qadriyatlar falsafasi (aksiologyia)

DOCX 8 pages 33.3 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 33.3 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

qadriyatlar falsafasi (aksiologyia) reja: 1. qadriyat tushunchasi va uning falsafiy mazmuni. 2. qadriyatning turlari va tasnifi.. 3. qadriyat va baholar. baholash.. 4. jamiyat va inson hayotida qadriyatlarning roli. mavzuga doir tayanch so‘z va iboralar: aksiologiya, qadriyat, aktsiologiya predmeti, qadriyatlar - fazilatlar majmun, moddiy va mabnaviy muxit, vorislik, davr ruxi, inson kamoloti, qadriyatlaming baxolash, qadr-qimmat, meros, qadriyatlar-kishilar extiyojlarini qondimvchi ijtimoiy xodisalar majmuasi. 1-masala. qadriyat tushunchasi va uning falsafiy mazmuni. atrof borliqda odamlar e'tiboridan chetda qoladigan, ular qadriyat sifatida qaramaydigan hodisalar juda kam. shu sababli qadriyatlar tabiat hodisalari, jamiyatdagi jarayonlar, insoniy xatti-harakatlar va tuyg‘ular kabi ko‘pdir. ammo bu fikr biz ayrim insonni emas, balki butun insoniyatni nazarda tutgan taqdirdagina o‘rinlidir. ayrim insonda qadriyatlar, ya'ni uni qiziqtirgan hodisalar doirasi juda tor, cheklangan bo‘lishi ham mumkin. inson shaxsiyatining torligi uning hayot qadriyatlari, qiziqishlari sonining ozligi va ularning xususiyatida namoyon bo‘ladi. jamiyatda mavjud qadriyatlarning rang-barangligi ularni tasniflash zaruriyatini belgilaydi. shuni qayd etish lozimki, hozirgi zamon …

2 / 8

rat tomonidan koʻtarildi, u uni oʻz falsafasining markaziy nuqtasiga aylantirdi va uni nima yaxshi degan savol sifatida shakllantirdi. yaxshilik amalga oshirilgan qiymatdir - foydalilik [1] yaʼni, qiymat va foydalilik bir tanganing ikki tomonidir. qadimgi va oʻrta asr falsafasida qadriyatlar haqidagi savollar borliq haqidagi savollarga bevosita kiritilmagan: borliqning toʻliqligi inson uchun axloqiy va estetik ideallarni ifodalovchi mutlaq qadriyat sifatida tushuniladi. platon kontseptsiyasida yagona yoki yaxshilik borliq, yaxshilik va goʻzallik bilan bir xildir. qadriyatlar tabiatining bir xil ontologik va yaxlit talqini falsafaning butun platonik boʻlimi tomonidan, hegel va kryuchkomgacha amal qilgan. shunga koʻra, aksiologiya falsafiy bilimlarning maxsus boʻlimi sifatida borliq tushunchasi ikki elementga boʻlinganda paydo boʻladi: reallik va qiymat amaliy amalga oshirish imkoniyati sifatida. bu holda aksiologiyaning vazifasi borliqning umumiy tuzilishidagi amaliy aql imkoniyatlarini koʻrsatishdan iborat. qadriyat tushunchasi va uning umumiy tavsifi. qadriyatlar haqidagi ta'limot yaqinda vujudga kelgan deb hisoblash odat tusini olgan. ammo bu noto‘g‘ri. falsafa tarixida ildizlari ilk falsafiy tizimlarga …

3 / 8

imkoniyati insonning oqilligiga bog‘liq bo‘lgan nisbiy qadriyatlarni farqlaydi. turli falsafiy davrlar va ularda mavjud bo‘lgan falsafiy maktablar qadriyatlar tushunchasining shakllanishiga o‘z hissasini qo‘shgan. masalan, o‘rta asrlarda g‘arbda ham sharqda ham qadriyatlar diniy xususiyat kasb etgan va ilohiy mohiyat bilan bog‘langan. uyg‘onish davrida a.navoiy, a.jomiy, rumiy, leonardo da vinche ijodida insonparvarlik va hurfikrlilik qadriyatlari birinchi o‘ringa chiqqan. jumladan a.navoiyning odil jamiyat qurish haqidagi g‘oyasida umuminsoniy qadriyatlar tizimi, komil inson ta'limotida esa eng yetuk inson qiyofasiga xos shaxsiy qadriyatlar tizimi ifodalangan. yangi davrda qadriyatlar haqidagi ta'limotga nisbatan yondashuvlar ratsionalizm nuqtai nazaridan tavsiflana boshlanganki, bu hol fanning rivojlanishi va yangi ijtimoiy munosabatlarning shakllanishi bilan izohlanadi. bu davrda qadriyatlar va ularning mezonlari muammosi rene dekart, benedikt (barux) spinoza, klod adrian gelvetsiy, pol anri golbax, a. avloniy, a.donish, furqat, muqumiy va boshqa mutafakkirlarning asarlarida o‘z aksini topgan. jumladan a.avloniy ”turkiy guliston yohud axloq” asarida “yaxshi xulqlar- muhabbat, yaxshilik, adolat, haqiqat, shijoat, ibrat kabi ijobiy qadriyatlarni …

