gazlarning issiqlik sig‘imi. termodinamikaning 1-qonunining gaz izojarayonlarga tadbiqi

DOC 17 pages 1.4 MB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.4 MB

File type DOC

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

10 – ma’ruza gazlarning issiqlik sig‘imi. termodinamikaning 1-qonunining gaz izojarayonlarga tadbiqi reja. 1. termodinamika asoslari. 2. erkinlik darajasi. 3. ideal gaz ichki energiyasi. 4. issiqlik miqdori. 5. termodinamikaning 1- qonuni. 6. adiabatik jarayon. tayanch so‘z va iboralar: erkinlik darajasi, ichki energiya, issiqlik miqdori, issiqlik sig‘imi, adiabatik jarayon, molyar issiqlik sig‘imi, o‘rtacha kinetik energiya. berilgan ideal gazning ichki energiyasi deganda, shu gazni tashkil etuvchi barcha molekulalarning betartib tarzdagi ilgarilanma va aylanma harakat kinetik energiyalari bilan molekulalardagi atomlarning betartib tarzdagi tebranma harakat kinetik va potensial energiyalarning yig‘indisi tushuniladi. bir atomli molekulaning harakati faqat ilgarilanma harakatdan iborat bo‘ladi. lekin ikki va undan ortiq atomlardan tashkil topgan molekulalar ilgarilanma harakatdan tashkari aylanma harakatda ham ishtirok etishlari mumkin, shuningdek ular tarkibidagi atomlar esa yana tebranma harakatda ham ishtirok etishlari mumkin. shuning uchun molekulaning to‘la energiyasi ilgarilanma, aylanma va tebranma harakat energiyalarining yig‘indisidan iborat. to‘la energiyani xisoblash uchun erkinlik darajasi tushunchasi bilan tanishib chiqaylik. jismning fazodagi …

2 / 17

n shunday masofalar soniga kam bo‘ladi. ikki atomli molekula erkinlik darajasi. ikkala atom orasidagi masofa vaqt o‘tishi bilan o‘zgarmasa, bunday molekulaning erkinlik darajasi 3 n - 1 =3·2 - 1 = 5 ga va aksincha, atomlar bir-biri bilan elastik ravishda boglangan bo‘lsa, yani masofa vaqt o‘tishi bilan o‘zgarib tursa, 6 ga teng bo‘lishi kerak. molekula inersiya markazining fazodagi vaziyati x,y,z koordinatalari bilan aniqlanadi. atomlar orasidagi masofa o‘zgarmas bo‘lsa, molekulaning fazodagi vaziyatini aniqlash uchun zarur bo‘lgan koordinatalar x,y,z va α, β, lardan iborat bo‘ladi va bunday molekulaning erkinlik darajasi 5 ga teng. shunday qilib bir atomli molekulaning erkinlik darajasi 3 ga teng, ikki atomli molekula erkinlik darajasi 5 ga yoki 6 ga teng va xokazo. demak ilgarilanma harakat erkinlik darajasi hamma vaqt 3 ga teng, aylanma va tebranma harakat erkinlik darajalari kuzatilayotgan molekulaning harakteriga qarab turli qiymatlarga ega bo‘lishi mumkin. molekulaning erkinlik darajasi i ni ilgarilanma, aylanma va tebranma harakatlar erkinlik …

3 / 17

otgan bo‘lsa, tebranma harakat ham kinetik energiyaga, ham potensial energiyaga ega bo‘ladi va bu kinetik energiyaning o‘rtacha qiymati potensial energiyaning o‘rtacha qiymati bilan bir xil buladi. shuning uchun tebranma harakatning har bir erkinlik darajasiga 2 energiya to‘g‘ri keladi. (9.2) munosabatdan foylanaib, berilgan ideal gazning ichki energiyasini aniqlash mumkin. misol uchun bir mol ideal gazning ichki energiyasi quyidagiga teng: (10.3) ya’ni, ideal gazning ichki energiyasi shu gazni tashkil etuvchi molekulalarning erkinlik darajasiga va gazning haroratiga bog‘liq. issiqlik o‘tkazuvchanlik jarayonida bir sistemadan ikkinchi sistemaga uzatilgan energiyani issiqlik miqdori deb ataladi. issiqlik miqdori va energiya bir xil birliklarda o‘lchanadi. mexanik harakat energiyasi issiqlik harakati energiyasiga aylanishi va aksincha bo‘lishi mumkin. masalan, ma’lum balandlikdan tashlab yuborilgan jism er sirtiga tushib unga absolyut noelastik tarzda urilsin. urilish jarayonida jismning kinetik energiyasi to‘la ravishda ichki energiyaga aylanadi. natijada jism va er sirtining urilishda ishtirok etayotgan qismining haroratlari ortadi. ya’ni, mexanik energiya issiqlik energiyasiga aylanadi. issiqlik energiyasining …

