sezgi va idrok psixik jarayonlarning boshlang'ich holati ekkanligi

PPTX 26 pages 179.3 KB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 179.3 KB

File type PPTX

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

diqqat sеzgi vа idrоk psiхik jаrаyonlаrning bоshlаng’ich hоlаti ekаnligi reja: muhitning fiziоlоgik хаrаktеristikаsi. sеzgilаrni signаlli аks ettirishi. sеzgi tushunchаsigа fаlsаfiy yondоshuvlаr. sеzgilаrni tushunishning tаriхiy yondоshuvi. sеzgining rеsеptоr vа rеflеktоr nаzаriyasi. sezgi deb, atrofimizdagi narsa va hodisalarning sezgi a’zolarimizga bevosita ta’sir etishi natijasida ularning ayrim belgi va xususiyatlarini miyamizda aks ettirilishini aytamiz. sezgining hosil bo‘lishi uchun quyidagilar zarur: sezgi a’zolariga ta’sir etadigan narsa va hodisaning bo‘lishi. sezuvchi apparat, ya’ni analizatorning mavjud bo‘lishi. sezgilarning nerv fiziologik asosini i.p.pavlov ta’biri bilan aytganda analizator apparati tashkil etadi. analizator – tashqi va ichki muhitdan keladigan ta’sirotlarni qabul qilib olib, fiziologik jarayon bo‘lgan qo‘zg‘alishni psixik jarayonga, ya’ni sezgilarga aylantiruvchi nerv mexanizmlari tizimi. analizator apparati 3 qismdan tashkil topgan bo‘lib, ular quyidagilardan iborat: analizatorning periferik bo’limining markaziy analizator bilan bog’laydigan yo’llarni ochadigan afferent (markazga intiluvchi) va efferent (markazdan qochuvchi) nervlar; periferik (reseptor) - tashqi quvvatni nerv jarayoniga o’tkazadigan maxsus transformator qismi; analizatorning periferik bo’limlaridan keladigan nerv signallarining …

2 / 26

, mushaklarda joylashgan sezgilar; interoretseptiv sezgilar u borasida rus psixologi a.r.luriya tadqiqot ishini olib borgan. uning fikricha, interoretseptiv sezgilar asl, tub, ma’nodagi sezgilar emas, balki emotsiyalar bilan sezgilar o‘rtasidagi oraliq sezgilar sifatida namoyon bo‘ladi. psixologiya fanida mazkur sezgilar to‘la o‘rganilmaganligi sababli uni “noma’lum hislar” deb atalgan. interoretseptiv sezgilarning fiziologik mexanizmlari interosepsiya bilan birgalikda k.m.bikov, v.n. chernigovskiylar tomonidan atroflicha o‘rganilgan. ularning fikriga ko‘ra, bu narsalarning barchasi shartli reflektor faoliyati mexanizmlaridan kelib chiqadi propriotseptiv sezgilar gavdaning fazodagi holati to‘g‘risida signallar bilan ta’minlab turadi. ular inson harakatining boshqaruvchisi hisoblanib va afferent asosini tashkil qiladi. proprioretseptorlar harakatning afferent asosi ekanligini a.orbeli tomonidan, hayvonlarda p.k.anoxin, odamlarda esa n.a.bernshteynlar tomonidan o‘rganilgan. psixologik ma’lumotlarga ko‘ra, gavdaning fazodagi holati, sezgirligi statik sezgilarda o‘z ifodasini topadi. uning markazi ichki quloq kanallarida joylashgan bo‘lib, ular o‘zaro bir-biriga perpendikulyar bo‘shliqda tutash holatda yotadi. sezgining quyidagi turlari mavjud: ko‘rish sezgilari; eshitish sezgilari; hid bilish sezgilari; ta’m bilish sezgilari; teri sezgilari; muskul –harakat …

3 / 26

g birinchisi tonli, ikkinchisi esa bir necha tondan tashkil topadi. hid bilish sezgilariga hidlarni his qilish kiradi va ularning organi burun kavagining yuqori tomoni hisoblanib, bu yerda hid bilish hujayralari hamda sezuvchi nerv tarmoqlari joylashgan. ular shilliq pardalarda botib turadi. hid bilish markazi bosh miya yarim sharlari orqa yuzasining pastki qismida mavjud deb taxmin qilinadi. ta’m bilish sezgilari shirin, achchiq, nordon, sho‘r singari mazalarni his qilish bilan tavsiflanadi. ta’m bilish sezgilarining organi tilning yuzasi va tanglayning yumshoq qismidan tashkil topgan. tilning shilliq pardasida maxsus ta’m bilish so‘rg‘ichlari mavjud bo‘lib, ularning tarkibi tayoqchasimon hujayralardan tuzilgan maxsus ta’m bilish “kurtaklari”ga ega. ta’m bilish so‘rg‘ichlari til yuzasida bir tekis taqsimlanmaganligi uchun uning orqa qismi achchiqni, uchi shirin mazani, chetlari esa nordon mazani sezadi. teri sezgilari tarkibi tuyish va harorat turlaridan iborat bo‘lib, ularning bunday nomlanishining bosh omili bu retseptorlarning tarkibi va organizmning tashqi shilliq pardalarida joylashganligidadir. tuyish sezgilari ikki xil axborotni qabul qilish …