4 / 8

atida xix asrning ikkinchi yarmida vilgelm vindelband, rudolf lotse, german kogen, genrix rikkert kabi nemis faylasuflarining asarlarida shakllana boshladi. ayni shu davrda r. lotse va g.kogen obyekt ma'nosidagi qadriyat tushunchasiga ilk bor falsafiy ta'rif berdi. xx asrning boshida fransuz faylasufi p.lapi qadriyatlar nazariyasini ifodalash uchun «aksiologiya» (yunon. axios - qadriyat, logos – fan, ta'limot) atamasini muomalaga kiritdi. keyinchalik aksiologiya muammolari fenomenologiya, germenevtika, ekzistensializm va boshqa falsafiy yo‘nalishlarning vakillari tomonidan tadqiq etildi. mamlakatimizda aksiologiya qadriyatlar haqidagi fan sifatida sho‘ro davrida, uning nazariy asosini idealistik falsafa tashkil qilgani uchun rad etildi. xx asrning 80-yillaridan e'tiboran bu nazariya rivojlana boshladi. bu dastlab x. shayxova, q. nazarov ijodida milliy qadriyatlarning asosiy shakllari, inson qadri va shaxsiy qadriyatlarning tahlilida, so‘ngra bir qancha yosh olimlar ijodida o‘z ifodasini topdi. xususan, q.nazarov inson qadri haqida fikr yuritar ekan, “qarilik iborasini insonga nisbatan biologik ma'noda ishlatish mumkin, ammo bu tushunchani inson qadriga va qadriyatlariga nisbatan ishlatish nojoiz. zero, …

5 / 8

qilinadi. ikkinchi holda qadriyat tushunchasi erkin xususiyatga ega bo‘lgan subyektiv nisbiy mulohazalar bilan bog‘lanadi. qadriyatlar mazmuni obyektlardan emas, balki insonning ehtiyojlaridan kelib chiqadi. bu ikki qarama-qarshi nuqtai nazar qadriyat tushunchasining ba'zi bir xususiyatlarini aks ettiradi, lekin u haqda aniq tasavvur hosil qilish imkonini bermaydi. xo‘sh aksiologiya nimani o‘rganadi? aksiologiya – falsafaning qadriyatlarni o‘rganish bilan shug‘ullanuvchi alohida bo‘limi (yunon. axios - qadriyatlar, logos – bilim: qadriyatlar haqidagi fan). qadriyatlar ulkan falsafiy ahamiyatga ega. qadriyatlar tushunchasi insonning dunyoga bo‘lgan munosabatining alohida jihatini namoyon etadi. ular inson faoliyati, jamiyat va madaniyatning o‘ziga xos xususiyatlarini yanada teranroq anglab yetish imkonini beradi. qadriyatlar inson va jamiyat hayotida muhim o‘rin egallaydi, chunki insonning hayot tarzini, uning hayvonot dunyosidan ajralish darajasini aynan qadriyatlar tavsiflaydi. qadriyatlar shaxsning hayot faoliyatida fundamental ahamiyat kasb etadi. qadriyatlar odamlarni jipslashtirish, ularni hamjamiyatlarga birlashtirishning muhim omili hisoblanadi. umumiy qadriyatlarning mavjudligi fuqarolar, ijtimoiy birliklar va guruhlarning tinch-totuvligini ta'minlaydi. qadriyatlar muammosi jamiyat rivojlanishining o‘tish davrlarida, …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadriyatlar falsafasi (aksiologyia)"

qadriyatlar falsafasi (aksiologyia) reja: 1. qadriyat tushunchasi va uning falsafiy mazmuni. 2. qadriyatning turlari va tasnifi.. 3. qadriyat va baholar. baholash.. 4. jamiyat va inson hayotida qadriyatlarning roli. mavzuga doir tayanch so‘z va iboralar: aksiologiya, qadriyat, aktsiologiya predmeti, qadriyatlar - fazilatlar majmun, moddiy va mabnaviy muxit, vorislik, davr ruxi, inson kamoloti, qadriyatlaming baxolash, qadr-qimmat, meros, qadriyatlar-kishilar extiyojlarini qondimvchi ijtimoiy xodisalar majmuasi. 1-masala. qadriyat tushunchasi va uning falsafiy mazmuni. atrof borliqda odamlar e'tiboridan chetda qoladigan, ular qadriyat sifatida qaramaydigan hodisalar juda kam. shu sababli qadriyatlar tabiat hodisalari, jamiyatdagi jarayonlar, insoniy xatti-harakatlar va tuyg‘ular kabi ko‘pdi...

This file contains 8 pages in DOCX format (33.3 KB). To download "qadriyatlar falsafasi (aksiologyia)", click the Telegram button on the left.

Tags: qadriyatlar falsafasi (aksiolog… DOCX 8 pages Free download Telegram