termodinamika asoslari

PDF 12 pages 582.7 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 582.7 KB

File type PDF

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

9.bob. termodinamika asoslari. 9.1.ichki energiya.issiqlik miqdori. makroskopik jismlar mexanik energiya bilan birga o’sha jismlarning ichida bo’lgan energiyaga ham ega.bu energiyani ichki energiya deyiladi. ichki energiya kashf etilgandan keyin energiyaning saqlanishi va aylanish qonuni o’z ta‘rifini topdi. muz ustida sirpanib ketayotgan shayba ishqalanish kuchi ta‘sirida to’xtaganda uning mexanik (kinetik) energiyasi shunchaki tartibsiz harakatlanayotgan molekulalariga uzatiladi. ishqalanuvchi sirtlarning g’adir-budirliklari harakat davomida deformatsiyalanib, molekulalar betartib harakatining intensivligi ortadi. ikkala jism isishi natijasida ularning ichki energiyasi ortadi. ichki energiya mexanik energiyaga aylanishi mumkin. agar og’ziga tiqin tiqilgan probirka ichidagi suv isitilsa, suvning ichki energiyasi orta boshlaydi. suv qaynaydi, bug’ bosimi shu qadar ortib ketadiki, tiqin otilib chiqib ketadi. tiqinning kinetik energiyasi bug’ning ichki energiyasi hisobiga ortadi. suv bug’i kengayganda, ish bajarib, soviydi. bunda bug’ning ichki energiyasi kamayadi. molekulyar kinetik nazariyaga asosan makroskopik jismning ichki energiyasi: barcha molekula (yoki atom) larning jism massalar markaziga nisbatan qiladigan xaotik harakatining kinetik energiyalari bilan barcha molekulalarning bir-biri bilan …

2 / 12

siqlik harakatining kinetik energiyasidan iborat. alohida atomlardan tuzilgan bir atomli gazning xossalari juda sodda. geliy, neon, argon va shular kabi inert gazlar bir atomli gazlar jumlasidandir. massasi m bo’lgan bir atomli ideal gazning ichki energiyasini hisoblab topish uchun bitta atomning o’rtacha kinetik energiyasi kt 2 3  ni atomlar soni an m m n  ga ko’paytirish kerak. rkn a  ekanligini hisobga olib, ideal ichki energiyasini qiymati u ni topamiz. rt m m u 2 3  9.1.1 bir atomli ideal gazning ichki energiyasi uning absolyut haroratiga to’g’ri proporsional. ichki energiya sistemaning hajmiga va to’liq makroskopik parametrlariga bog’liq emas. ma‘lum massali ideal gazning ichki energiyasi uning harorati o’zgargandagina o’zgaradi. tr m m u  2 3 9.1.2 agar gazni massasi orttirilsa uning ichki energiyasi ham ortadi )~( mu . ichki energiya gazning turiga ya‘ni gazning molyar massasiga bog’liq m u 1  , chunki molyar massa m qancha katta …

3 / 12

nuvi natijasida jismga berilgan energiya issiqlik miqdori deyiladi. issiqlik almashuvida jismlar orasidagi chegarada sovuq jismning sustroq harakatlanadigan molekulalari bilan issiq, jismning tezroq harakatlanadigan molekulalari o’zaro ta‘sirlashadi. natijada molekulalarning kinetik energiyalari tenglashadi va sovuq jism molekulalarining tezligi ortadi, issiq jism molekulalarining tezligi kamayadi. issiqlik almashuvida energiya bir turdan boshqa turga aylanmaydi:issiq, jism ichki energiyasining bir qismi sovuq jismga uzatiladi. ma‘lumki, massasi m bo’lgan jismni 1t haroratdan 2t haroratgacha isitish uchun unga q issiqlik miqdori berish kerak:   tcmttcmq  12 9.1.3 soviganda jismning oxirgi harorati 2t boshlang’ich harorati 1t dan past bo’ladi va jism beradigan issliq miqdori manfiy bo’ladi.formuladagi c koeffitsiyent solishtirma issiqlik sig’imi deb ataladi. solishtirma issiqlik sig’imi – 1kg moddaning haroratini 1 gradusga o’zgartirishda unga beriladigan yoki undan olinadigan issiqlik miqdoridir. solishtirma issiqlik sig’imi faqat moddaning xossalarigagina, emas, balki issiqlik qanday jarayonda uzatilayotganiga ham bog’liq. o’zgarmas bosim sharoitida isitilganda gaz kengayib, ish bajaradi. gazni o’zgarmas bosim sharoitida isitish …

