"kaltakesaklar, o’zbekiston faunasidagi asosiy turlarining hayoti"

DOCX 36 pages 1.0 MB Free download

36 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.0 MB

File type DOCX

Pages 36

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 36

o ‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi toshkent viloyati chirchiq davlat pedagogika instituti tabiiy fanlar fakulteti biologiya–5110400 egamqulova zilola abdakim qizining “kaltakesaklar,o’zbekiston faunasidagi asosiy turlarining hayoti “ mavzusidagi kurs ishi chirchiq-2022 17 mundarija kirish asosiy qism------------------------------------------------------------------------2-28 i bob.kaltakesaklar kenja turkumi haqida umumiy tushuncha.----------2 1.1.kaltakesaklarning tashqi tuzilishi.--------------------------------------------8 1.2.kaltakesaklarning ichki tuzilishi.---------------------------------------------12 ii bob. o’zbekistonda uchraydigan kaltakesaklarning tarqalishi, yashash tarzi va biologiyasi.------------------------------------------------------------------------16 iii bob.kaltakesaklarning ahamiyatli jihatlari.--------------------------------29 xulosa------------------------------------------------------------------------------30 ilova---------------------------------------------------------------------------------31 foydalanilgan adabiyotlar-----------------------------------------34 kirish kaltakesaklar, sudralib yuruvchilar sinfining kenja turkumi. gekkonsimonlar, tangacha oyoqlilar, agamalar, iguanalar, urchuqsimonlar, zahartishlilar, echkemarsimonlar, amfisbenalar, asl kaltakesaklar, ssinksimonlar kabi oilalarga boʻlinadi. sudralib yuruvchilar (reptelia) — umurtqalilar sinfi. qadimgi sudralib yuruvchilar — kotilozavrlar oʻrta karbonda stegotsefallardan paydo boʻlgan. keyinchalik stegotsefallar 2 shoxga ajralgan; ularning biridan — sut emizuvchilar, ikkinchisidan — qushlar paydo boʻlgan. sudralib yuruvchilar permdan kaynozoy erasi boshlarigacha yer yuzi faunasida hukmronlik qilgan. mezozoyda kengtarqalgan; ular orasida dengizda suzuvchilari va havoda uchadiganlari boʻlgan. eng yirik hayvonlar — dinozavrlar qam mezozoy …

2 / 36

hi, sut emizuvchilar bilan qushlarning keng tarqalishiga toʻgʻri kelgan. kaltakesaklar gavdasining shakli turli tuman, asosan, cho’zinchoq uzun harakatchan dumi, yaxshi rivojlangan bo’yni va besh barmoqli oyoqlari bor, ayrim turlarining oyoqlari yo’qolib ketgan , lekin oyoqsiz kaltakesaklarda ilonlardagiga qarshi o’laroq to’sh suyagi oyoq kamari, harakatchan ko’z qovoqlari, nog’ora pardasi bo’ladi. gavdasining uzunligi 3,5 santimetrdan 4 metrgacha va gavda og’irligi 150 killogramgacha boradi.ko’pchilik vakillarida dumining uzilish(autotomiya) hodisasi yuz beradi. lekin ma’lum vaqtdan keyin yana dumi o’sib chiqadi, ammo uning skeleti suyakka aylanmaydi. teri bezlari faqat sonida joylashadi.ko’payishidan oldin bu bezlar ipsimon modda ishlab chiqaradi. bundan hududni chegaralash va ko’payishda kimyoviy signal sifatida foydalanadi. asosiy qism i bob kaltakesaklar kenja turkumiga 4300 dan ortiq tur kiradi. ular yer yuzida keng tarqalgan. mdh da 6 ta oilasi va 80ga yaqin turi uchraydi.o’zbekistonda esa 38 ta turi aniqlangan.kaltakesaklarnig ko’pchilik turi mdh ning januby hududlarida yashasa tiriktug’ar kaltakesak bilan ildam kaltakesak o’rta va shimoliy mintaqalarda tarqalgan.markaziy …

3 / 36

or. tipik vakillari iguana va frinozoma dir. tog’ , o’rmon dasht va suvda yashaydi. iguanalarning tuxumi va go’shti iste’mol qilinadi. urchuqsimonlar (anguidae)oilasiga oyoqsiz va beozor kaltakesaklar kiradi. bularga mdhning yevropa qismida tarqalgan urchuqcha va mdhning janubiy hududlarida va o’rta osiyoda keng tarqalgan sariq ilon(ophisaurus apodus) tipik vakili bo’lib kiradi. bularning tanasining yon tomoni bo’ylab ariqcha joylashadi. ba’zi turlarining normal oyoqlari bo’lib, amerika va janubi-sharqiy osiyoda tarqalgan. zahartishlilar(helodermatidae) kaltakesaklar ichida birdan-bir zaharli guruhdir. bularning 2 ta turi bor. biri zaxartish bo’lib, meksikada yashasa, echkemarlar (varanidae) oilasining vakillari juda katta bo’ladi. afrika janubiy osiyo va avstraliyada tarqalgan komodo echkemari( varanus komodoensis) kaltakesaklar ichida eng kattasi bo’lib, bo’yi 4 metrga massasi 150 kgga yetadi. kulrang echkemar (varanus griseus) shimoliy osiyo va o’rta osiyoda tarqalgan bo’lib, bo’yi 1,5 metr, massasi 2,5 kg keladi. amfisbenalar(amphisbenidae) yerni kovlab, yer tagida hayot kechiradi, gavdasi chuvalchangsimon shaklda, terisi nagachalar bilan emas umumiy shox parda bilan qoplangan bo’ladi. oyoqlari …

