o‘zbek adabiy tili tarixi

PPTX 25 pages 503.8 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 503.8 KB

File type PPTX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

o‘zbek adabiy tili tarixi o‘zbek adabiy tili tarixi maruza matni reja: 1. eski ozbek tili morfologiyasi haqida malumot. 2. eski ozbek tilida ot soz turkumi. 3. ozlashgan qatlam. koʻk turk manbalarida “shahar” ma’nosida balïq, uluš, känt (kän-ken), ordu kabi soʻzlarni shahar nomlarining tarkibida koʻrish mumkin: bešbalïq, quzuluš, quzordu, tärkän, äbäkän.qadimgi turkiy tilda –ak, äk, -qï, -ki, -čïq, -čik, -č kabi kichraytuv va erkalash affikslari uchraydi: yolaq (<yol “yo‘l”) “so‘qmoq”, oǧlančïq (<oğlan “yigit”) “yigitcha”, ataqï (<ata “ota”) “otajon”, anač (<ana “ona”) “onajon”. qadimgi turkiy tilda kompozitsiya usulida yasalgan toponim va gidronimlar uchraydi: temir qapïğ, qaraqum, qara köl, yinjü ögüz, yašïl ögüz. otlarning yasalishi. qadimgi turkiy tilda ot, fe’l, otlashgan so‘z yoki sifatdan ot yasovchi quyidagi qo‘shimchalar mavjud boʻlgan:1. -čï, -či qo‘shimchasi. qalin negizga –čï, ingichkasiga -či shakli qo‘shiladi. bu qo‘shimcha kasb va biror yumush egasini bildiruvchi ot yasaydi: bädizči (<bädiz “naqsh”) “naqqosh”, yoğčï (<yoğ “aza”) “azachi”, ayğučï (<ayğu “maslahat”) “maslahatchi”, emči …

2 / 25

elim”.ii shaxs - ŋ ( -ïŋ, -iŋ // -uŋ,-üŋ): bögdäŋ - xanjaring, bägiŋ “beging”, qanïŋ “xoning”.iii shaxs -ï,-i //-sï-si: biligi “ilmi”, süsi “qoʻshini”, yağïsï “dushmani”. -lar/-lär affiksi: ağïlïqlar “boyliklar, xazinalar”, tapïğčïlar “xizmatchilar”, söŋüklär “suyaklar” (oltun yorugʻ), beglär – “beklar” (toʻn), qunčuylar “xonimlar” (kt). bu shakl runik yodnomalarda faqat otlarga qo‘shilgan bo‘lsa, keyingi davrlarda, chunonchi, moniy, turfon, uygʻur matnlarida fe’llarga ham qo‘shilib kela boshlagan: bardïlar “bordilar”, berdilär “berdilar”, ögläntürdilär - oʻziga keltirdilar.bu qoʻshimcha qadimgi turkiy tilda erkalash, kuchaytiruv, taxmin ma’nolarini ifodalash uchun ham xizmat qilgan: ämräk öküklärim “sevimli bolalarim” (oltun yorugʻ), yüräkläri – “yuraklari” (tt), qïrq yïllar – qirq yilcha (e). ot egalik, koplik va kelishik affikslarini oladi, boshqa turkumdagi sozlardan morfologik va sintaktik usul bilan ot turkumidagi sozlar yasaladi.koplik kategoriyasi. qadimgi turkiy tilda ham otlar koplik va birlik shakllarida qollangan. otlar birlikda qollanganda maxsus korsatkich bolmaydi. otlarda koplikni ifodalashning morfologik usuli sermahsuldir. bular quyidagilardir: mustaqil sozlar ot, sifat, son, olmosh, …

