sudralib yuruvchilar sinfi

ZIP 27 sahifa 2,8 MB Bepul yuklash

27 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 2,8 MB

Fayl turi ZIP

Sahifalar 27

Yangilangan Iyn 2026

Sahifa ko'rinishi (6 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 27

www.arxiv.uz www.arxiv.uz www.arxiv.uz www.arxiv.uz umumiy tavsifi. sudralib yuruvchilar haqiqiy quruqlikda yashovrli umurtqali hayvonlarning birinchi sinfi hisoblanadi. ular quruqlikda yashashga moslashgan bir qator progressiv belgilari va xususiyalhii borligi bilan savda hamda quruqlikda yashovchilar sinfidan farq qiladi. amfibiyalarga nisbatan sudralib yuruvchilarda markaziy nerv sistemasi, ayniqsa, bosh miyasi va sezgi organlari yaxshi rivojlangan. bosh miya yarimsharlari nisbatan katta bo'lib, kulrang miya moddasidan iborat poâstlogâi bor. shuning uchun ham reptiliyalarda nerv-reflektorâ» faoliyati ancha murakkablashgan. sudralib yuruvchilarning progivssh xususiyatlari ularning skeleti tuzilishi va rivojlanishida ham ko'rinmli skeleti to'liq suyakdan tashkil topgan. yer ustida harakat qilishi tulinl ularning tanasi amfibiyalarnikiga nisbatan qismlarga aniq bomingan sudralib yuruvchilarning oyoqlari boshqa quruqlikda yashovchi unumiah hayvonlarniki singari besh barmoqli, ayrim guruhlarida oyoqlari bo'lmaydi www.arxiv.uz www.arxiv.uz boshining ancha harakatchanligini va sezgi organlaridan ko'pnu| foydalanish imkoniyatini beruvchi boâyin umurtqalari sonining ko'pavi shi va ayniqsa, birinchi bo'yin umurtqasi â atlant, ikkinchi bo'vm umurtqasi - epistrofeyning yaxshi rivojlanganligini alohida koârs;itii- o'tish lozim. ularning ko'pchiligida …

2 / 27

il qon tomirga boâlingan. www.arxiv.uz www.arxiv.uz teri qoplami. koâp qavatli epidermisning ustki qatlami o'lik lull ivralardan tashkil topgan shox qatlam hosil qiladi. bu oâlik hujayralar t|iiviilining tagida tirik hujayralardan tashkil topgan malpigi qavati bor.. shox qavati hisobidan qalqonchalar, tangachalar, shox dona-li.ilar, boârtmalar va tirnoqlar hosil bo'ladi. shox tangachalarning tagida, koriumda baâzi sudralib yuruvchilarda qoplovchi suyaklar hosil boâladi. malpigi qatlamida va koriumning ustki qismida pigment hujayralarii joylashadi. barmoqlarida yaxshi taraqqiy etgan tirnoqlari bor. teri organizmda suvning parchalanib ketishidan yaxshi himoya qiladi, yaâni mexanik yallig'lanishdan va kasallik keltirib chiqaruvchi mikroblarning organizmga kirishidan saqlaydi. quruq choâl hududlarida yidiaydigan sudralib yuruvchilar terisi orqali juda kam suv yoâqotadi. timsohlarda esa 75% namlik, asosan terisi orqali yo'qoladi. reptiliya laming terisi nafas olishda va parchalanish mahsulotlarini ajratishda isli tirok etmaydi. terida bezlar deyarli yo'q. kaltakesaklar sonlarining ichki tomonida son tesliiklari bo'lib, ulardan bahor oylarida ipsimon oâsim talar chiqadi. oz miqdordagi ter bezlari, asosan yosh timsohlarcli rivojlangan. bu …

