судралиб юрувчиларнинг тузилиши

ZIP 954,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1
1363882062_42760.doc www.arxiv.uz режа: 1. судралиб юрувчиларнинг тузилиши. 2. судралиб юрувчиларнинг экологияси 3. судралиб юрувчиларнинг иктисодий ахамияти 4. судралиб юрувчиларнинг келиб чикиши ва эволюцияси 5. судралиб юрувчилар синфи ёки рептилиялар – reptilia гавдасининг шакли. судралиб юрувчилар гавдасининг шакли амфибияларнинг гавда шаклига нисбатан хилма-хил булади, бу уларнинг хилма-хил харакат усуллари билан боглик булади. калтакесаксимонларнинг купчилик турлари (калтакесаклар, хамелеонлар, тимсохлар) ташки томондан думли амфибияларга ухшаш. илонлар ва оёксиз калтакесаклар утлар орасида ва сувда яшашга мослашган. тошбакаларни бутун танаси коса ичида жойлашиб, душманларидан химоя килинган (89-расм). шундай килиб, рептилиялар синфида эволюция йуллари уларни субстратда, сувда, ер остида ва хатто хавода яшашга хамда ер юзида анча кенг таркалишга олиб келди. тери коплагичлари. купкаватли эпидермиснинг устки катлами улик хужайралардан ташкил топган шох катлам хосил килади. бу улик хужайралар каватининг тагида тирик хужайралардан ташкил топган мальпигий кавати бор (90-расм). шох кават хисобидан калкончалар, тангачалар, шох доначалар, буртмалар ва тирноклар хосил булади. шох тангачаларнинг тагида, кориумда баъзи рептилияларда …
2
судралиб юрувчиларнинг умуртка погонаси беш булимдан: буйин, кукрак, бел, думгоза ва дум булимларидан ташкил топган (91-расм). овкатни тутишда ва йул топиб юришда бурулувчан буйиннинг хосил булиши ва бошнинг харакатининг кучайиши катта ахамиятга эга булади. бошнинг харакатчанлигини биринчи иккита буйин умурткалари атлас (atlas) ва эпистрофеилар (epistropheus) таъминлайди. атлас суяк халка шаклига эга ва каттик пай билан устки хамда пастки тешикка булиниб туради. устки тешик оркали бош ва орка миялар туташиб туради. пастки тешикнинг олдинги юзаси бош скелетининг энгса буртмаси билан бирикиб туради, кейинги томондан пастки тешикка эпистрофейнинг тишсимон усимтаси кириб туради. буларнинг хаммаси бошнинг харакатчанлигини таъминлайди. эмбрионал ривожланиш шуни курсатдики, тишсимон усимта аслида атласнинг танаси булиб, кейин эпистрофейга кушилиб кетади. судралиб юрувчиларнинг умурткаларини шакли амфицел, процел ва опистоцел булиши мумкин. кукрак умурткаларига узун-узун ковургалар кушилади, ковургаларнинг корин булими узининг тогай учлари билан тушга кушилади ва амниоталарга хос булган кукрак кафаси (thorax) ни хосил килади. бел умурткаларида хам ковургалар бор, лекин буларнинг …
3
асосий понасимон суяк асосий энса суякни олдида жойлашади ва мия кутисини тагини хосил килади. асосий понасимон суякнинг олдига унча катта булмаган парасфеноид тегиб туради ва уни олдида жуфт димог суяклари жойлашади, буларнинг ён томонларида хоаналар туради. эшитиш булимларида учта кулок суяклари (кулоколди, кулок орти ва устки кулок) бор. хидлов булимида суяклар йук. мия кутисининг копкоги жуфт бурун, пешонаолди (praefrontale), пешона, пешона орти (posfrontale), тепа ва ток тепаоралик (interparietale) суяклари билан копланган. тепаоралик суягида тепа органи учун тешик бор. мия кутисини четлари жуфт жагаро, устки жаг, куз усти (supraorbitale), чакка (jugale), квадрат ёнок (qudratojugale) ва тангача (squamosum) суяклари билан копланган. лекин квадрат ёнок суяги калтакесакларда йуколиб кетади. мия кутисининг таги жуфт танглай ва канотсимон суяклардан ташкил топган. буларни кейинги ён томонларида биттадан квадрат (quadratum) суяги жойлашади. судралиб юрувчиларга хос булган кундаланг суяк (transversis) канотсимон суякни устки жаг суяги билан кушиб туради. калтакесакларда устунсимон ёки устки канотсимон (epуpterygoideum) суяги булиб, канотсимон суякни …