3 / 25

ashlanadi.3. qadimgi turkiy tilda so‘z va shakl yasovchi oʻzlashma morfemalar uchramaydi.4. qadimgi turkiy tilda murakkab morfemalar juda ozchilikni tashkil etadi. qadimgi turkiy tilda ot turkumiga kiruvchi sozlar kop boʻlib, semantik tomondan hozirgi turkiy tillardagi singari xususiyatlarga ega. qadimgi turkiy tilda ot turkumiga mansub so‘zlar kishi nomlari - antroponim (bilga qağan), zoonim - hayvon nomlari (qoy, bars, böri), jism nomlari (sub), qavm-qarindosh (qaŋ), astroponim (ud, ay) larni ifodalaydi. ot so’z turkumi haqida soz turkumlari orasida ot kategoriyasi ozining semantik, morfologik va sintaktik xususiyatlari bilan til qurilishida salmoqli orin tutadi. hozirgi ozbek adabiy tilidagi ot turkumiga oid sozlar uzoq tarixga ega. ular jamiyat taraqqiyoti va xalq turmushdagi ozgarishlarga mos ravishda tilning ichki imkoniyatlari yordamida rivojlangan. buni kohna obidalar til xususiyatlarini kuzatish chogida ham korish mumkin. qadimgi turkiy til morfologik tip jihatidan turkiy tillar singari agglyutinativdir. soz shakllari sozning negiziga maxsus qoshimchalarni muayyan tartibda qoshish yoli bilan yasaladigan tillar agglyutinativ tillar deb ataladi. …

4 / 25

plik, egalik va kelishik qo‘shimchalarini olishi, felning harakat nomi, ravishdosh, sifatdosh funksional shakllari, shuningdek, bu soz turkumining orttirma, majhul darajalari, zamon kategoriyasi, sifat, ravish va yordamchi soz turkumlari hozirgi turkiy tillardan deyarli farq qilmaydi. faqat sonlar struktura jihatidan, turli affikslarning har xil fonetik korinishlarda bolishi bilan oziga xos xususiyatlarga ega. qadimgi turkiy tildagi faol sozlar, soz va shakl yasovchi affikslar davrlar otishi bilan arxaiklashgan, ayrimlari esa hozirgi bazi turkiy tillarda faol ishlatilmoqda. jumladan, qadimgi turkiy tilda keng qollangan tushum kelishigi affiksi –i hozirgi turk tilida ham mavjud. jamiyat tarixiy taraqqiyoti tilning lugat tarkibidagi sozlar, affikslar adabiy shaklga tomon siljib boradi. bu jihat tilning oziga xos qonuniyatlaridandir. har bir tildagi sozlar grammatik belgilari va semantik xususiyatlariga qarab turli guruhlarga bolinadi. shu tarzda ajratilgan guruhlar soz turkumlari sanaladi. turkiy tillar, jumladan, ozbek tilida ham sozlarni turkumlarga ajratishda morfologik belgi, ayniqsa, sozning ma'nosi va sintaktik xususiyatlari asos qilib olinadi. ilm ahli, ayniqsa, til …

5 / 25

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek adabiy tili tarixi"

o‘zbek adabiy tili tarixi o‘zbek adabiy tili tarixi maruza matni reja: 1. eski ozbek tili morfologiyasi haqida malumot. 2. eski ozbek tilida ot soz turkumi. 3. ozlashgan qatlam. koʻk turk manbalarida “shahar” ma’nosida balïq, uluš, känt (kän-ken), ordu kabi soʻzlarni shahar nomlarining tarkibida koʻrish mumkin: bešbalïq, quzuluš, quzordu, tärkän, äbäkän.qadimgi turkiy tilda –ak, äk, -qï, -ki, -čïq, -čik, -č kabi kichraytuv va erkalash affikslari uchraydi: yolaq (<yol “yo‘l”) “so‘qmoq”, oǧlančïq (<oğlan “yigit”) “yigitcha”, ataqï (<ata “ota”) “otajon”, anač (<ana “ona”) “onajon”. qadimgi turkiy tilda kompozitsiya usulida yasalgan toponim va gidronimlar uchraydi: temir qapïğ, qaraqum, qara köl, yinjü ögüz, yašïl ögüz. otlarning yasalishi. qadimgi turkiy tilda ot, fe’l, otlashgan so‘z yoki si...

This file contains 25 pages in PPTX format (503.8 KB). To download "o‘zbek adabiy tili tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek adabiy tili tarixi PPTX 25 pages Free download Telegram