modul, molekulyar fizika va termodinamika asoslari

DOC 13 pages 500.5 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 500.5 KB

File type DOC

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

9-modul, molekulyar fizika va termodinamika asoslari. 10-ma’ruza. ma`ruza rejasi 1.qaytar va qaytmas issiqlik jarayonlari. 2.termodinamikaning birinchi qonuni. ichki energiya. 3.issiqlik. ish. gazning issiqlik sig’imi va uning jarayonlar turiga bog’liqligi. 4.termodinamikaning birinchi qonunining gaz izojaroyonlariga tadbiqi. 5.ko’p atomli gazlarning issiqlik sig’imi. issiqlik sig’imining klassik nazariyasining kamchiliklari. termodinamika asoslari termodinamika turli jarayonlarda (issiqlik, mexanik, elektr, magnit va boshqalar) molekulalarning issiqlik harakati bilan aniqlanuvchi energiyaning miqdoriy o‘zgarish qonunlarini o‘rganadi. xix asrning birinchi yarimida issiqlik mashinalarining foydali ish koeffisientini orttirish maqsadida issiqlik energiyasini mexanik energiyaga, mexanik energiyani, aksincha, issiqlik energiyasiga aylanishini o‘rganishga katta eotibor berila boshladi. natijada fizikaning issiqlik jarayonlarini o‘rganiuvchi termodinamika sohasi tez rivojlandi. termodinamika insonlarning ko‘p yillik tajribasi natijasida yaratilgan ikkita qonunga asoslangan. termodinamikaning 1-bosh qonuni energiyaning miqdoriy va sifat o‘zgarishlarini ifodalaydi. uning 2-bosh qonuni esa jarayonlarning sodir bo‘lish yo‘nalishi haqidadir. ideal gaz ichki energiyasi. energiyani erkinlik darajasi bo‘yicha tekis taqsimlanishi. moddaning ichki energiyasi deganda uni tashkil qilgan molekulalarning potensial va kinetik …

2 / 13

holatini belgilovchi, bir-biriga bog‘liq bo‘lmagan koordinatalar soniga aytiladi. 13.1-rasm masalan, jism fazoda erkin siljiyotgan bo‘lsa, uning bu siljishi bir-biriga bog‘liq bo‘lmagan oltita tashkil etuvchidan, ya’ni uchta ilgarilanma (fazodagi dekart koordinata sistemesining x,y,z o‘qiga nisbatan) va uchta burchakli (jismni massa markazidan o‘tuvchi o‘zaro tik uch o‘q atrofida) tashkil etuvchidan iborat deb qarash mumkin (13.1-rasm). 13.2-rasm agar jismning harakat erkinligi chegaralansa erkinlik darajasi ham 6 tadan kam bo‘ladi. masalan, yerda dumalab ketayotgan to‘pni olsak, uning erkinlik darajasi ikkita ilgarilanma va uchta o‘q atrofida aylanishini ifodalovchi 3 ta erkinlik darajasidan iborat bo‘ladi. yoki temir yo‘l vagonini olsak, u faqat bitta yo‘nalishda ilgarilanma harakat qilgani uchun erkinlik darajasi birga teng. agar vagon g‘ildiragini olsak, u bitta ilgarilanma va bitta aylanma (gorizontal o‘q atrofida) harakatga mos keluvchi ikkita erkinlik darajasiga ega. gaz atomlarining erkinlik daraja sonini ko‘rib o‘taylik. bir atomli gaz molekulalarining (masalan; ne) erkinlik darajasi uchga teng, chunki atomning fazodagi vaziyati x, y, z …

3 / 13

ik darajasi nolga teng. ikki atomli molekula o(z( va o(x( o‘qlar atrofida aylanishini ifodalovchi ikkita aylanma erkinlik darajasiga ega bo‘ladi. demak, ikki atomli molekulaning erkinlik darajasi uchta ilgarilanma va ikkita aylanma harakatni ifodalovchi beshta erkinlik darajasiga ega (13.2-rasm). uch atomli molekulaning erkinlik darajasi 6 ga teng. chunki, bunday molekulani massa markazi fazoda uch yo‘nalishda ilgarilanma harakat qilishdan tashqari massa markazidan o‘tgan uchta o‘q atrofida aylanma harakat qilishi ham mumkin. shuni alohida qayd qilish ham kerakki, molekula nechta erkinlik darajasiga ega bo‘lishidan qat’iy nazar, ularning uchtasi uning ilgarilanma harakatini ifodalaydi. bir qator fiziklar, xususan boltsman va maksvell molekulani har bir erkinlik darajasiga bir xil kinetik energiya to‘g‘ri kelishini aniqladilar. bir erkinlik darajasiga (t/2 kinetik energiya mos keladi. biz yuqorida molekulani ilgarilanma harakat o‘rtacha kinetik energiyasi 3(t/2 ga teng ekanini topgan edik. bu ifodadagi 3 soni molekulani fazodagi uch yo‘nalishda ilgarilanma harakat qilishini ko‘rsatadi. demak, har bir erkinlik darajasiga (t/2 energiya mos …

