sezgi

PPT 31 стр. 9,5 МБ Бесплатная загрузка

31 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 9,5 МБ

Тип файла PPT

Страницы 31

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (8 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 31

slayd 1 reja: sezgi haqida tushuncha sezgilarning nerv – fiziologik asoslari sezgilar tasnifi va turlari. sezgi turlari sezgilarning umumiy qonuniyatlari sezgi borasidagi nazariyalar mavzu: sezgi sezgi deb, atrofimizdagi narsa va hodisalarning sezgi a'zolarimizga bevosita ta'sir etishi natijasida ularning ayrim belgi va xususiyatlarini miyamizda aks ettirilishini aytamiz. sezgining hosil bo'lishi uchun quyidagilar zarur: sezgi a'zolariga ta'sir etadigan narsa va hodisaning bo'lishi. sezuvchi apparat, ya'ni analizatorning mavjud bo'lishi. sezgilarning nerv fiziologik asosini i.p.pavlov ta'biri bilan aytganda analizator apparati tashkil etadi. periferik (retseptor) – tashqi quvvatni nerv jarayoniga o'tkazadigan maxsus transformator qismi; analizatorning periferik bo'limlaridan keladigan nerv signallarining qayta ishlanishi sodir bo'ladigan qobiq osti va qobiq bo'limlari. analizator – tashqi va ichki muhitdan keladigan ta'sirotlarni qabul qilib olib, fiziologik jarayon bo'lgan qo'zg'alishni psixik jarayonga, ya'ni sezgilarga aylantiruvchi nerv mexanizmlari tizimi. analizator apparati 3 qismdan tashkil topgan bo'lib, ular quyidagilardan iborat: analizatorning periferik bo'limining markaziy analizator bilan bog'laydigan yo'llarni ochadigan afferent (markazga intiluvchi) va …

2 / 31

.luriya tadqiqot ishini olib borgan. uning fikricha, interoretseptiv sezgilar asl, tub, ma'nodagi sezgilar emas, balki emotsiyalar bilan sezgilar o'rtasidagi oraliq sezgilar sifatida namoyon bo'ladi. psixologiya fanida mazkur sezgilar to'la o'rganilmaganligi sababli uni “noma'lum hislar” deb atalgan. interoretseptiv sezgilarning fiziologik mexanizmlari intero-tseptsiya bilan birgalikda k.m.bikov, v.n. chernigovkiylar tomonidan atroflicha o'rganilgan. ularning fikriga ko'ra, bu narsalarning barchasi shartli reflektor faoliyati mexanizmlaridan kelib chiqadi propriotseptiv sezgilar gavdaning fazodagi holati to'g'risida signallar bilan ta'minlab turadi. ular inson harakatining boshqaruvchisi hisoblanib va afferent asosini tashkil qiladi. proprioretseptorlar harakatning afferent asosi ekanligini a.orbeli tomonidan, hayvonlarda p.k.anoxin, odamlarda esa n.a.bernshteynlar tomonidan o'rganilgan. psixologik ma'lumotlarga ko'ra, gavdaning fazodagi holati, sezgirligi statik sezgilarda o'z ifodasini topadi. uning markazi ichki quloq kanallarida joylashgan bo'lib, ular o'zaro bir-biriga perpendikulyar bo'shliqda tutash holatda yotadi. sezgining quyidagi turlari mavjud: ko'rish sezgilari; eshitish sezgilari; hid bilish sezgilari; ta'm bilish sezgilari; teri sezgilari; muskul –harakat (kinestetik); statistik sezgilari; organik sezgilari; ranglar quyidagi turlarga ajratiladi: xromatik …

3 / 31

element mavjuddir, ulardan birining qo'zg'alishi qizil rang sezgisini, ikkinchi qo'zg'alishi yashil rang sezgisi va uchinchi qo'zg'alishi binafsha rang sezgisini hosil qiladi. nazariyaga ko'ra yorug'lik to'lqinlari birdaniga uchta elementni bir xilda qo'zg'atsa, oq rang sezgisi vujudga keladi. lekin yorug'lik to'lqinlari ikki yoki uch elementga ta'sir qilsa-yu, ammo bu bir tekis kechmasa, u holda sezuvchi elementlardan har birining qanchalik qo'zg'aluvchanligiga qarab, har xil rang sezgilari namoyon bo'ladi. eshitish sezgilari tovushlarni eshitishdan iborat bo'lib, musiqaviy va shovqinli tovushlarni aks ettiradi. odatda tovushlar oddiy va murakkab turlarga ajratiladi, ularning birinchisi tonli, ikkinchisi esa bir necha tondan tashkil topadi. hid bilish sezgilariga hidlarni his qilish kiradi va ularning organi burun kavagining yuqori tomoni hisoblanib, bu erda hid bilish hujayralari hamda sezuvchi nerv tarmoqlari joylashgan. ular shilliq pardalarda botib turadi. hid bilish markazi bosh miya yarim sharlari orqa yuzasining pastki qismida mavjud deb taxmin qilinadi. ta'm bilish sezgilari shirin, achchiq, nordon, sho'r singari mazalarni his qilish …

