axloq va nafosat falsafasi

DOCX 51 стр. 97,8 КБ Бесплатная загрузка

51 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 97,8 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 51

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 51

10-mavzu: axloq va nafosat falsafasi reja: 1.“etika” fanining predmeti, mohiyati va tuzilmasi. 2. etikaning kategoriyalari, tamoyillari, me'yorlarining shaxs va jamiyat munosabatlarida namoyon bo'lishi. 3. “estetika” fanining obekti va falsafiy mohiyati. 4. estetika kategoriyalarining an’anaviy va zamonaviy tasnifi. axloqshunoslik bir necha ming yillik tarixga ega bo’lgan qadimiy fan. u bizda «ilmi ravish», «ilmi axloq», «axloq ilmi», «odobnoma» singari nomlar bilan atab kelingan. ovro’pada esa «etika» nomi bilan mashhur, biz ham yaqin-yaqingacha shu atamani qo’llar edik. u dastlab manzildoshlik, yashash joyi, keyinchalik esa odat, fe’l, fikrlash tarzi singari ma’nolarni anglatgan; yunoncha «ethos» so’zidan olingan. uni birinchi bo’lib yunon faylasufi arastu ilmiy muomalaga kiritgan. arastu fanlarni tasnif qilarkan, ularni uch guruhga bo’ladi: nazariy, amaliy va ijodiy. birinchi guruhga falsafa, matematika va fizikani; ikkinchi guruhga etika va siyosatni; uchinchi guruhga esa san’at, hunarmandchilik va amaliy fanlarni kiritadi. shunday qilib, qadimgi yunonlar axloq haqidagi ta’limotni fan darajasiga ko’targanlar va «etika» (ta ethika) deb ataganlar. biroq …

2 / 51

a xatti-harakatining eng qamrovli qismini bildiradi. axloqni umumiy tushuncha sifatida olib, uni doira shaklida aks ettiradigan bo’lsak, doiraning eng kichik qismini odob, undan kattaroq qismini - xulq, eng qamrovli qismini axloq egallaydi. odob - inson haqida yoqimli taassurot uyg’otadigan, lekin jamoa, jamiyat va insoniyat hayotida burilish yasaydigan darajada muhim ahamiyatga ega bo’lmaydigan, milliy urf-odatlarga asoslangan chiroyli xatti-harakatlarni o’z ichiga oladi. xulq - oila, jamoa, mahalla-ko’y miqyosida ahamiyatli bo’lgan, ammo jamiyat va insoniyat hayotiga sezilarli ta’sir ko’rsatmaydigan yoqimli insoniy xatti-harakatlarning majmui. axloq - jamiyat, zamon, ba’zan umumbashariy ahamiyatga ega, insoniyat tarixi uchun namuna bo’la oladigan ijobiy xatti-harakatlar yig’indisi, insoniy kamolot darajasini belgilovchi ma’naviy hodisa. bu fikrlarimizni misollar orqali tushuntirishga harakat qilamiz. deylik, metroda yoshgina yigit, talaba hamma qatori o’tiribdi. navbatdagi bekatdan bir keksa kishi chiqib, uning ro’parasida tik turib qoldi. agar talaba darhol: «o’tiring, otaxon!» deb joy bo’shatsa, u chiroyli a’mol qilgan bo’ladi va bu a’moli bilan atrofdagilarda yaxshi kayfiyat uyg’otadi; …

3 / 51

rishga intiladi, tirishqoq, oila a’zolariga mehribon va h.k. unday odamni biz xushxulq inson deymiz va unga mahallamizning namunasi sifatida qaraymiz. bordi-yu, aksincha bo’lsa, u qo’ni-qo’shnilar bilan qo’pol muomala qilsa, to’y-ma’rakalarda janjal ko’tarsa, sal gapga o’dag’aylab, musht o’qtalsa, ichib kelib, oilada xotin-bolalarini urib, haqoratlasa, uni badxulq deymiz. uning badxulqliligidan oilasi, tevarak-atrofdagi ba’zi shaxslar jabr ko’radi, mahalladagilarning tinchi buziladi, lekin xatti-harakatlari jamiyat ijtimoiy hayotiga yoki insoniyat tarixiga biror-bir ko’zga tashlanadigan ta’sir o’tkazmaydi. biroq, bu fikrlardan odob va xulqning jamiyatdagi roli u qadar ahamiyatli emas ekan, degan xulosa chiqmasligi kerak; fuqarolar orasida odoblilik va xushxulqlilikning keng yoyilishi jamiyat axloqiy hayotigagina emas, balki butunisicha ijtimoiy taraqqiyotga ham ijobiy ta’sir ko’rsatadi. bu ta’sir tufayli garchand jamiyat birdaniga yuksalib ketmasa-da, asta-sekinlik bilan, muntazam ravishda yaxshilanib, ravnaq topib boradi. axloqqa kelsak, masala o’ta jiddiy mohiyat kasb etadi: deylik, bir tuman yoxud viloyat prokurori o’zi mas’ul hududda doimo qonun ustuvorligini ta’minlash uchun intiladi, adolat qaror topishini ko’zlab ish …

