борлиқдаги ўзаро алоқадорлик ва тараққиёт

DOC 198,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1479798889_66041.doc борлиқдаги ўзаро алоқадорлик ва тараққиёт режа: 1. борлиқдаги универсал алоқадорлик ва ўзгарувчанлик 2. тартиблилик ва системавийлик 3. детерминизм фалсафаси 4. тараққиёт концепциялари 1. борлиқдаги универсал алоқадорлик ва ўзгарувчанлик а) универсал алоқадорлик ғояси фалсафада нарса ва ҳодисаларнинг универсал, умумий алоқадорлиги ғояси алоҳида аҳамиятга молик. нарсаларнинг, ҳодисаларнинг ўзаро алоқа-дорлигини илғаб олиш мушкул эмас: ҳаётимизнинг ўзи бунга кўплаб ми-соллар келтиради. зотан, маиший турмушимизда бинодаги шарт-шароитлар-нинг инсон саломатлигига таъсирини, об-ҳавонинг ҳосилдорлик даражасига таъсирини кўп такрорлаймиз. бундай алоқадорликнинг нисбатан мураккаб кўринишлари мавжуд. масалан, табиий шарт-шароитлар миллатнинг мента-литетига, турмуш тарзига таъсир ўтказади. ижтимоий фаолият эса, ўз нав-батида, табиий шарт-шароитларга жиддий таъсир ўтказа боради. ҳозирги замон фалсафаси бундан-да эътиборлироқ алоқадорликларнинг сир-синоат-ларини аниқлашга ҳам интилади. бироқ бир ҳодисанинг бошқасига ўтиб туриши, бир нарсанинг иккин-чисига таъсир кўрсатиши - борлиқнинг муҳим атрибути, хусусияти эканлиги-ни англаш учун жиддий фалсафий мушоҳада юритмоқ лозим. чунки борлиқ-нинг ҳар қандай атрибути хусусида фикрлаш учун мавҳум тафаккур юритиш-нинг энг юқори даражасига кўтарилмоқ даркор. бинобарин, борлиқдаги …

ш тўғрисидаги фикрларга бориб тақалди. б) ўзаро алоқадорлик ва ўзгарувчанлик узоқ давр борлиқ ўзгармас характерга эга, деб ҳисобланарди. олам-нинг ўзгарувчанлиги ҳақидаги тасаввур ўз даврида буюк кашфиёт бўлган эди. хитой, ҳиндистон ва юнонистон мутафаккирларининг хулосаларига кў-ра, борлиқнинг барча шакллари ўзгарувчан характерга эга. уларнинг ўзгари-ши учун маълум вақт керак бўлади, бу вақт мобайнида нарса ёки ҳодиса ўз хусусиятларини йўқотиб, янгиларини касб этиб боради. албатта, қадимги давр мутафаккирлари ҳаракатнинг турли шакллари хусусида илмий маълу-мотларга эга эмасдилар, уларнинг хулосалари мантиқий фикрлашнинг маҳсу-ли эди, холос. шунга қарамасдан, улар масаланинг асосий моҳиятини илғаб ола олдилар: борлиқдаги барча нарсалар бир-бирига таъсир ўтказа боради, ушбу таъсир, ўзаро алоқадорлик уларнинг ўзгаришига олиб келади. ўзаро алоқадорлик ва ўзгариш ҳақидаги илк тасаввурларни дао мада-ниятида кўришимиз мумкин. масалан, «хуайнаньцзи» китобида борлиқнинг беш моддий ва беш маънавий элементдан ташкил топгани, бу элементлар ўзаро бирлаштирилган горизонтал ва вертикал хочлардан (крестлардан) ибо-ратлиги уқдирилади. моддий элементларни ифодаловчи горизонтал хоч қу-йидагича тасаввур этилади (схема 1): схема 1 …

й эле-ментлар ҳам бир-бирига таъсир этган ҳолда ўзгара борадилар. схема 2 масъулият анъана эзгулик эътиқод инсонпарварлик қадимги ҳиндистоннинг ортодоксал ва ноортодоксал фалсафий мак-табларида ҳам борлиқдаги ўзаро алоқадорлик ва ўзгарувчанлик ҳақидаги фикрлар кўплаб учрайди. уларнинг бирига мурожаат этиш билан чеклансак. буддизм таълимотида инсоннинг танаси ҳам, руҳи ҳам борлиқнинг ўзгарув-чан элементлари - дхармларнинг ўзаро таъсири натижасида юзага келган жа-раён (!) сифатида талқин этилади. дхармларнинг турли шаклдаги комбина-цияси нафақат инсон танасини, балки унинг туйғулари ва тасаввурларини шакллантиради. буддизм тарафдорлари ушбу мулоҳазадан ўзига хос хулоса қиладилар: тана ва руҳ - ўзгармас реаллик эмас, у мунтазам ўзгаришда. ҳаёт мунтазам тўлқинланиб турган уммонга ўхшайди: ундаги тошқинлар ўрнини осойишталик, осойишталик ўрнини тошқин эгаллаб туради. қадимги юнонистонда борлиқдаги универсал алоқадорликка, унинг ўзгарувчан характерига илк бор эътибор берган файласуф гераклит бўлди. унинг тасаввурига кўра, олам доимий оқиб, ўзгариб турган дарёга ўхшайди, бу дарёга икки бора кириб бўлмайди (чунки иккинчи бора кирганда дарёнинг барча атрибутлари ўзгарган, яъни ўзга дарё бўлади). …

