қадриятлар фалсафаси (aksiologiya)

PPTX 14 стр. 381,5 КБ Бесплатная загрузка

14 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 381,5 КБ

Тип файла PPTX

Страницы 14

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 14

qadriyatlar falsafasi (aksiologiya) qadriyatlar falsafasi (aksiologiya) z reja: 1.qadriyat tushunchasi. 2.qadriyat nazariyasining shakllanish tarixi. 3.qadriyatlarni baholash. 4.ehtiyojlar va qadriyatlar. 5.qadriyat turlari. 6.qadriyatlarga munosabat. z qadriyat tushunchasi qadriyatlar–falsafaning alohida bo’limi (yunon. axios - qadriyatlar, logos – bilim: qadriyatlar haqidagi fan) bo’lib, u insonning dunyoga bo’lgan munosabatining alohida jihatini ifodalaydi, inson faoliyati, jamiyat va madaniyatning o’ziga xos xususiyatlarini teran anglab yetish imkonini beradi. qadriyat kategoriyasining mazmuni inson uchun ijobiy ahamiyatga ega bo’lgan narsa yoki hodisalarda o’z ifodasini topadi. z «qadriyat» tushunchasining «muhimlik» tushunchasidan farqli jihatlari. qadriyat «muhimlik» tushunchasi bilan nisbatlashadi, lekin u bilan ayniy emas. muhimlik qadriyatga bo’lgan munosabatning faollik, qizg’inlik darajasini tavsiflaydi. nimadir bizni ko’proq, nimadir kamroq ta‘sirlantiradi, nimadir bizni o’ziga nisbatan butunlay befarq qoldiradi. shuningdek, muhimlik qadriyat xususiyatigagina emas, balki «aksilqadriyat», ya‘ni ziyon xususiyatiga ega bo’lishi ham mumkin. yomonlik, ijtimoiy adolatsizlik, urushlar, jinoyatlar va kasalliklar jamiyat va shaxs uchun ulkan ahamiyatga ega, lekin bu hodisalarni qadriyatlar deb nomlash odat tusini …

2 / 14

n, muayyan g’oyaga ma’lum informatsion mazmun va uning haqqoniylik darajasi xos. qadriyatning shaxsga doir mazmuni – bu uning inson ehtiyojlariga bo’lgan munosabatida namoyon bo’ladi.. qadriyatning shaxsga doir mazmuni, bir tomondan, qadriyat funksiyalarini bajaruvchi ob‘ekt bilan belgilanadi, boshqa tomondan esa, insonning o’ziga bog’liq bo’ladi. inson narsaning mazmun va mohiyatini anglab yetish jarayonida o’zining mazkur narsaga bo’lgan sof tabiiy ehtiyojidan emas, balki o’zi mansub bo’lgan jamiyat tarbiyalagan ehtiyojdan, ya‘ni jins bildiruvchi ijtimoiy ehtiyojdan kelib chiqadi. u narsaga go’yo boshqa odamlarning, jamiyatning ko’zi bilan qaraydi va unda mazkur jamiyat doirasida o’z hayoti uchun muhim bo’lgan narsani ko’radi. inson jins bildiruvchi mavjudot sifatida narsalarda ularning jins bildiruvchi mohiyatini, narsaning g’oyasini izlaydi va bu g’oya inson uchun mazmun kasb etadi. qadriyat nazariyasining shakllanish tarixi qadimgi davrdayoq faylasuflarni qadriyatlar muammosi qiziqtirgan. ammo o’sha davrda qadriyat borliq bilan ayniylashtirilgan, qadriyatga xos bo’lgan xususiyatlar esa uning mazmuniga kiritilgan. masalan, zardo’sht, moniy, suqrot va platon uchun yaxshilik va adolat …

3 / 14

jodida insonparvarlik va hurfikrlilik qadriyatlari birinchi o’ringa chiqqan. jumladan a.navoiyning odil jamiyat qurish haqidagi g’oyasida umuminsoniy qadriyatlar tizimi, muhabbat, komil inson ta‘limotida esa eng yetuk inson qiyofasiga xos shaxsiy qadriyatlar tizimi ifodalangan. qadriyatlar nazariyasi falsafiy bilimlarning ilmiy tizimi sifatida xix asrning ikkinchi yarmida vilgelm vindelband, rudolf lotse, german kogen, genrix rikkert kabi nemis faylasuflarining asarlarida shakllana boshladi. ayni shu davrda r. lotse va g.kogen ob‘ekt ma‘nosidagi qadriyat tushunchasiga ilk bor falsafiy ta‘rif berdi. xx asrning boshida fransuz faylasufi p.lapi qadriyatlar nazariyasini ifodalash uchun «aksiologiya» (yunon. axios - qadriyat, logos – fan, ta‘limot) atamasini muomalaga kiritdi. keyinchalik aksiologiya muammolari fenomenologiya, germenevtika, ekzistensializm va boshqa falsafiy yo’nalishlarning vakillari tomonidan tadqiq etildi. mamlakatimizda qadriyatlar haqidagi fan sho’ro davrida, uning nazariy asosini idealistik falsafa tashkil qilgani uchun rad etildi. xx asrning 80-yillaridan e‘tiboran bu nazariya rivojlana boshladi. bu dastlab x. shayxova ijodida milliy qadriyatlarning asosiy shakllari, inson qadri va shaxsiy qadriyatlarning tahlilida o’z ifodasini …