4
болдир суги, 13-кичик болдир суяги, 14-товон олди суяги, 15-товон суяги, 16-дум умурткалари. тошбакаларда ва айникса тимсохларда жагоралик, устки жаг суякларининг танглай усимталари ва танглай суяклари кушилиб, иккиламчи танглай хосил килади. шу сабабли хоаналари оркага, хикилдок томонда жойлашган, бу уларни сувдан бурнини чикариб нафас олишига имкон беради. пастки жаг кушилиш, тишсимон, бурчак, бурчак усти (suproangulare) ва тож (coronare) суякларидан ташкил топган. гиомондибуляре суяги амфибиялардагидек узанги суягига айланади ва урта кулок бушлигида жойлашади; гиоид суяги эса жабра ёйлари билан кушилиб тил ости аппаратига айланади. чайнаш мускулларининг эволюцияси бош скелетнинг усти ва ён томонидаги суякларни кайта курилиши билан боради. бу эволюция судралиб юрувчиларни хар хил гурухларида турлича йул билан боради. анапсида гурухини хосил килган котилозаврлар ва тошбакаларда бирламчи яхлит (стегал) бош скелетнинг копкоги сакланган. 92-расм. калтакесакнинг бош скелети. а-устки томондан кўриниши; б-пастки томондан кўрниши; в-ён томондан кўрниши; 1-энгса тешиги, 2-ён энгса суяги, 3-устки энгса суягса суяги, 4-асосий энгса суяги, 5-энгса буртмаси, 6-асосий понасимон …
5
пастки чакка ёйи чакка – квадрат чакка суякларидан иборат. калтакесакларда бош скелетнинг диапсида типини пастки-чакка ёйи йуколади, кушларда эса устки чакка ёйи йуколиб кетади, илонларда иккала чакка ёйлари хам йук. синапсидалар гурухида (дарранда калтакесак, сут эмизувчилар) битта 93-расм. судралиб юрувчилар бош скелетининг редукцияси (схемаси). а-анапсида типидаги бош склет, б-диапсида типидаги бош скелет, в-синапсида типидаги бош скелет. 1-устки чакка чукурчаси, 2-пастки чакка чукурчаси, 3-ягона чакка чукурчаси, 4-кўз суяги, 5-тангача суяк, 6-ёнок суяги, 7-квадрат ёнок суяги. ён чукурча хосил булади ва бу ёйни устки ва пастки ёй элементларидан хосил булган мураккаб ёй: ёнок-квадрат ёнок тангача суяклари чегаралаб туради. елка камаридаги коракоид суяги курак суяги билан кушилган жойда бугин чукурчасини хосил булади, бу чукурчага елка суягининг боши кириб туради (94-расм). курак суягининг устида курак усти тогайи булади, коракоиднинг олдида эса тогай холидаги прокарокоид бор. коракоид ва прокаракоидлар хар иккала томондан ток туш суяги (sternum) билан кушилади; кукрак кафаси оркали олдинги оёк камари ук …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "судралиб юрувчиларнинг тузилиши"

1363882062_42760.doc www.arxiv.uz режа: 1. судралиб юрувчиларнинг тузилиши. 2. судралиб юрувчиларнинг экологияси 3. судралиб юрувчиларнинг иктисодий ахамияти 4. судралиб юрувчиларнинг келиб чикиши ва эволюцияси 5. судралиб юрувчилар синфи ёки рептилиялар – reptilia гавдасининг шакли. судралиб юрувчилар гавдасининг шакли амфибияларнинг гавда шаклига нисбатан хилма-хил булади, бу уларнинг хилма-хил харакат усуллари билан боглик булади. калтакесаксимонларнинг купчилик турлари (калтакесаклар, хамелеонлар, тимсохлар) ташки томондан думли амфибияларга ухшаш. илонлар ва оёксиз калтакесаклар утлар орасида ва сувда яшашга мослашган. тошбакаларни бутун танаси коса ичида жойлашиб, душманларидан химоя килинган (89-расм). шундай килиб, рептилиялар синфида эволюция йуллари уларни субстратда, сувда, ер о...

Формат ZIP, 954,0 КБ. Чтобы скачать "судралиб юрувчиларнинг тузилиши", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: судралиб юрувчиларнинг тузилиши ZIP Бесплатная загрузка Telegram