4 / 51

ntazam kuchayib borishi esa oxir-oqibat o’sha jamiyat yoki tuzumni tanazzulga olib keladi. albatta, har uchala axloqiy hodisa va ularning ziddi nisbiylikka ega. chunonchi, hozirgina misol keltirganimiz prokurorning axloqsizligi darajasi bilan o’z yakka hukmronligi yo’lida millionlab begunoh insonlarni o’limga mahkum etgan lenin, stalin, hitler, pol pot singari shaxslar axloqsizligi orasida farq bor: agar prokurorning axloqsizligi bir millat yoki mamlakat uchun zarar qilsa, totalitar tuzum hukmdorlari xatti-harakatlari umumbashariy miqyosdagi fojealarga olib keladi. bu o’rinda shuni alohida ta’kidlash joizki, axloqiy tarbiya natijasida odoblilik - xushxulqlilikka, xushxulqlilik-yuksak axloqiylikka aylangani kabi, axloqiy tarbiya yo’lga qo’yilmagan joyda muayyan shaxs, vaqti kelib, odobsizlikdan-badxulqlilikka, badxulqlilikdan-axloqsizlikka o’tishi mumkin. shunday qilib, axloqshunoslik mazkur uch axloqiy hodisani bir-biri bilan uzviylikda va nisbiylikda o’rganadi. ana shu uch axloqiy hodisaning umumlashmasini, ya’ni mazkur fanimizning predmeti bo’lgan umumiy tushuncha sifatidagi axloqni quyidagicha ta’riflash mumkin: axloq-barcha odamlar uchun birdek taalluqli hisoblangan, ijtimoiy talablar hamda ehtiyojlarning munosabatlar shaklidagi ko’rinishidan iborat bo’lgan, insonga berilgan ixtiyor erkinligining xatti-harakatlar …

5 / 51

arda, axloqsizlik esa illatlarda namoyon bo’ladi. bu ikki qutb – tushuncha kun–tun, oq–qora singari bir–birini inkor va ayni paytda, taqozo etgani holda mavjuddir. zero, fazilat, arastudan tortib ibn sinogacha bo’lgan qadimgi faylasuflar ta’kidlaganlaridek, ikki illat oralig’ida ro’y beradi. boshqacha qilib aytganda, fazilat ikki manfiylik o’rtalig’ida yuzaga keladigan musbat hodisadir. chunonchi, adolat – zulm bilan mazlumlikning, saxiylik – isrofgarchilik bilan baxillikning, iffat – qizg’anchiqlik bilan rujuning o’rtalig’i sifatida voqe bo’ladi. fazilat va illat shunday yirik hamda qamrovli atamalarki, ularning har biri o’z ichiga bir necha emas, o’nlab emas, balki yuzlab tushunchalarni oladi. shu jihatdan axloqshunoslik barcha falsafiy fanlar ichida tushunchalarining ko’pligi va xilma–xilligi bilan alohida ajralib turadi. ularni avvalgi ilmiy–uslubiy adabiyotlarda, xususan, lug’atlarda axloqshunoslik mezoniy tushunchalari yoxud kategoriyalari, axloqiy mezoniy tushunchalar, axloqiy tamoyillar, axloqiy me’yorlar, axloqiy munosabatlar, axloqiy hissiyotlar singari guruhlarga bo’lib taqdim etilgan. bunday «maydalashtirish», bizningcha, shart emas. chunki u, birinchidan, tizimni murakkablashtiradi, ikkinchidan, muayyanlikdan yiroqlashtiradi, uchinchidan, tushunchalar bilan hissiyotlarni, …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 51 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "axloq va nafosat falsafasi"

10-mavzu: axloq va nafosat falsafasi reja: 1.“etika” fanining predmeti, mohiyati va tuzilmasi. 2. etikaning kategoriyalari, tamoyillari, me'yorlarining shaxs va jamiyat munosabatlarida namoyon bo'lishi. 3. “estetika” fanining obekti va falsafiy mohiyati. 4. estetika kategoriyalarining an’anaviy va zamonaviy tasnifi. axloqshunoslik bir necha ming yillik tarixga ega bo’lgan qadimiy fan. u bizda «ilmi ravish», «ilmi axloq», «axloq ilmi», «odobnoma» singari nomlar bilan atab kelingan. ovro’pada esa «etika» nomi bilan mashhur, biz ham yaqin-yaqingacha shu atamani qo’llar edik. u dastlab manzildoshlik, yashash joyi, keyinchalik esa odat, fe’l, fikrlash tarzi singari ma’nolarni anglatgan; yunoncha «ethos» so’zidan olingan. uni birinchi bo’lib yunon faylasufi arastu ilmiy muomalaga kiritgan. arast...

Этот файл содержит 51 стр. в формате DOCX (97,8 КБ). Чтобы скачать "axloq va nafosat falsafasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: axloq va nafosat falsafasi DOCX 51 стр. Бесплатная загрузка Telegram