4 / 14

tilishlar, afzalliklar, faoliyat ko’rinishida ro’yobga chiqib, inson hayot faoliyatining barcha turlariga ta‘sir ko’rsatadi. z baholashning mohiyatini teranroq anglab yetish uchun uni «qadriyat» bilan solishtirish o’rinli bo’ladi. baholash va qadriyat – bir-biri bilan uzviy bog’liq bo’lgan tushunchalar, lekin ularning o’rtasida jiddiy farq ham mavjud. xo’sh, bu farq nimalarda ko’rinadi? birinchidan, qadriyat biz baho berayotgan narsa, ya‘ni baholash predmeti bo’lsa, baholash – bu baho berish jarayoni, ya‘ni aqliy faoliyat bo’lib, uning natijasi o’laroq borliqning muayyan predmeti biz uchun qanday qimmatga ega ekanligi aniqlanadi. predmetni yoki uning xossasini foydali, yoqimli, yaxshi, chiroyli deb topib, biz baholashni amalga oshiramiz. ikkinchidan, faqat ijobiy ahamiyat kasb etuvchi qadriyatlardan farqli o’laroq («salbiy qadriyatlar» bo’lishi mumkin emas), berilgan baho ijobiy bo’lishi ham, salbiy bo’lishi ham mumkin. biz muayyan predmetni yoki uning xossasini foydali emas, balki zararli deb topishimiz, muayyan xattiharakatni yomon, axloqqa zid deb baholashimiz, ko’rilgan filmni mantiqsizdeb qoralashimiz mumkin. bunday fikrlarning barchasi baholash hisoblanadi. ehtiyojlar va qadriyatlar …

5 / 14

bilan ayniylashtirish mumkin emas. aytaylik, rang o’zi tegishli bo’lgan predmetlardan qat‘iy nazar mavjud bo’lishi mumkin bo’lganidek, qadriyatlar ham (go’zallik, ezgulik, fojeaviylik) o’zlari tavsiflovchi narsalardan qat‘iy nazar idrok etilishi mumkin. 3. aksiologik transsendentalizm (vilgelm vindelband, genrix rikkert) qadriyatlarni ob‘ektiv borliq sifatida emas, inson ehtiyojlari va mayllariga bog’liq bo’lmagan ideal borliq sifatida tushunadi. bunday qadriyatlar qatoriga mustaqil mazmun kasb etadigan va ideal me’yorlar tarzida mavjud bo’lgan qadriyatlar – haqiqat, yaxshilik, adolat, go’zallik kiradi. shunday qilib, mazkur konsepsiyada qadriyat borliq emas, balki manbai muayyan transsendental, ya‘ni g’ayrioddiy ong sanalgan idealdir. 4. madaniy-tarixiy relyativizm. aksiologiyaning bu yo’nalishi asoschisi vilgelm diltey bo’lgan. uning ta‘limoti zamirida aksiologik plyuralizm g’oyasi yotadi. aksiologik plyuralizm deganda deltey tarixiy metod yordamida farqlanuvchi va tahlil qilinuvchi teng huquqli qadriyatlar tizimlarining ko’p sonliligini tushungan. mohiyat e‘tibori bilan bu yondashuv real madaniy-tarixiy kontekstni mavhumlashtirib, qadriyatlarning birdan-bir to’g’ri, mutlaq konsepsiyasini yaratish yo’lidagi urinishlarni tanqid tig’i ostiga olgan. 5. qadriyatlarning sotsiologik konsepsiyasi. bu konsepsiyaning asoschisi …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 14 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "қадриятлар фалсафаси (aksiologiya)"

qadriyatlar falsafasi (aksiologiya) qadriyatlar falsafasi (aksiologiya) z reja: 1.qadriyat tushunchasi. 2.qadriyat nazariyasining shakllanish tarixi. 3.qadriyatlarni baholash. 4.ehtiyojlar va qadriyatlar. 5.qadriyat turlari. 6.qadriyatlarga munosabat. z qadriyat tushunchasi qadriyatlar–falsafaning alohida bo’limi (yunon. axios - qadriyatlar, logos – bilim: qadriyatlar haqidagi fan) bo’lib, u insonning dunyoga bo’lgan munosabatining alohida jihatini ifodalaydi, inson faoliyati, jamiyat va madaniyatning o’ziga xos xususiyatlarini teran anglab yetish imkonini beradi. qadriyat kategoriyasining mazmuni inson uchun ijobiy ahamiyatga ega bo’lgan narsa yoki hodisalarda o’z ifodasini topadi. z «qadriyat» tushunchasining «muhimlik» tushunchasidan farqli jihatlari. qadriyat «muhimlik» tushunchasi bil...

Этот файл содержит 14 стр. в формате PPTX (381,5 КБ). Чтобы скачать "қадриятлар фалсафаси (aksiologiya)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: қадриятлар фалсафаси (aksiologi… PPTX 14 стр. Бесплатная загрузка Telegram