4 / 31

giyada tuyish tanachalari va sezuvchi nervning chekka tarmoqlari zichligi ekstiziometr asbobi yordami bilan o'lchanadi. asbob keriladigan ikki oyoqli tsirkuldan tashkil topgan, bo'lib, uning o'zagidagi darajalar oyoqlarning uchlari o'rtasidagi masofani o'lchaydi. tuyish sezgilarining markazi bosh miya po'stining orqadagi markaziy nuqtasida joylashgan deb taxmin qilinadi. tuyish sezgilarining tashqi, ya'ni fizik sababi bu biron- bir narsalarning teriga bevosita tegishidir. muskul-harakat sezgilari motor sezgilar deb nomlanib, ularga og'irlikni, qarshilikni, organlar harakatini bilish sezgilari kiradi. ularning organlari–gavda muskullari, paylar, bo'g'imlardan iboratdir. organlarning tarkibida sezuvchi nervlarning chekka tarmoqlari mavjud bo'lib, ularning ta'sirida harakat va statik sezgilar vujudga keladi. muskul – harakat sezgilarining fizik sababi muskullarga ta'sir etuvchi narsalarning mexanik tazyiqi va gavda harakatlaridir. statik sezgilar gavdaning fazodagi holatini sezish va muvozanat saqlash sezgilari deb ataladi. organik sezgilarga quyidagilar kiradi: og'riq sezgilari; chanqoq sezgilari; noxush tuyg'ular; ochlikni sezish. sifat – mazkur sezgining asosiy xususiyati bo'lib, uni boshqa sezgi turlaridan farqlaydi va ayni shu sezgi turi doirasida o'zgarib …

5 / 31

avjud bo'lgan minimal farq ajratish chegarasi yoki ayirma chegarasi deb ataladi. ko'rish analizatori uchun bu nisbat taxminan eshitish analizatori uchun bu nisbat taxminan taktil analizatori uchun bu nisbat taxminan farqlanishning aksariyat analizatorlari uchun doimiy bo'lgan nisbiy o'lchash bilan belgilanadi. nemis fizigi g.fexner (1801-1887) veber o'tkazgan tajribalarda olingan ma'lumotlarga asoslanib, sezgilarning jadalligi qo'zg'atuvchining kuchiga bog'liqligini quyidagicha shaklida ifodalangan edi. s = klg j +c bunda s – sezgining jadalligini, j – qo'zg'atuvchining kuchini, k va c konstantlar o'zgarmas, doimiyligi va miqdorlarni bildiradi. psixofizik qonun nomi bilan yuritiladigan qonun quyidagicha izohlanadi. sezgining jadalligi qo'zg'atuvchi kuchining logarifmiga proportsionaldir. yoki qo'zg'atuvchining kuchi geometrik progressiya yo'li bilan osha borgan taqdirda sezgilarning jadalligi arifmetik progressiya yo'li bilan oshadi. bu qonun veber - fexner qonuni ham deb ataladi adaptatsiya – yoxud moslashuv – sezgi organlari sezgirligining qo'zg'atuvchi ta'siri ostida o'zgarishi demakdir. adaptatsiya (yoki moslashish) ikki turga bo'linadi: a) negativ adaptatsiya; b) pozitiv adaptatsiya. negativ adaptatsiya ikki xil …

6 / 31

qo'zg'atuvchining bir analizatorga ta'siri bilan boshqa analizatorga xos sezgining paydo bo'lishidir. sezgilar kontrasti qarama-qarshi sifatga ega bo'lgan bir vaqtdagi qo'zg'alish tufayli sezgirlikning o'zgarishidir. s.v.kravkov (1893-1951) ma'lumotlariga ko'ra bir sezgi a'zolarining faoliyati ikkinchisining ta'siri tufayli o'zgaradi, tovush asosan ko'rish sezgisi, yorug'lik sezuvchanligini orttiradi, shunga o'xshash turli hidlar hamda yorug'lik va hid bilishga nisbatan sezgirlikni oshirishi yoki kamaytirishi mumkin. bunday o'zaro ta'sir sababli miya ustuni yuqori qismi va ko'rish bo'rtiqlariga tegishli o'simtalarning yaqin joylashganligi tufayli boshqasiga o'tishi osonroq amalga oshadi. i.p.pavlov tomonidan analizatorlarning murakkab o'zaro ta'sir shakllari mavjud ekanligi qayd etilgandir. ular bevosita bosh miya po'stida namoyon bo'lib, bir vaqtning o'zida ko'rayotgan jismni, eshitilayotgan tovushni, kelayotgan hidni sezishimizda o'z ifodasini topadi. bu bosh miya po'stida kechadigan fiziologik jarayonlarni bosib o'tishi zarur bo'lgan zonalar perekretik zonalar deb nomlanadi. sezgilarning klassifikatsiyasi ularning turli spetsifik tavsiflariga, ya'ni moddalligiga qarab emas, balki tashkil etilishining har xil darajalariga qarab ham ajratiladi. 100 1 10 1 30 1

7 / 31

8 / 31

Хотите читать дальше?

Скачайте все 31 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "sezgi"

slayd 1 reja: sezgi haqida tushuncha sezgilarning nerv – fiziologik asoslari sezgilar tasnifi va turlari. sezgi turlari sezgilarning umumiy qonuniyatlari sezgi borasidagi nazariyalar mavzu: sezgi sezgi deb, atrofimizdagi narsa va hodisalarning sezgi a'zolarimizga bevosita ta'sir etishi natijasida ularning ayrim belgi va xususiyatlarini miyamizda aks ettirilishini aytamiz. sezgining hosil bo'lishi uchun quyidagilar zarur: sezgi a'zolariga ta'sir etadigan narsa va hodisaning bo'lishi. sezuvchi apparat, ya'ni analizatorning mavjud bo'lishi. sezgilarning nerv fiziologik asosini i.p.pavlov ta'biri bilan aytganda analizator apparati tashkil etadi. periferik (retseptor) – tashqi quvvatni nerv jarayoniga o'tkazadigan maxsus transformator qismi; analizatorning periferik bo'limlaridan keladigan nerv...

Этот файл содержит 31 стр. в формате PPT (9,5 МБ). Чтобы скачать "sezgi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: sezgi PPT 31 стр. Бесплатная загрузка Telegram