ахлоқ ва қадриятлар фалсафаси (этика)

DOCX 41 стр. 140,6 КБ Бесплатная загрузка

41 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 140,6 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 41

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 41

6- мавзу. ахлоқ ва қадриятлар фалсафаси (этика). режа: 1. этика фанининг предмети ва жамият ҳаётидаги ўрни. 2. ахлоқнинг келиб чиқиши ва ахлоқий фикрлар тараққиёти. 3. ахлоқий тушунчалар ва ахлоқий маданият. 4. биоэтиканинг ахлоқий жиҳатлари. таянч сўзлар: этика, ахлоқ, этосфера, ахлоқнинг олтин қоидаси, фазилат, иллат, ахлоқий категориялар, тамойиллар, меъёрлар, оила, никоҳ, оилавий мулк, фарзанд тарбияси, оилани ижтимоий ҳимоялаш, бурч, никоҳнинг диний асослари, никоҳнинг ҳуқуқий асослари, ахлоқий маданият, муомала одоби, этикет, касбий одоб, ахлоқий тарбия, комил инсон, экологик ахлоқ, биоэтика, эвтаназия, клонлаштириш, трансплантация, ксенотрансплантация, ўлим, суицид, парасуицид. 1. этика фанининг предмети ва жамият ҳаётидаги ўрни. европада юнонча «ethos» сўзидан олинган «этика» номи билан бизга таниш бўлган ахлоқ фалсафаси бир неча минг йиллик тарихга эга бўлган қадимий фан. бу атамани илк бор юнон файласуфи арасту илмий муомалага киритган. этика фани ахлоқнинг келиб чиқиши ва моҳиятини, кишининг жамиятдаги ахлоқий муносабатларини ўрганади. «ахлоқ»сўзи арабчадан олинган бўлиб, инсоннинг муомала ва руҳий хусусиятлари мажмуини, феълини, табиатини англатадиган …

2 / 41

амон, баъзан умумбашарий аҳамиятга эга, инсоният тарихи учун намуна бўла оладиган ижобий хатти–ҳаракатлар йиғиндиси, инсоний камолот даражасини белгиловчи маънавий ҳодиса. этика ва эстетика. аввало, инсоннинг ҳар бир хатти–ҳаракати ва нияти ҳам ахлоқийликка, ҳам нафосатга тегишли бўлади, яъни муайян ижобий фаолият ҳам эзгулик (ички гўзаллик), ҳам нафосат (ташқи гўзаллик) хусусиятларини мужассам қилади. айни пайтда, бу икки фанда баъзан бир тушунчанинг икки хил кўринишини учратиш мумкин. чунончи, эстетикасидаги улуғворлик тушунчаси, ахлоқшуносликда қаҳрамонлик тарзида тавсифланади. шунингдек, эстетикада илдизи ахлоқшуносликка бориб тақаладиган инсон ахлоқийлиги даражаси билан боғлиқ хулқий гўзаллик деган тушунча ҳам мавжуд. этика ва диншунослик. этиканинг диншунослик билан алоқаси шундаки, ҳар иккала фан ҳам бир хил муаммо – ахлоқий мезон муаммосини ҳал этишга қаратилган. чунки умумжаҳоний динлар вужудга келгунига қадар мавжуд бўлган маълум урф–одатлар ва қадриятлар муайян диний қонун–қоидаларга, муқаддас диний китобларга катта таъсир кўрсатган. айни пайтда, динлар ҳам ахлоққа ана шундай таъсир ўтказганлар. этика ва ҳуқуқшунослик.этика ҳуқуқшунослик билан алоқаси узоқ тарихга эга. …

3 / 41

алоҳида аҳамиятга эга бўлган. зотан, бу иккала фан кишилар хатти–ҳаракати, феъл–атвори ва майл–истакларини ўрганади. лекин бу ўрганиш икки хил нуқтаи назардан олиб борилади: руҳшунослик у ёки бу хатти–ҳаракат, феъл–атвор, сабабий асос (мотив)ларнинг руҳий табиати ва шаклланиш шарт–шароитларини очиб беради, ахлоқшунослик эса руҳшунослик тадқиқ этган ҳодисаларнинг ахлоқий аҳамиятини тушунтиради. этика ва социология. маълумки, социология инсонларнинг оммавий хатти–ҳаракати ва уларнинг қонуниятларини фақат муайян ижтимоий тузум доирасидагина тадқиқ этади. ахлоқшунослик эса, ўз моҳиятига кўра, лозим бўлганда, муайян ижтимоий тузум ёки давр доирасидан чиқиб, инсон ахлоқининг юксак ютуғи сифатида келгуси даврлар учун ҳам тарихий ва ахлоқий аҳамият касб этган шахсий, истисноли хатти–ҳаракатларни ҳамда уларнинг сабабий асосларини ўрганади. этика ва сиёсатшунослик. сиёсий кураш қарама–қарши ахлоқий қоидалар ва талаблар курашини тақозо этади. шахсий интилишлар билан давлат ва жамият манфаатларининг мослиги, мақсадлар ва воситаларнинг пок ёки нопоклиги муаммолари ўртага чиқади. лекин, аслида сиёсат қай даражада ахлоқийлик касб этса, шунчалик у оқилона бўлади. шунингдек, раҳбарлик одоби, партиявий одоб, …