4 / 12

as harorat sharoitida bug’ga aylantirish uchun zarur bo’lgan issiqlik miqdori bug’ hosil bo’lishining solishtirma issiqligi deb ataladi. bu miqdor r harfi bilan belgilanadi va kilogrammga to’g’ri kelgan joullar ( kg j ) da hisobida ifodalanadi. massasi m bo’lgan suyuqlikni bug’ga aylantirish uchun q bug’ issiqlik miqdori kerak: rmqbug ' 9.1.4 bug’ kondensatsiyalanganda xuddi shunday miqdorda issiqlik ajralib chiqadi: rmqbug ' 9.1.5 kristall jism eriyotganda unga berilayotgan butun issiqlik molekulalarining potensial energiyasini ortirishga sarf bo’ladi. molekulalarning kinetik energiyasi o’zgarmaydi, chunki jism o’zgarmas harorat sharoitda eriyapti. 1 kg kristall moddani erish haroratida o’shanday haroratli suyuqlikka aylantirish uchun zarur bo’ladigan issiqlik miqdori solishtirma erish issiqligi deb ataladi. kg1 modda kristallanganda xuddi shunday miqdorda issiqlik ajralib chiqadi. massasi m bo’lgan kristall jismni eritish uchun erq issiqlik miqdori kerak: .mqerish  9.1.6 jism kristallanganda xuddi shunday miqdorda issiqlik ajralib chiqadi. mqkris  9.1.7 bu yerda m - gazning massasi,  - solishtirma erish issiqligi. 9.2. …

5 / 12

.2.1) hajmi dv ga o’zgaradigan har qanday idish uchun o’rinli. gaz hajmi 1v dan 2v gacha o’zgarayotgan holda (9.2.1) ifoda cheksiz kichik hajm o’zgarishida bajarilgan ishni ifodalaydi,butun ish esa barcha elementar ishlarning yig’indisiga teng bo’ladi.bu ishni pv diagrammadan foydalanib bajaraylik 9.2.1-rasmda 1v hajmli gazning 2v hajmgacha kengayish jarayonidagi bosimning hajmga bog’liqligini ifodalovchi grafik tasvirlangan. gazning hajmi dv ga o’zgarganda uning bajargan elementar ish havo rangda ajratib ko’rsatilgan yuzaga teng. gaz hajmi 1v dan 2v gacha o’zgarganda bajargan ishni hisoblash uchun quyidagi integralni hisoblab topish mumkin.  2 1 v v pdva 9.2.2 bu ifoda hajmning har qanday chekli o’zgarishlarida gaz bajargan ishni hisoblashga imkon beradi. izobarik jarayonda ( constp  )gaz hajmining 1v dan 2v gacha kengayishida bajarilgan ish quyidagicha aniqlanadi: )( 12 2 1 vvppdva v v   9.2.3 shuni alohida qayd qilaylikki, gaz hajmining 1v dan 2v gacha o’zgarishlari turli usullar bilan amalga oshirilishi mumkin.boshlang’ich holatdan oxirgi …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "termodinamika asoslari"

9.bob. termodinamika asoslari. 9.1.ichki energiya.issiqlik miqdori. makroskopik jismlar mexanik energiya bilan birga o’sha jismlarning ichida bo’lgan energiyaga ham ega.bu energiyani ichki energiya deyiladi. ichki energiya kashf etilgandan keyin energiyaning saqlanishi va aylanish qonuni o’z ta‘rifini topdi. muz ustida sirpanib ketayotgan shayba ishqalanish kuchi ta‘sirida to’xtaganda uning mexanik (kinetik) energiyasi shunchaki tartibsiz harakatlanayotgan molekulalariga uzatiladi. ishqalanuvchi sirtlarning g’adir-budirliklari harakat davomida deformatsiyalanib, molekulalar betartib harakatining intensivligi ortadi. ikkala jism isishi natijasida ularning ichki energiyasi ortadi. ichki energiya mexanik energiyaga aylanishi mumkin. agar og’ziga tiqin tiqilgan probirka ichidagi suv isitilsa, ...

This file contains 12 pages in PDF format (582.7 KB). To download "termodinamika asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: termodinamika asoslari PDF 12 pages Free download Telegram