4 / 36

osiyo va kavkazda uzunoyoqli ssink(eumeces shneideri)lar yashaydi. xameleonlar, buqalamunlar (chamaeleonidae) — kaltakesaklar oilasiga mansub sudralib yuruvchilar. tili uzun boʻlib, ancha uzoqdagi oʻljani ham ushlab olish xususiyatiga ega. rangi tashqi omillar (harorat va yorugʻlik) taʼsirida tez oʻzgaradi.90 turi maʼlum. afrika, madagaskar oroli va shu atrofdagi boshqa orollarda hamda janubiy yevropa, gʻarbiy va janubiy osiyoda tarqalgan. tanasi 60 sm cha. boʻyni kalta, uzun dumi spiralsimon oʻraladi. oyokdari uzun, besh barmokli, barmoqdari 2—3 tadan guruh boʻlib teri gʻilof ichida joylashgan. tanasi shoxsimon tangachalar va teri oʻsiqchalar bilan qoplangan. koʻz qovoqlari rivojlangan (koʻzlari bir-biridan mustaqil ravishda harakatlana oladi). koʻpchilik vakillarida oʻpkasida xaltasimon oʻsikdari boʻladi. xavf sezganda koʻp havo yutadi va tana shakli oʻzgarib, qoʻrqinchli tuye oladi. rangi yorugʻlik, tra va boshqa taʼsirida tez oʻzgaradi (nomi shundan). daraxt va butalarda soatlab oʻljasini poylab, kimirlamay oʻtiradi. uzun tilini oʻljasiga otib, yopishtirib oladi. hasharotlar bilan, yirik turlari mayda qushlar va kaltakesaklar bilan oziqlanadi. koʻpchiligi tuxum qoʻyib (bir …

5 / 36

an boshqa barcha sudralib yuruvchilar erkagida kopulyativ organ bor (ilonlar va kaltakesaklarda 2 tadan). terisi muguz tangachalar yoki qalqon bilan qoplangan (terili suv toshbaqalarida boʻlmaydi), quruq, ter bezlari boʻlmaydi yoki kam boʻladi.hozirgi sudralib yuruvchilarning 8000 ga yaqin turi, oʻzbekistonda 2 turkum (tangachalilar, toshbaqalar)ga mansub 58 turi tarqalgan. antarktidadan tashqari barcha kitalarda uchraydi. koʻpchilik turlari qurukdikda, timsoxlar, bir qancha toshbaqalar va ilonlar chuchuk suvlarda, ayrim toshbaqalar, ilonlar va timsoxlar dengizda yashaydi. tana harorati doimiy boʻlmaganidan sudralib yuruvchilarning faol hayot kechirishi tashqi muhit harorati bilan bogʻliq. urugʻlanishi ichki; ayrim kaltakesaklar va ilonlar partenogenez koʻpayadi. koʻpchilik sudralib yuruvchilar tuxum qoʻyadi; ayrim turlari tirik tugʻadi yoki tuxumdan tirik tugʻadi. tuxumlari sariklikka boy; qattiq ohak (toshbaqalar, timsoxlar) yoki pergamentsimon poʻchoq (ilonlar, kaltakesaklar) bilan qoplangan. poʻchoqtuxumni qurib qolishdan saqdaydi. inkubatsiya davri 1—2 oydan 1 yilgacha yoki koʻproq (gatteriya). ayrim sudralib yuruvchilar (mas, timsoxlar) nayeli toʻgʻrisida gʻamxoʻrlik qiladi. koʻpchiligi yirtqich yoki hasharotxoʻr; ayrim kaltakesaklar (agamalar, iguanlar) hammaxoʻr; …

Want to read more?

Download all 36 pages for free via Telegram.

Download full file

About ""kaltakesaklar, o’zbekiston faunasidagi asosiy turlarining hayoti""

o ‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi toshkent viloyati chirchiq davlat pedagogika instituti tabiiy fanlar fakulteti biologiya–5110400 egamqulova zilola abdakim qizining “kaltakesaklar,o’zbekiston faunasidagi asosiy turlarining hayoti “ mavzusidagi kurs ishi chirchiq-2022 17 mundarija kirish asosiy qism------------------------------------------------------------------------2-28 i bob.kaltakesaklar kenja turkumi haqida umumiy tushuncha.----------2 1.1.kaltakesaklarning tashqi tuzilishi.--------------------------------------------8 1.2.kaltakesaklarning ichki tuzilishi.---------------------------------------------12 ii bob. o’zbekistonda uchraydigan kaltakesaklarning tarqalishi, yashash tarzi va biologiyasi.-----------------------------------------------------------...

This file contains 36 pages in DOCX format (1.0 MB). To download ""kaltakesaklar, o’zbekiston faunasidagi asosiy turlarining hayoti"", click the Telegram button on the left.

Tags: "kaltakesaklar, o’zbekiston fau… DOCX 36 pages Free download Telegram