4 / 17

likka ko‘tarishdagi bajargan elementar ishi. (10.4) bunda dv - porshenni dx balandlikka kutarilishi natijasida gaz hajmining o‘zgarishi, gaz hajmining kengayayotgan xoli uchun dv musbat ishorada buladi. gazning harorati qandaydir usul bilan sovitilsa yoki muvozanatda turgan porshen ustiga biror yuk qo‘yilsa, porshen pastga tusha boshlaydi, gaz hajmi kichraya boradi. bunday xolda bajarilgan ish manfiy ishorali buladi. demak, gazning tashqi jismlar ustida bajargan ishi musbat va tashqi kuchlarning gaz ustida bajargan ishi esa manfiy ishorali ekan. elementar bajarilgan ish son jihatdan 10.3-rasmda shtrixlangan yuzaga teng. sistemaning 1 holatdan 2 xolatga o‘tishidagi bajarilgan to‘la ish 1-2 chizig‘i ostidagi yuzaga teng, ya’ni (10.5) termodinamikaning qonunlari termodinamika issiqlik va ish kabi jarayonlarni ifodalaydigan nom. 6-sonda biz mexanik harakat orqali bir jismdan boshqa jismga aylanadigan energiya evaziga ish bajarilganini ko’rgandik. o’tgan bobda biz bir jismdan ikkinchi jismga pastroq haroratda issiqlik energiyasini ko’rganmiz. shuning uchun ham issiqlik ishga o’xshaydi. ularni farqlash uchun issiqlik temperatura farqi bilan aylanuvchi …

5 / 17

kondetsionerlariga aloqador bir qancha qurilmalar haqida suhbatlashamiz1. termodinamikaning birinchi qonuni yuqorida biz sistemadagi barcha molekulalar energiyasi yig’indisi kabi sistemaning ichki energiyasini aniqlaganmiz. so’ngra sistemning ichki energiyasi ushbu sistemada issiqlik energiyasidan tashqariga oqsa yoki muhitdagi biror narsada ushbu sistema orqali ish bajarilganda ichki energiya kamayadi.shunday qilib u energiya saqlanishini hamda yopiq sistemada ichki energiyadagi o’zgarish du kabi muhim qonunni ifodalab beradi va u issiqlik berish orqali bajarilgan ishning ayirmasiga teng bo’ladi. du = q - w (10-6) bunda q-sistemaga berilgan issiqlik miqdori w-sistemada bajarilgan ish1. biz q va w ning ishoralarida e’tiborli bo’lishimiz kerak. chunki (10-6) tenglikdagi w va u o’sadi. shunga o’xshash q sistemaga berilgan issiqlik sistemada qolsa, q manfiy bo’ladi. [ehtiyot bo’ling istalgan yerda siz ba’zida sistemada bajarilgan ish kabi hisoblanadigan w ish uchun qarshi saqlanishni uchratishimiz mumkin1. [xuddi (10-6) tenglikda yozilgan. du=q+w kabi] (10-6) tenglik termodinamikaning 1-qonuni ekanligi ma’lum. u fizikaning buyuk qonunlaridan biri bo’lib, uning isboti hech …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "gazlarning issiqlik sig‘imi. termodinamikaning 1-qonunining gaz izojarayonlarga tadbiqi"

10 – ma’ruza gazlarning issiqlik sig‘imi. termodinamikaning 1-qonunining gaz izojarayonlarga tadbiqi reja. 1. termodinamika asoslari. 2. erkinlik darajasi. 3. ideal gaz ichki energiyasi. 4. issiqlik miqdori. 5. termodinamikaning 1- qonuni. 6. adiabatik jarayon. tayanch so‘z va iboralar: erkinlik darajasi, ichki energiya, issiqlik miqdori, issiqlik sig‘imi, adiabatik jarayon, molyar issiqlik sig‘imi, o‘rtacha kinetik energiya. berilgan ideal gazning ichki energiyasi deganda, shu gazni tashkil etuvchi barcha molekulalarning betartib tarzdagi ilgarilanma va aylanma harakat kinetik energiyalari bilan molekulalardagi atomlarning betartib tarzdagi tebranma harakat kinetik va potensial energiyalarning yig‘indisi tushuniladi. bir atomli molekulaning harakati faqat ilgarilanma harakatdan iborat bo‘...

This file contains 17 pages in DOC format (1.4 MB). To download "gazlarning issiqlik sig‘imi. termodinamikaning 1-qonunining gaz izojarayonlarga tadbiqi", click the Telegram button on the left.

Tags: gazlarning issiqlik sig‘imi. te… DOC 17 pages Free download Telegram