qadriyatlar falsafasi (aksiologyia)

DOC 17 pages 2.2 MB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.2 MB

File type DOC

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

11-mavzu. qadriyatlar falsafasi (aksiologyia) (2 soat) ma’ruza 1. qadriyat tushunchasining ma’nosi va uning umumiy tavsifi. qadriyat nazariyasining shakllanish tarixi. 2. ehtiyojlar va qadriyatlar dinamikasi. qadriyatlarning turlari (umuminsoniy, milliy, shaxsiy qadriyatlar). 3. qadriyatlarning ijtimoiy-ma`naviy ahamiyati va yoshlar tarbiyasidagi o‘rni. 4. uchinchi ming yillikda qadriyatlarning transformasiyasi. tayanch tushunchalar: qadriyat, qadr, qadriyatlar tizimi, qadrlash tamoyillari, qadrlash mezonlari. xx asrning boshida fransuz faylasufi p.lapi qadriyatlar nazariyasini ifodalash uchun «aksiologiya» (yunon. «axios» – «qadriyat», «logos» – «fan», «ta’limot») atamasini muomalaga kiritdi. keyinchalik, aksiologiya muammolari fenomenologiya, germenevtika, ekzistensializm va boshqa falsafiy yo‘nalishlarning vakillari tomonidan tadqiq etildi. aksiologiya nimani o‘rganadi? aksiologiya – falsafaning qadriyatlarni o‘rganish bilan shug‘ullanuvchi alohida bo‘limi (yunon. «axios» – «qadriyatlar», «logos» – «bilim»: qadriyatlar haqidagi fan). qadriyatlar ulkan falsafiy ahamiyatga ega. qadriyatlar tushunchasi insonning dunyoga bo‘lgan munosabatining alohida jihatini namoyon etadi. ular inson faoliyati, jamiyat va madaniyatning o‘ziga xos xususiyatlarini yanada teranroq anglab etish imkonini beradi. qadriyatlar inson va jamiyat hayotida muhim o‘rin egallaydi, …

2 / 17

artiyalar, jamoat birlashmalari, diniy tashkilotlar, harakatlarning vakillari tomonidan taklif qilinayotgan, hatto majburiy tarqatilayotgan yangi qadriyatlarga moslashishga majbur etuvchi davrlarda alohida ahamiyat kasb etadi. qadriyatlar va mo‘ljallarni yo‘qotish yoki vujudga kelgan qadriyatlar tizimi-dan voz kechish esa muqarrar tarzda jamiyatning tanazzulga yuz tutishi va parchalanishiga olib keladi. qadriyatlar – madaniyatning tizim yaratuvchi muhim omili. qadriyatlar mazmuniga qarab butun jamiyat haqida hukm chiqarish mumkin. shu sababli, qadriyatlar nima, qadriyat va bahoning o‘zaro munosabati qanday,qaysi qadriyatlar inson uchun eng muhim va qaysilari ikkinchi darajali, degan savollar bugungi kunda olamshumul ahamiyat kasb etadi. aksiologiyaning predmetini barcha turdagi qadriyatlar, ularning tabiati, turli qadriyatlarning bir-biri, ijtimoiy va madaniy omillar hamda shaxs strukturasi bilan aloqasi tashkil etadi. aksiologiya ta’limotiga ko‘ra, qadriyatlar muayyan normativ kategoriya bo‘lib, ular maqsad, ideal, mayl, intilish, qiziqish predmeti sanalgan hamma narsani qamrab oladi. quyidagilar bu nazariyaning asosiy tushunchalari va kategoriyalari hisoblanadi: yaxshilik, qadr-qimmat, foyda, ahamiyat, baho, g‘alaba,hayotning mazmuni, baht, hurmat va hokazo. «qadriyat» tushunchasining …

3 / 17

an ancha oldin mavjud bo‘lgan, lekin kishilik jamiyati vujudga kelganidan keyingina atmosferaning odamlar hayoti uchun ulkan ahamiyati haqida so‘z yuritish imkoniyati tug‘ilgan. 2. qadriyat insonning amaliy faoliyati jarayonida vujudga keladi. insonning har qanday faoliyati muayyan maqsadni belgilashdan boshlanadi va mazkur faoliyat ayni shu maqsadga erishishga bag‘ishlanadi. maqsad – individga o‘zining muayyan ehtiyojlarini qondirish imkonini berishi mumkin bo‘lgan faoliyatning pirovard natijasi haqidagi insonning tasavvuri. shunday qilib, individ o‘z faoliyatining mo‘ljallangan natijasiga avval-boshdanoq qadriyat sifatida qaraydi. shu sababli, inson natijaga erishishga qaratilgan faoliyat jarayonining o‘ziga ham o‘zi uchun muhim, qadrli bo‘lgan jarayon sifatida yondashadi. albatta, insonning har qanday faoliyati va uning har qanday natijalari emas, balki ijtimoiy ahamiyatga ega bo‘lgan, ijtimoiy ehtiyojlarga va odamlarning manfaatlariga mos keladigan faoliyat va natijalargina qadriyatlarga aylanadi. qadriyatlar qatoriga narsalargina emas, balki g‘oyalar, munosabatlar, faoliyat usullari ham kiradi. biz moddiy ne’matlarni ham, insoniy xattiharakatlar ezguligini ham, davlat qonunlarining odilonaligini ham, olamning go‘zalligini ham, aqlning ulug‘vorligini ham qadrlaymiz. …

