslub, ya'ni matbuot uslubi ommabop …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nutqsiz kommunikatsiya"

mavzu: nutqsiz kommunikatsiya reja: 1. nutqsiz kommunikatsiya 2.so`zlashuv uslubi. 3.nutqiy kompetentlik haqida. 4.sozlashuv uslublari. nutq mehanizmlari va nutqsiz kommunikatsiya nutq o’zining fiziologik negiziga ko’ra, eshitish va harakat analizatorlari faoliyatini bajaradi. miya qobig’ida tashqi olam tomonidan bo’ladigan turli xil qo’zg’atuvchilar bilan so’zlarning talaffuz qilinishini boshqarib turadigan tovush paychalari, xiqildoq, til va boshqa a’zolar harakati o’rtasidagi muvaqqat bog’lanishlar o’rnatiladi. nutq ikkinchi signallar tizimi negizida amal qiladi. so’z, i.p.pavlov fikricha, “signallar signali”dir. nutqni dasturlashtirish - nutqiy ifodaning, ya’ni kishi bildirmoqchi bo’lgan fikrning ma’naviy o’zagini tuzish - birinchi bosqich hisoblanadi. ikkinchi bosqich - jumlaning sint...

This file contains 17 pages in DOCX format (67.3 KB). To download "nutqsiz kommunikatsiya", click the Telegram button on the left.

Tags: nutqsiz kommunikatsiya DOCX 17 pages Free download Telegram