o'rta asrlar davri madaniyati

DOC 39 pages 190.0 KB Free download

39 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 190.0 KB

File type DOC

Pages 39

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 39

9.1. mavzu o’rta asrlar davri madaniyati. reja: 1. ilk o’rta asrlar davri madaniyati 2. ilk o’rta asrlar madaniy taraqqiyotining o’ziga xos xususiyatlari adabiyotlar: 1. otaxo'jaev a. ilk o'rta asrlarda markaziy osiyo tsivilizatsiyasida turk-sug'd munosabatlari. – toshkent art-flex, 2010. 49-62 b 2. gafurov b.g. tadjiki. drevneyshaya, drevnyaya i srednevekovaya istoriya. – dushanbe: irfon, 1989. kn.i. – s.120-129 3. boboyorov g'. choch tarixidan lavhalar (ilk o'rta asrlar). – toshkent: 2010. 20-28 b 4. worlds together,worlds apart. w.w. norton.& company. new york. london. 2011.p.306 o’rta asrlarda feodal munosabatlarning shakllanishi jamiyatga tubdan o’zgarishlar olib keldi. o’zbekiston tarixida o’rta asrlar milodiy y asrdan xix asrgacha davom qilgan. taraqqiyoti jihatidan esa, 3 ta bosqichga bo’linadi: 1 bosqich – ilk o’rta asrlar davri bo’lib, milodning v asrdan viii asrgacha davom etgan. 2 bosqich – rivojlangan o’rta asrlar davri bo’lib, ix asrdan xyii asrgacha davom etgan. 3 bosqich – so’nggi o’rta asrlar davri bo’lib, xyii asrdan xix asrgacha …

2 / 39

arning yanada taraqqiy etishiga va yangi shaxarlarning bunyod etilishiga imkon yaratdi. ilk o’rta asrlardagi shaxarlar yozma manbalarda 3 qismdan iborat deb berilgan bo’lsada, arxeologik tadqiqotlar ularning 2 qismdan ark va shaxristondan iborat ekanligini qo’rsatgan. ark barcha shaharlarda o’zning muxtashamligi bilan ajralib turgan. odatda arklar tuproq va loydan shibbalab bunyod etilgan tepaliklar ustiga qurilgan. atrofi mudofaa inshooti sifatida chuqur chohlar bilan o’rab olingan. so’ng mustahkam poydevor ustiga xom g’isht va paxsadan qasr qurilgan. turar joy binolari esa, katta kvadrat tarzidagi xonadan va uning atrofi uzunchoq va to’rtburchak xonalardan iborat bo’lgan. kvadrat xonalar gumbaz bilan yopilgan, katta xonaning o’rtasida to’rtta ustun joylashtirilib, yog’och to’sinlar bilan yopilgan. uning markazi esa to’rtburchak shaklida ochiq qoldirilgan. tadqiqotchilar fikricha, bu katta xonalar mehmonxona va hovli rolini bajargan. ilk o’rta asrlarda shahar hunarmandchiligi keng rivojlangan. samarqand, buxoro, poykent, choch va janubiy so’g’d shaharlari o’sha kezlardayoq yirik savdo-sotiq markazlari hisoblangan. bu shaharlarda hunarmandchilikning kulolchilik, shishasozlik, metallurgiya va to’qimachilik …

3 / 39

zandanachi ipak mahsulotlarining namunalari afrosiyob devoriy suratlarida yaxshi saqlangan. ilk o’rta asrlarda monumental san’at xuddi qadimgi davrdagidek, ikki komponentdan, tasviriy san’at va haykaltaroshlik bezaklaridan iborat edi. agar qadimiy davr badiiy san’atida asosiy e’tibor haykaltaroshlikka qaratilgan bo’lsa, ilk o’rta asrlar monumental san’atning ustivor yo’nalishi professional tasviriy san’atga qaratilgan. shuning uchun monumental tasviriy san’at ilk o’rta asrlar davri me’morchiligida shohona saroylar, dehqon qasrlari, zardushtiylik va buddaviylik ibodatxonalarining intererlarini bezashda keng qo’llanilgan. arxeologik qazishmalar davomida ochilgan bolaliktepa, varaxsha, afrosiyob, panjikent devoriy suratlari monumental tasviriy san’at olamining nodir namunalari edi. bu asarlarda ilk o’rta asrlar davrining professional musavvirlari mifologik ijodiyot obrazlar va adabiy epik an’analar dunyosini tasviriy san’atda ifoda etganlar.shuningdek, ular orqali aniq tarixiy voqealar va uzoq o’tmishda o’tgan ajdodlarimizning urf–odatlari, ularning axloq normalaridan tortib to xulq-atvorlarigacha, o’sha davr ideal obrazlarida bizgacha yetkazilgan. tasviriy san’at orqali feodal jamiyati aristokratiyasining ichki hayoti va kundalik turmush tarzi rang barang suratlarda ochib berilgan. masalan, toxariston musavvirlari maktabiga …