4 / 41

нинг коммуникатив вазифасини ҳам борки, у инсон муносабатларини гўзал таомилга айлантиришда муомала одоби, этикет сингари меъёрий қонун–қоидалар мажнунни ишлаб чиқишда муҳим аҳамият касб этади, моҳиятан у муомалани имкон борича инсоний, гўзал муносабат, ёқимли алоқа сифатида рўй беришига кўмаклашади, кишида юксак муомала маданиятининг шаклланишига, тилнинг ширин, имо–ишоранинг нозик, суҳбатининг ёқимли бўлишига олиб келади. ахлоқнинг яна бир вазифаси эса – билиш. у инсонга ахлоқий билим беради. шу билим воситасида одам ўз ҳатти–ҳаракатини бошқаради, ҳиссиётларнинг қайси бирига устуворлик бериш керак ва қайси бирини сабр билан енгиш лозимлигини белгилайди, кундалик ҳаётда дуч келадиган ахлоқий муаммоларни ҳал этишда кишига кўмаклашади. ахлоқнинг инсонийлаштириш вазифаси ҳам муҳим. у одамзотни ҳайвоний хислатлардан – зулм, зўравонлик, зуғум, адолатсизлик, инсофсизлик каби қатор иллатлардан фориғ бўлиши, юксак инсоний фазилатлар билан йўғрилиб яшаши, доимо комилликка интилишига кўмаклашиш билан белгиланади. 2. ахлоқнинг келиб чиқиши ва ахлоқий фикрлар тараққиёти ахлоқнинг келиб чиқиши. инсон пайдо бўлибдики, у билан бирга ахлоқ вужудга келиб, равнақ топиб келмоқда. …

5 / 41

пхатотеп ўгитлари»даги баъзи насиҳатлар юксак бадиияти билангина эмас, балки қулдорлик даври талабларини четлаб ўта олган умуминсоний демократик фикрлар тарзида, ҳақиқий донишмандлик ва инсонпарварлик намунаси сифатида ҳам ҳанузгача кишини ҳайратга солади: «қимматбаҳо тошдек яшириндир оқилона сўз, ҳолбуки уни дон туяётган чўридан топиш мумкин». «авесто». қадимги туронзамин ва эронзаминдаги ахлоқий тафаккур тараққиёти зардуштийлик динининг вужудга келиши билан боғлиқ. тахминан бундан 40 – 30 аср муқаддам ёйила бошлаган бу диннинг қадимги хоразмда яратилган «авесто» деб аталган муқаддас китобида асосий ахлоқий фазилатлар ва иллатлар санаб ўтилади, талқин этилади. унда зардуштийлик илоҳи аҳурамазда – эзгулик, аҳриман эса ёвузлик тимсоли сифатида намоён бўлади; эзгулик ва ёвузлик, ёруғлик ва зулмат, ҳаёт ва мамот ўртасидаги абадий курашнинг ибтидоси акс этади. шуни алоҳида таъкидлаш жоизки, «авесто»да инсон олий жонзот тарзида талқин этилади. айни пайтда еру кўкдаги барча неъматларни севиш, ардоқлаш инсоннинг муқаддас бурчи ҳисобланади. озодалик, тозалик гигиеник тушунчадан ахлоқий ва илоҳий тушунча даражасига кўтарилади: сувни, атроф–муҳитни тоза тутиш, жониворларга, …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 41 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ахлоқ ва қадриятлар фалсафаси (этика)"

6- мавзу. ахлоқ ва қадриятлар фалсафаси (этика). режа: 1. этика фанининг предмети ва жамият ҳаётидаги ўрни. 2. ахлоқнинг келиб чиқиши ва ахлоқий фикрлар тараққиёти. 3. ахлоқий тушунчалар ва ахлоқий маданият. 4. биоэтиканинг ахлоқий жиҳатлари. таянч сўзлар: этика, ахлоқ, этосфера, ахлоқнинг олтин қоидаси, фазилат, иллат, ахлоқий категориялар, тамойиллар, меъёрлар, оила, никоҳ, оилавий мулк, фарзанд тарбияси, оилани ижтимоий ҳимоялаш, бурч, никоҳнинг диний асослари, никоҳнинг ҳуқуқий асослари, ахлоқий маданият, муомала одоби, этикет, касбий одоб, ахлоқий тарбия, комил инсон, экологик ахлоқ, биоэтика, эвтаназия, клонлаштириш, трансплантация, ксенотрансплантация, ўлим, суицид, парасуицид. 1. этика фанининг предмети ва жамият ҳаётидаги ўрни. европада юнонча «ethos» сўзидан олинган «этика» номи ...

Этот файл содержит 41 стр. в формате DOCX (140,6 КБ). Чтобы скачать "ахлоқ ва қадриятлар фалсафаси (этика)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ахлоқ ва қадриятлар фалсафаси (… DOCX 41 стр. Бесплатная загрузка Telegram