трахеялилар (tracheata) кичик типи

ZIP 123.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1473515163_64875.doc трахеялилар (tracheata) кичик типи режа: 1. трахеялилар кичик типига умумий тавсиф 2. кўп оёқлилар синфи 3. ҳашаротлар синфи 4. чала ўзгариш билан ривожланувчи ҳашаротлар 1. трахеялилар (tracheata) кичик типига умумий тавсиф трахея билан нафас олувчилар ёки трахеялилар ўзларининг келиб чиқиши ва тузилиши билан бошқа бўғимоёқлилар (жабралилар, жумладан қисқичбақасимонлар ва хелицералилардан ) кескин фарқ қилади. булар қуруқ ҳаво муҳитида яшашга лаёқатлашган ва ер юзида ниҳоятда кўп тарқалган ҳамда турлар сонининг кўплиги билан биринчи ўринни эгаллаган ҳайвонлардир. буларнинг танаси бош ва бўғимларга ажралган тана қисмлардан тузилган бўлиб, бошида бир жуфт мўйловлари (антенна), оғиз атрофида оғиз олди оёқчалари, уч жуфт жағлари бўлиши, юриш оёқларининг кўплиги ёки уч жуфтгача қисқарганлиги билан характерлидир. буларнинг, деярли, ҳамма авлодлари ички томонга қайрилган ва юпқа хитин билан қопланган трахея найчалар системаси орқали нафас олади. мураккаб шохланган трахея найчалари нафас олиш тешикчалари стигмалар билан ташқарига очилган. фақат нам тупроқ ва чириндилар орасида яшайдиган – содда тузилган қадимги авлодларида …

томирлари – қон айланиш системасидир. трахеялиларнинг ҳаммаси айрим жинсли - ҳамма турлари оталаниб кўпаяди. энг кўп тарқалган ҳашаротлар турли шаклидаги личинка даврини ўтиб ривожланади. трахеялиларнинг бир қанча синф ва туркумлари бор: кўп оёқлилар (muriopoda) синфи. сиртидан қаралганда ҳалқали чувалчангларга ёки қуртларга ўхшаган кўп оёқлилар нам ва захкаш тупроқда ёки нам хашаклар ва девор – тош коваклари орасида ҳаёт кечирувчи ва кўп жиҳатдан содда тузилган тархеялилар бўлиб, кечаси ҳаёт кечиради. уларнинг танаси бош ва кўп бўғимли танадан тузилган бўлиб, тана бўғимларининг ҳаммасида жуда кўп оёқлар жойлашган. кўп оёқлилар бир неча кичик синфга бўлинади. пауроподалар (pouropoda) кичик синфи. пауропадалар ниҳоятда майда (1–2 мм), тупроқ ва чириндилар орасида яшовчи кўп оёқлилар бўлиб, танасининг 7–10 бўғимдан тузилганлиги, бир жуфт мўйловининг икки айри бўлиши, елка томонида 4–5 жуфт узун сезув тукчаларининг мавжудлиги ва бошқа белгилари билан характерланади. чириндилар орасидаги микроблар билан озиқланади. жуда секин ривожланадиган (3 – 3,5 ойда) личинка билан кўпаяди. бир неча юз …

увалчангларига ўхшаш цилиндрсимондир. оғиз атрофидаги икки жуфт кичик жағлари чириндилар танаси кўпинча 20-30, баъзи туркумлари (мингоёқлар) 70-80 тача бўғимлардан таркиб топган. танасининг устки қисми анча қалин хитин қавати билан ҳимояланган. кўпчилик авлодларининг жағ қисмига очилган зарар безлари (баъзи турлари сассиқ ҳидли заҳар, баъзилари составида-циан кислота сақловчи заҳар, ўрмонларда кўп тарқалган кул ранг кивсяк эса рангдор модда ажратади) ҳамда ҳимоя вазифасини бажаради. қалқонли кўп оёқлилар (oniscomorpha) туркуми қалқонли кўп оёқлиларнинг оз бўғимлардан тузилган танаси япалоқлашиб, елка томони қалин қалқон (хитин) билан қопланган. елка томонидан қаралганда оёқчалари кўринмайди. шунинг учун ҳам булар сиртидан эшакқурт (қуруқда яшовчи текисоёқли қисқичбақачалар) га ўхшайди. хавф туғилганда улар юмалоқ шаклда кириб, қалқонига ўралиб олади. чувалчангсимон кўп оёқлилар ёки (luliformes) турукми мазкур туркумга кирувчи кўп оёқлиларнинг танаси ғўласимон тузилганлигидан маълум даражада ёмғир чувалчангига ўхшайди. ҳар хил катта-кичикликда бўлган бу жониворларнинг танаси анча ингичка, баъзилари ёмғир чувалчанги йўғонлигида бўлиб, танаси 30 тадан 70 гача бўғимдан тузилган. ҳаммаси тупроқ бетидаги …