3 / 27

sh ganligi bilan bog'liq ekanligini aytib o'tish lozim. sudralib yuruvchilai skeletidagi xarakterli xususiyatlardan yana biri ularda to'sh suyagi va qovurg'alarning rivojlanganligi tufayli ko'krak qafasining paydo bomgan ligidir (ilon va toshbaqalarda bo'lmaydi). umurtqa pogâonasi. sudralib yuruvchilarning o'q skeleti yoki umurtqa pog'onasining qismlari suvda hamda quruqlikda yashovclu larnikiga nisbatan harakatchan va to'rtta bo'limga: bo'yin, ko'krak bel, dumg'aza va dumga bo'linadi www.arxiv.uz www.arxiv.uz boâyin umurtqalari. kaltakesaklarning boâyin qismida umurtqalar ð½ð¸ 8 ta. bulardan oldingi, ikkitasi o'ziga xos tuzilgan. atlas yoki hllant deb ataladigan birinchi bo'yin umurtqasi barcha amniotalar uchun sinakterli halqa shaklida boâladi. old tomonning pastki qismida bitta bo'g'im yuzasi bo'lib, umurtqa shu yuza yordami bilan bosh skeletga harakatchan tarzda ensa bo'rtmasi orqali birikadi. atlas o'rtasidagi irshik pay bilan ikkiga pastki va ustki boâlimlarga bo'lingan. ustki teshikdan orqa miya o'tsa, pastki teshikka tishsimon o'simta kiradi, bu oâsimta epistrofey deb ataladigan ikkinchi umurtqaga birikkan. tishsimon o'simta birinchi umurtqaning ajralib chiqqan tanasidir. koâkrak-bel umurtqalari. kaltakesaklarda …

4 / 27

birikadi.dum umurtqalari. sudralib yuruvchilarning dum umurtqalari i tadan 40 tagacha boradi. ularning oldingilari dumg'aza umurtqalariga o'xshash, biroq tanalari uzun, ko'ndalang o'simtalari ingichkaroq, ostist o'simtalari esa uzunroq bo'ladi. orqadagi dum umurtqalari sekin-asta kichrayadi, ostist o'simtalari yo'qoladi va kalta-kalta suyakchalarga aylanadi. ilonlar bilan oyoqsiz kaltakesaklarning umurtqa pog'onasi faqat tana va dum umurtqalariga bo'linadi. timsohlarda odatda bo'yin umurtqalari 9 ta, ko'krak umurtqalari 12-13 ta, bel umurtqalari 2-4 ta, dumg'aza umurtqalari 2-3 ta va dum umurtqalari 30-40 ta bo'ladi. bosh skeleti. suvda hamda quruqlikda yashovchilarga qarshi o'laroq sudralib yuruvchilarning bosh skeleti suyaklardan (faqat hidlov va qisman eshituv bo'limidagina tog'ay saqlanib qolgan) iborat bo'lib suyaklarning soni juda ko'p. bosh skeletining miya qutisi (neurokranium) va yuzvissreal bo'limlari embrional rivojlanishda mustaqil taraqqiy etsada, voyaga yetgan sudralib yuruvchilarda ular birikib ketadi. bosh skeletiiinr tarkibiga birlamchi almashinuvchi va ko'p sondagi ikkilamchi â qoplovchi suyaklar kiradi. www.arxiv.uz www.arxiv.uz www.arxiv.uz www.arxiv.uz www.arxiv.uz www.arxiv.uz muskul sistemasi amfibiyalarnikiga qaraganda ancha kuchli takomil- lusllgan …