4 / 39

fil mingan ovchi pahlavonning unga tashlanayotgan yo’lbars bilan olishuv manzarasi tasvirlangan. sug’d musavvirlar maktabining yuksak professional darajasi afrosiyob devoriy sur’atlarida o’z aksini topdi. samarqand ixshidi varxumanning taxtga kelishi munosabati bilan chizilgan bu sur’atlarda mamlakatlararo diplomatik munosabatlar, diniy va dunyoviy mavzulardagi syujetlar va o’sha davr madaniy hayoti aniq tasvirlangan. ilk o’rta asrlarda monumental san’atning tasviriy va haykaltaroshlik yo’nalishlari o’zining omuxtalashgan to’liq ifodasini buddaviylik san’atida topdi. buning yorqin namunasini quva ibodatxonasi budda haykallari misolida ko’rish mumkin. bu qadimgi farg’ona haykaltaroshlik maktabining mahsuli bo’lib, uning shaklanishida hind ikonografiyasi bilan mahalliy, ilohiy sanamlari o’z aksini topgan. masalan, quva markaziy haykalining qotib qolgan xitoy bashara but qiyofasida berilishi va uni badisatvalar, farishta va jinlar hamkorligida tasvirlanishi farg’ona haykaltaroshlik maktabiga xos badiiy san’at namunasi edi. amaliy haykaltaroshlik san’atining yorqin namunalari milodiy iv—v asrlarga oid toharistonning kuyovqo’rg’on qal’a qo’rg’onidan topildi. kuyavqo’rg’on haykallari ziynatli bezaklarga boy yengil kiyimlardagi erkak va ayol personajlaridan iborat bo’lib, ular timsolida bolaliktepa rasmlaridagidek, …

5 / 39

’g’d ustalari katta yutuqlarga erishadilar. arxeologik qazish materiallari va tasviriy san’at asarlari ilk feodalizm davrida zargarlik va tosh o’ymakorlik san’ati qanchalar yuksak darajada rivojlanganligi haqida guvohlik beradi. v-vi asrlarda oliy nasabli mulk egalarining shaxsiy muhri sifatida qimmatbaho tosh—serdolikdan gemma-intaliyalar yasash davom etadi. demak ta’kidlash joizki, o’sib borayotgan mulkdorlar sinfining iqdisodiy imkoniyatlaridan nafaqat ular qurdirgan mahobatli qasr va qo’rg’onlar, ularni bezab turgan monumental devoriy sur’atlar, balki devoriy rasmlar kompozitsion syujetining tarkibiy qismi sifatida uchraydigan qimmatbaho tosh ko’zli oltin va kumush bo’yin xalqalari, bilakuzuk, isirg’a, uzuk va tumor aks sadolari ham guvohlik berardi. ilk o’rta asrlar madaniyatida etnik va ilohiy ma’no kasb etgan sanamlar yasash va ularga oilaviy sig’inish ob’ektlari sifatida e’tiqod qilish keng tus olgan. ular nafaqat baqtriya va so’g’dda, endi ularni choch va farg’onada ham uchratish mumkin. sopol ko’za va tutatkich dastalarini har xil hayvonlar shaklida ishlash an’anaga aylandi. arxeologiyada “koroplastika sanamlari” deb nom olgan badiiy san’atning yirik markazi so’g’diyona …

Want to read more?

Download all 39 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'rta asrlar davri madaniyati"

9.1. mavzu o’rta asrlar davri madaniyati. reja: 1. ilk o’rta asrlar davri madaniyati 2. ilk o’rta asrlar madaniy taraqqiyotining o’ziga xos xususiyatlari adabiyotlar: 1. otaxo'jaev a. ilk o'rta asrlarda markaziy osiyo tsivilizatsiyasida turk-sug'd munosabatlari. – toshkent art-flex, 2010. 49-62 b 2. gafurov b.g. tadjiki. drevneyshaya, drevnyaya i srednevekovaya istoriya. – dushanbe: irfon, 1989. kn.i. – s.120-129 3. boboyorov g'. choch tarixidan lavhalar (ilk o'rta asrlar). – toshkent: 2010. 20-28 b 4. worlds together,worlds apart. w.w. norton.& company. new york. london. 2011.p.306 o’rta asrlarda feodal munosabatlarning shakllanishi jamiyatga tubdan o’zgarishlar olib keldi. o’zbekiston tarixida o’rta asrlar milodiy y asrdan xix asrgacha davom qilgan. taraqqiyoti jihatidan esa, 3 ta bosqic...

This file contains 39 pages in DOC format (190.0 KB). To download "o'rta asrlar davri madaniyati", click the Telegram button on the left.

Tags: o'rta asrlar davri madaniyati DOC 39 pages Free download Telegram