н найзасимон жағоёқларга айланган. бу ўроқсимон найзаларнинг учига заҳар безларининг йўли очилган. кўп оёқли мазкур найзаларини ҳайвон танасига санчиб, заҳарлаб ўлдиради. баъзи турларининг заҳари одамга ҳам кучли таъсир этади. қирқоёқлар (geophiliomorpha) туркуми танаси япалоқлашган сарғиш оддий қирқоёқ ва сариқ мингоёқ ва умуман мазкур туркумга мансуб бўлган кўп оёқлилар тупроқда, девор коваклари, тош-кесаклар орасида яшайдиган жониворлар бўлиб, буларнинг бир неча тури кесак, деворли полсиз уйлар, харобаларда кўп тарқалган. бир қанча турлари ерни ковлаб (уя қазиб) яшайди. турли майда умуртқасиз ҳайвонлар майда ҳашаротлар ҳамда уларнинг қуртлари ёки ёмғир чувалчанги каби йирикроқ ҳайвонлар билан озиқланиб, ҳаёт кечиради. ҳашаротлар (lnsecta s.nex-opoda) синфи ҳашаротлар ер юзида ниҳоятда кенг тарқалган, қуруқликда яшашга тўла мослашган трахеялилар бўлиб, танасининг алоҳида ажралган бош, уч бўғимли кўкрак ва қоринча (абдомен) қисмларидан ташкил топганлиги ва кўкрак қисмида уч жуфт яхши ривожланган бўлиши билан ҳаракатланади. кўпчилик ҳашаротларнинг танаси қалин хитин қобиғи билан ҳимояланганлиги учун танасида мураккаб нафас олиш найчалар системаси – трахея …

ош (6 бўғимни қўшилиб кетишидан ривожланган) уч бўғимли кўкрак ва 8-12 бўғимдан тузилган қоринчадан таркиб топган. лекин, тананинг мазкур қисмлари турли ҳашаротларда турлича шаклда ва турлича катта-кичикликда тузилган. бошдаги органлардан бир жуфт мўйлов тери сезув ва ҳид сезув органи ҳисобланади, у турлича узунликда ва турлича шаклда тузилган. жағ ва лаблар (оғиз аппарати) оғиз атрофидаги уч жуфт оёқларнинг ўзгаришидан ва оғиз устидаги битта ўсимтадан етишган. ҳамма ҳашаротларнинг оғиз органлари тўрт хил: яъни кавшовчи, кавшовчи-яловчи, санчувчи-сўрувчи ҳамда сўрувчи ёки хартумча типда тузилган. кавшовчи типидаги жағ ва лаблар қадимги (дастлабки) ҳашаротларда тарқалган бўлиб, ҳозир у қаттиқ нарсалар билан ва йиртқичлик билан озиқланадиган ҳашаротлар (сувараклар, термитлар, бузоқбошлар, бешиктебрат, сўзанаклар, қўнғизлар ҳамда деярли ҳамма ҳашоратларнинг личинкалик даврида) сақланиб қолган. бошқа типлардаги оғиз органларинин ҳаммаси мазкур асосий кавшовчи типнинг турлича ўзгариши натижасида ривожланган. кавшовчи-яловчи типдаги оғиз органи, асосан, гул шарбати ва бошқа қуюқ-суюқ шарбат (асал, қиём) ни сўриб (ялаб), озиқланишга мослашган. лекин кавшовчи устки жағ ўзгармасдан …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "трахеялилар (tracheata) кичик типи"

1473515163_64875.doc трахеялилар (tracheata) кичик типи режа: 1. трахеялилар кичик типига умумий тавсиф 2. кўп оёқлилар синфи 3. ҳашаротлар синфи 4. чала ўзгариш билан ривожланувчи ҳашаротлар 1. трахеялилар (tracheata) кичик типига умумий тавсиф трахея билан нафас олувчилар ёки трахеялилар ўзларининг келиб чиқиши ва тузилиши билан бошқа бўғимоёқлилар (жабралилар, жумладан қисқичбақасимонлар ва хелицералилардан ) кескин фарқ қилади. булар қуруқ ҳаво муҳитида яшашга лаёқатлашган ва ер юзида ниҳоятда кўп тарқалган ҳамда турлар сонининг кўплиги билан биринчи ўринни эгаллаган ҳайвонлардир. буларнинг танаси бош ва бўғимларга ажралган тана қисмлардан тузилган бўлиб, бошида бир жуфт мўйловлари (антенна), оғиз атрофида оғиз олди оёқчалари, уч жуфт жағлари бўлиши, юриш оёқларининг кўплиги ёки уч жуф...

ZIP format, 123.5 KB. To download "трахеялилар (tracheata) кичик типи", click the Telegram button on the left.

Tags: трахеялилар (tracheata) кичик т… ZIP Free download Telegram