борлиқдаги ўзгаришлар сифатан янги системаларни юзага келтиришини куза-тар экан, ўзгаришнинг нафақат миқдорий, барки сифатий характерга эгалиги-ни ҳам кашф этди. сифатий ўзгаришлар борлиқнинг илмий-фалсафий манза-расини чизишда ҳал қилувчи аҳамият касб этди. в) универсал алоқадорлик типлари ҳозирги замон фалсафаси борлиқдаги универсал алоқадорлик ғоясини қуйидагича таърифлайди. борлиқдаги нарсалар ва ҳодисалар ўртасида уму-мий, турли характерга эга бўлган алоқадорлик мавжуд, улар ўзаро алоқадор-ликда ўзгариб ва ривожланиб борадилар. маълумки, борлиқ ўз тузилишига (таркибига) эга. ушбу таркиб замон-лар ўтиши билан ўзгариб боради. шунга кўра, борлиқдаги универсал алоқа-ларнинг икки типини ажратиш мумкин: 1.таркибий алоқалар. мазкур алоқалар қуйидагиларни ўз ичига олади: а) бутун ва бўлак ўртасидаги алоқалар; б) система ва элемент ўртасидаги алоқалар; в) шакл ва мазмун ўртасидаги алоқалар; г) моҳият ва ҳодиса ўртасидаги алоқалар; д) айримлик ва умумийлик ўртасидаги алоқалар. 2. детерминация алоқалари. ушбу алоқалар қуйидагилардан таркиб то-пади: а) сабаб ва оқибат ўртасидаги алоқалар; б) имконият ва воқелик ўртасидаги алоқалар; в) зарурият ва тасодиф ўртасидаги алоқалар. универсал алоқадорлик …

жуфт-жуфт ҳолда шакллантириш ва юритиш одат тусига кирган. фалсафа категориялари бир-бири билан уйғунлашар экан, борлиқдаги ўзгаришлар ва зиддиятлар, алоқа-лар ва муносабатларни муфассал ёритиб беради. айни пайтда фалсафий ка-тегориялардан ўринли фойдалана билиш малакаси фалсафий фикрлаш мада-ниятининг юксак даражада шаклланганидан далолат беради. воқелик ҳақидаги билимларимиз кенгайиб борар экан, фалсафий кате-горияларнинг мазмуни ва ҳажми ҳам тўлишиб боради. * * * борлиқдаги универсал алоқалар ҳақидаги мухтасар мулоҳазаларимиз-дан қуйидаги хулосаларни чиқариш мумкин: борлиқдаги универсал алоқа-дорлик ғояси кўп асрлик тафаккур маҳсулидир. унинг моҳиятини нарсалар ва ҳодисалар ўртасидаги умумий алоқадорлик, нарсалар ва ҳодисаларнинг ўзаро алоқадорликдаги ўзгариши ва тараққиёти ҳақидаги хулосалар ташкил этади. универсал алоқалар икки типга (таркибий ва детерминация ало-қалари) эга. улар фалсафий категориялар ёрдамида ифодаланади. 2. тартиблилик ва системавийлик борлиқдаги таркибий алоқаларнинг тартибли ва системавий характерга эгалигини англаб етиш учун унинг ташкил топиши синоатларини яхши бил-моқ даркор. бошқача айтганда, системанинг (нарсанинг) таркибини аниқлаш учун энг аввало унинг вужудга келиш ва шаклланиш мантиғини тадқиқ этиш зарур бўлади. …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "борлиқдаги ўзаро алоқадорлик ва тараққиёт"

1479798889_66041.doc борлиқдаги ўзаро алоқадорлик ва тараққиёт режа: 1. борлиқдаги универсал алоқадорлик ва ўзгарувчанлик 2. тартиблилик ва системавийлик 3. детерминизм фалсафаси 4. тараққиёт концепциялари 1. борлиқдаги универсал алоқадорлик ва ўзгарувчанлик а) универсал алоқадорлик ғояси фалсафада нарса ва ҳодисаларнинг универсал, умумий алоқадорлиги ғояси алоҳида аҳамиятга молик. нарсаларнинг, ҳодисаларнинг ўзаро алоқа-дорлигини илғаб олиш мушкул эмас: ҳаётимизнинг ўзи бунга кўплаб ми-соллар келтиради. зотан, маиший турмушимизда бинодаги шарт-шароитлар-нинг инсон саломатлигига таъсирини, об-ҳавонинг ҳосилдорлик даражасига таъсирини кўп такрорлаймиз. бундай алоқадорликнинг нисбатан мураккаб кўринишлари мавжуд. масалан, табиий шарт-шароитлар миллатнинг мента-литетига, турмуш тарзига таъсир...

Формат DOC, 198,0 КБ. Чтобы скачать "борлиқдаги ўзаро алоқадорлик ва тараққиёт", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: борлиқдаги ўзаро алоқадорлик ва… DOC Бесплатная загрузка Telegram