4 / 13

m = 0,032 kg/mol bo‘lgani uchun kelib chiqadi. bu ancha katta energiya, lekin bu energiyadan foydalanib bo‘lmaydi. ixtiyoriy jism yoki jismlar to‘plamining ichki energiyasini hisoblash juda qiyin. chunki, jism ichki energiyasi uni tashkil qilgan molekulalarning issiqlik harakat kinetik energiyalari, molekulalarni o‘zaro ta’sir potensial energiyalari, molekulalarni tashkil qilgan atomlarning tebranma harakat energiyalari, molekulalar xosil qilgan atomlarning bog‘lanish energiyalari va atom yadrolarining energiyalari yig‘indisi tarzida aniqlanishi kerak. lekin amaliy masalalarni hal qilishda jismning biror holatiga mos keluvchi qiymati emas, balki biror jarayonning boshlanish va tugallanishida ichki energiyaning o‘zgarishi hisoblanadi. ichki energiyaning o‘zgarishi temperatura o‘zgarishiga to‘g‘ri proporsional : (u= (13.4) gaz hajmining o‘zgarishida bajarilgan ish. 13.3-rasm gaz hajmining o‘zgarishida bajarilgan ishni hisoblash uchun silindr shaklidagi idishda gaz olamiz (13.3-rasm). gaz ishqalanishsiz engil harakatlanuvchi porshen ostida bo‘lsin. tashqi bosim va porshen og‘irligi gaz tomonidan ta’sir etuvchi bosim kuchi f = ps bilan muvozanatlashganligi uchun porshen tinch turadi. bunda p-gazning bosimi, s-porshen yuzi. agar gazni …

5 / 13

= (13.6) agar jarayon izobarik bo‘lsa (p=const), p ni integral tashqarisiga chiqarish mumikin: a = (13.7) 13.4-rasm shuni alohida takidlash kerakki, gazning hajmini turli usullar bilan o‘zgartirish mumkin. boshlang‘ich holatdan oxirgi holatga o‘tish jarayonida gaz bosimi faqat hajmga bog‘liq bo‘lmasdan, balki temperaturaga ham bog‘liq, ya’ni p = rt/v bo‘lgani uchun (13.6) ifodaga bosimning bu ifodasini qo‘yib, gazni izotermik kengayish jarayonida bajarilgan ishni topishimiz mumkin: a= yoki a=rtln . (13.8) (13.8) formula 1 mol gazni izotermik kengayishida bajarilgan ishni ifodalaydi. termodinamikaning 1-qonuni va uni izojarayonlarga tadbiqlari. termodinamikaning birinchi bosh qonunini idishdagi gaz misolida ko‘rib o‘taylik. bizga silindr shaklidagi idishda porshen ostida gaz berilgan bo‘lsin. porshen idish ichida erkin harakatlanishi mumkin. agar idishni temperaturasi yuqori bo‘lgan isitgich ustiga qo‘ysak, gaz isitgichdan ma’lum miqdorda issiqlik olishi natijasida temperaturasi ortadi. temperaturani ortishi ichki energiyani (u miqdorga ortishiga olib keladi. gazni dastlabki temperaturasi t1 bo‘lsa, gaz ichki energiyasini u1 deyish mumkin. gaz isitgichga qo‘yilgandan keyin …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "modul, molekulyar fizika va termodinamika asoslari"

9-modul, molekulyar fizika va termodinamika asoslari. 10-ma’ruza. ma`ruza rejasi 1.qaytar va qaytmas issiqlik jarayonlari. 2.termodinamikaning birinchi qonuni. ichki energiya. 3.issiqlik. ish. gazning issiqlik sig’imi va uning jarayonlar turiga bog’liqligi. 4.termodinamikaning birinchi qonunining gaz izojaroyonlariga tadbiqi. 5.ko’p atomli gazlarning issiqlik sig’imi. issiqlik sig’imining klassik nazariyasining kamchiliklari. termodinamika asoslari termodinamika turli jarayonlarda (issiqlik, mexanik, elektr, magnit va boshqalar) molekulalarning issiqlik harakati bilan aniqlanuvchi energiyaning miqdoriy o‘zgarish qonunlarini o‘rganadi. xix asrning birinchi yarimida issiqlik mashinalarining foydali ish koeffisientini orttirish maqsadida issiqlik energiyasini mexanik energiyaga, mexanik energ...

This file contains 13 pages in DOC format (500.5 KB). To download "modul, molekulyar fizika va termodinamika asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: modul, molekulyar fizika va ter… DOC 13 pages Free download Telegram