4 / 26

sak bo‘ladi. formulasi: e= 1_ p1 е – sezgirlik р- qo‘zg‘atuvchining ta’sir me’yori. sezgining mutlaqo yuqori sezuvchanligi deb qo‘zg‘atuvchining kuch bilan ta’sir qilishiga aytiladi. sezgilar o‘rtasidagi bilanar–bilinmas farqni hosil qiluvchi ikkita qo‘zg‘atuvchi o‘rtasida mavjud bo‘lgan minimal farq ajratish chegarasi yoki ayirma chegarasi deb ataladi. farqlanishning aksariyat analizatorlari uchun doimiy bo‘lgan nisbiy o‘lchash bilan belgilanadi. nemis fizigi g.fexner (1801-1887) veber o‘tkazgan tajribalarda olingan ma’lumotlarga asoslanib, sezgilarning jadalligi qo‘zg‘atuvchining kuchiga bog‘liqligini quyidagicha shaklida ifodalangan edi. s = klg j +c bunda s – sezgining jadalligini, j – qo‘zg‘atuvchining kuchini, k va c konstantlar o‘zgarmas, doimiyligi va miqdorlarni bildiradi. psixofizik qonun nomi bilan yuritiladigan qonun quyidagicha izohlanadi. sezgining jadalligi qo‘zg‘atuvchi kuchining logarifmiga proporsionaldir. yoki qo‘zg‘atuvchining kuchi geometrik progressiya yo‘li bilan osha borgan taqdirda sezgilarning jadalligi arifmetik progressiya yo‘li bilan oshadi. bu qonun veber - fexner qonuni ham deb ataladi adaptatsiya – yoxud moslashuv – sezgi organlari sezgirligining qo‘zg‘atuvchi ta’siri ostida o‘zgarishi demakdir. adaptatsiya …

5 / 26

irlikning o‘zgarishi tashqi chegaralarga bog‘liq bo‘lsa, sensibilizatsiyada psixologik, fiziologik holatlarga bog‘liq bo‘ladi. sinesteziya qo‘zg‘atuvchining bir analizatorga ta’siri bilan boshqa analizatorga xos sezgining paydo bo‘lishidir. sezgilar kontrasti qarama-qarshi sifatga ega bo‘lgan bir vaqtdagi qo‘zg‘alish tufayli sezgirlikning o‘zgarishidir. s.v.kravkov (1893-1951) ma’lumotlariga ko‘ra bir sezgi a’zolarining faoliyati ikkinchisining ta’siri tufayli o‘zgaradi, tovush asosan ko‘rish sezgisi, yorug‘lik sezuvchanligini orttiradi, shunga o‘xshash turli hidlar hamda yorug‘lik va hid bilishga nisbatan sezgirlikni oshirishi yoki kamaytirishi mumkin. bunday o‘zaro ta’sir sababli miya ustuni yuqori qismi va ko‘rish bo‘rtiqlariga tegishli o‘simtalarning yaqin joylashganligi tufayli boshqasiga o‘tishi osonroq amalga oshadi. i.p.pavlov tomonidan analizatorlarning murakkab o‘zaro ta’sir shakllari mavjud ekanligi qayd etilgandir. ular bevosita bosh miya po‘stida namoyon bo‘lib, bir vaqtning o‘zida ko‘rayotgan jismni, eshitilayotgan tovushni, kelayotgan hidni sezishimizda o‘z ifodasini topadi. bu bosh miya po‘stida kechadigan fiziologik jarayonlarni bosib o‘tishi zarur bo‘lgan zonalar perekretik zonalar deb nomlanadi. sezgilarning klassifikatsiyasi ularning turli spesifik tavsiflariga, ya’ni moddalligiga qarab emas, balki tashkil …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sezgi va idrok psixik jarayonlarning boshlang'ich holati ekkanligi"

diqqat sеzgi vа idrоk psiхik jаrаyonlаrning bоshlаng’ich hоlаti ekаnligi reja: muhitning fiziоlоgik хаrаktеristikаsi. sеzgilаrni signаlli аks ettirishi. sеzgi tushunchаsigа fаlsаfiy yondоshuvlаr. sеzgilаrni tushunishning tаriхiy yondоshuvi. sеzgining rеsеptоr vа rеflеktоr nаzаriyasi. sezgi deb, atrofimizdagi narsa va hodisalarning sezgi a’zolarimizga bevosita ta’sir etishi natijasida ularning ayrim belgi va xususiyatlarini miyamizda aks ettirilishini aytamiz. sezgining hosil bo‘lishi uchun quyidagilar zarur: sezgi a’zolariga ta’sir etadigan narsa va hodisaning bo‘lishi. sezuvchi apparat, ya’ni analizatorning mavjud bo‘lishi. sezgilarning nerv fiziologik asosini i.p.pavlov ta’biri bilan aytganda analizator apparati tashkil etadi. analizator – tashqi va ichki muhitdan keladigan ta’sirotlarni...

This file contains 26 pages in PPTX format (179.3 KB). To download "sezgi va idrok psixik jarayonlarning boshlang'ich holati ekkanligi", click the Telegram button on the left.

Tags: sezgi va idrok psixik jarayonla… PPTX 26 pages Free download Telegram