4 / 17

fidan kelib chiqib, unga quyidagi ta’rifni berish mumkin: «qadriyat – bu borliq rang-barang elementlarining ob’ektiv ahamiyati bo‘lib, ularning mazmuni jamiyat sub’ektlarining ehtiyojlari va manfaatlari bilan belgilanadi». baholash. aksiologiyaning asosiy kategoriyalari qatoriga qadriyat bilan bir qatorda hajman juda keng tushuncha – «baholash» ham kiradi. baholash – buyumning inson faoliyati, uning ehtiyojlarini qondirish uchun ahamiyatini anglab etish vositasi. baholash sub’ektning o‘z hayoti va faoliyati uchun hodisalarning ijtimoiy ahamiyatini aniqlashidir. u insonga hodisalar dunyosida mo‘ljal olish imkonini beradi, uning faoliyatini yo‘lga soladi. baholash universaldir: u sezgilar va aql-idrok darajasida, emotsiyalar va tuyg‘ular, tasavvurlar, idroklar, mulohazalar, mayllar, istaklar, intilishlar, afzalliklar va albatta, faoliyat ko‘rinishida ro‘yobga chiqib, inson hayot faoliyatining barcha turlariga ta’sir ko‘rsatadi. baholashning mohiyatini teranroq anglab etish uchun uni «qadriyat» bilan solishtirish o‘rinli bo‘ladi. baholash va qadriyat – bir-biri bilan uzviy bog‘liq bo‘lgan tushunchalar, lekin ularning o‘rtasida jiddiy farq ham mavjud. xo‘sh, bu farq nimalarda ko‘rinadi? birinchidan, qadriyat biz baho berayotgan narsa, ya’ni …

5 / 17

chinchidan, qadriyat amaliy munosabat mahsuli sifatida ob’ektiv hisoblanadi. baholash esa, sub’ektivdir. u ob’ektiv qadriyatning sifatigagina emas, balki baholovchi sub’ektning ijtimoiy va individual fazilatlariga ham bog‘liqdir. ayni shu sababli, ayni bir hodisa ayni bir davrda yashayotgan odamlar tomonidan turlicha baholanishi mumkin. ehtiyojlar va qadriyatlar. insonga nima muhim? muhimliklar dunyosi qadriyatlar dunyosi bilan ayniymi? inson faoliyatining birinchi manbai va harakatlantiruvchi kuchi ehtiyojlardir. inson ehtiyojlari uning hayotini,xususan jismoniy, aqliy, ma’naviy, ishlab chiqarishga doir, oilaviy hayotni saqlash yoki o‘zgartirish zaruriyatining ifodasi sifatida vujudga keladi. ijobiy yoki salbiy aloqalar va munosabatlarning butun rang-barangligi tegishli ehtiyojlarni u yoki bu tarzda vujudga keltiradi. inson bu ehtiyojlarni anglashi yoki anglamasligi yoinki noto‘g‘ri anglashi mumkin. ammo, har qanday sharoitda ehtiyojlar insonni faoliyatga da’vat etadi. bu faoliyat samarali yoki samarasiz, puxta o‘ylangan yoki spontan va tartibsiz bo‘lishi mumkin. ehtiyojlar tashqi muhit predmetlari va sharoitlariga yoki ichki, ma’naviy uyg‘unlikka erishishga muhtojlik sifatida anglanadi. ular tashqi dunyo bilan muayyan munosabatlarda namoyon bo‘lib, …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadriyatlar falsafasi (aksiologyia)"

11-mavzu. qadriyatlar falsafasi (aksiologyia) (2 soat) ma’ruza 1. qadriyat tushunchasining ma’nosi va uning umumiy tavsifi. qadriyat nazariyasining shakllanish tarixi. 2. ehtiyojlar va qadriyatlar dinamikasi. qadriyatlarning turlari (umuminsoniy, milliy, shaxsiy qadriyatlar). 3. qadriyatlarning ijtimoiy-ma`naviy ahamiyati va yoshlar tarbiyasidagi o‘rni. 4. uchinchi ming yillikda qadriyatlarning transformasiyasi. tayanch tushunchalar: qadriyat, qadr, qadriyatlar tizimi, qadrlash tamoyillari, qadrlash mezonlari. xx asrning boshida fransuz faylasufi p.lapi qadriyatlar nazariyasini ifodalash uchun «aksiologiya» (yunon. «axios» – «qadriyat», «logos» – «fan», «ta’limot») atamasini muomalaga kiritdi. keyinchalik, aksiologiya muammolari fenomenologiya, germenevtika, ekzistensializm va boshqa falsa...

This file contains 17 pages in DOC format (2.2 MB). To download "qadriyatlar falsafasi (aksiologyia)", click the Telegram button on the left.

Tags: qadriyatlar falsafasi (aksiolog… DOC 17 pages Free download Telegram