5 / 27

fas yo'li tashqi buniii teshigidan boshlanadi. so'ngra liavo ichki burun teshigi-xoana orqull og'iz bo'shlig'iga kiradi. og'iz bo'shlig'idan keyin uchta togâaytliin tashkil topgan hiqildoq joylashgan. u maxsus muskul orqali til osti apparati bilan bog'langan. ogâiz boâshligâidagi havo hiqildoq orqali uzun nafas olish nayi â traxeyaga oâtadi, traxeyadagi talaygina togâay halqalar lining puchayishiga yoâl qo'ymaydi. traxeya oldin tomoq, so'ngra ko'krak bo'shlig'idan o'tib, taxminan yurak atrofida ikkita qisqa nay â bronxga bo'linadi. bu nayning har qaysisi o'ziga tegishli oâpkada tarmoqlanadi, ilonlarda chap o'pka pallasi boâlmaydi. o'pka va nafas olish yo'llarining birmuncha kuchli differensial langanligi bilan suvda hamda quruqlikda yashovchilarning nafas olish organlaridan farq qiladi. o'pka qopcha shaklida bo'lib, uning ichki devori asalari uyasiga o'xshash mayda-mayda murakkab to'siqchalnr bilan qoplangan. nafas akti boshqa barcha amniotalardagidek ko'krak qafasining kengayishi va torayishi bilan sodir bo'ladi. www.arxiv.uz www.arxiv.uz qon aylanish sistemasi. sudralib yuruvchilarning yuragi ko'krak qafasining oldingi qismida ventral (qorin) tomonda joylashgan. kaltakesakning yuragi uch kamerali. unda …

6 / 27

arteriyasi chiqadi va ikkiga bo'linib, o'pkaga vena qonini olib boradi. www.arxiv.uz www.arxiv.uz nerv sistemasi va sezgi organlari. sudralib yuruvchilarning nciv sistemasi amfibiyalarnikiga nisbatan ancha takomillashgan. ayniqsa, bosh miyasining oldingi katta miya yarimsharlari nisbatan i ill (a bo'lib, kulrang miya nioddasidan iborat po'stlog'i bor. miya viii imsharlari orqa tomonga o'sib, oraliq miyani berkitib qo'yadi, yuqori imnondan qaraganda faqat oraliq miya o'simtalari - epifiz va tepa ihl'.nnlarini ko'rish mumkin. boshtepa toq ko'zining rudimenti tuzilishi lllialdnn ko'zga o'xshash bo'lib, yorug'lik taâsirini qabul qilish qobi- liv.ltiga ega. oraliq miyaning pastki qismiga ichki sekretsiya bezi â l/lpollz yondashgan.kaltakesakning o'rta miyasi yaxshi rivojlangan ikkita ko'ruv bo'laklaridan iborat. ko'ruv bo'laklaridan keyinroqda juda kichik miyacha va orqa miyaga ulanib ketadigan uzunchoq miya yotadi. (i'lla miya ko'rish axborotlarini qabul qilish va ishlash markazi lir.oblanadi. reptiliyalarning miyachasi amfibiyalarning miyachasiga nr.hatan ancha katta, chunki sudralib yuruvchilarning harakati xilma- il va murakkab. uzunchoq miya vertikal tekislikda keskin bukiladi, ini hoi barcha amniotalarga …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 27 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"sudralib yuruvchilar sinfi" haqida

www.arxiv.uz www.arxiv.uz www.arxiv.uz www.arxiv.uz umumiy tavsifi. sudralib yuruvchilar haqiqiy quruqlikda yashovrli umurtqali hayvonlarning birinchi sinfi hisoblanadi. ular quruqlikda yashashga moslashgan bir qator progressiv belgilari va xususiyalhii borligi bilan savda hamda quruqlikda yashovchilar sinfidan farq qiladi. amfibiyalarga nisbatan sudralib yuruvchilarda markaziy nerv sistemasi, ayniqsa, bosh miyasi va sezgi organlari yaxshi rivojlangan. bosh miya yarimsharlari nisbatan katta bo'lib, kulrang miya moddasidan iborat poâstlogâi bor. shuning uchun ham reptiliyalarda nerv-reflektorâ» faoliyati ancha murakkablashgan. sudralib yuruvchilarning progivssh xususiyatlari ularning skeleti tuzilishi va rivojlanishida ham ko'rinmli skeleti to'liq suyakdan tashkil topgan. yer ustida har...

Bu fayl ZIP formatida 27 sahifadan iborat (2,8 MB). "sudralib yuruvchilar sinfi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: sudralib yuruvchilar sinfi ZIP 27 sahifa Bepul yuklash Telegram