quruqlik gidrologiyasi

PDF 45 pages 5.7 MB Free download

45 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 5.7 MB

File type PDF

Pages 45

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 45

prezentatsiya powerpoint o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi “toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” milliy tadqiqot universiteti gidrologiya va gidrogeologiya kafedrasi fan. “quruqlik gidrologiyasi” mavzu: daryolar gidrologiya va gidrogeologiya kafedrasi katta o‘qituchisi mansurov safar raxmankulovich daryo tushunchasi. daryo havzasi va tizimi. daryo havzasining tabiiy-geografik tavsiflari. daryo tizimining asosiy shakl va o‘lcham ko‘rsatkichlari. daryo havzasining shakl va o‘lcham ko‘rsatkichlari reja: gidrosfera haqida umumiy ma’lumot sayyoramizning suv qobig‘i gidrosfera deb ataladi. gidrosfera:  okeanlar va dengizlar,  yer osti suvlari,  tuproqdagi namlik,  muzliklar,  qor qoplami,  ko‘llar,  atmosferadagi namlik,  botqoqliklar,  daryolar kabi tashkil etuvchilardan iborat. dunyo okeani yer sirtining okean va dengiz suvlari bilan qoplangan yuzasi umumiy nom bilan dunyo okeani deb ataladi. dunyo okeani sayyoramizning suv qobig‘i-gidrosferaning asosiy qismidir. yer sharining umumiy maydoni yer sharining umumiy maydoni 510 mln. km2 ga teng bo‘lsa, uning 361 mln.km2 qismini yoki 71 foizini dunyo …

2 / 45

dunyo okeani 1338000 96,5 - yer osti suvlari 23400 1,70 - chuchuk yer osti suvlari 10530 0,75 30,06 muzliklar 24000 1,73 68,70 asriy muzloq 300 0,022 0,86 ko‘llar 176 0,013 0,25 tuproqdagi namlik 16,5 0,0012 0,047 atmosfera 12,9 0,0017 - botqoqliklar 11,5 0,0008 0,033 daryolar 2,1 0,0002 0,006 jami: 1386000 100 100 daryo tushunchasi daryolar gidrosferaning asosiy tashkil etuvchilaridan biri hisoblanadi. daryolarni o‘rganishga bag‘ishlangan gidrologiyaga oid turli adabiyotlarda ularga turli xil ta’riflar berilgan. ana shu fikrlarni umumlashtirgan holda daryoga quyidagicha ta’rif berish mumkin daryo deb- havzaga yoqqan atmosfera yog‘inlaridan hosil bo‘lgan yer usti va yer osti suvlari hisobiga to‘yinib, tabiiy o‘zanda oquvchi suv massalariga aytiladi o‘z suvini okeanlarga, dengizlarga va ko‘llarga quyadigan daryolar bosh daryo deyiladi.  bosh daryolar qanday suv havzasiga quyilishiga bog‘liq holda:  okean daryolari  kontinent daryolariga bo‘linadi. okean daryolari okean daryolari - bunday daryolar okean yoki okean bilan tutash bo‘lgan dengizlarga quyiladi. (amazonka, amur, don, …

3 / 45

agi daryolar, ularning irmoqlari, buloqlar, ko‘llar, botqoqliklar, muzliklar, doimiy qorliklar shu hududning gidrografik to‘rini hosil qiladi. daryo sistemasi va gidrografik to‘r daryoni oqim qismlari har qanday daryoni, uning uzunligi bo‘yicha quyidagi uch qismga: yuqori oqim, o‘rta oqim quyi oqimlarga bo‘lish mumkin. yuqori oqimlari tog‘ daryolarining yuqori oqimlari uchun nisbatan katta nishabliklar xos va suvning oqish tezligi ancha katta bo‘ladi. daryoning o‘rta oqimi daryoning o‘rta oqimida uning nishabligi va suvning oqish tezligi kamayadi. eng muhimi, daryoning suvliligi ortadi. daryoning quyi oqimi daryoning quyi oqimida nishablik va suvning oqish tezligi yanada kamayadi. bu qismda tezlik kamayishi natijasida oqiziqlar cho‘ka boshlaydi. aksariyat hollarda daryoning quyi oqimida daryo uzunligi bo‘yicha undagi suv miqdori kamaya boradi. daryoning quyilishi daryoning ko‘llarga, dengizlarga yoki ikkinchi bir daryoga qo‘shiladigan qismi uning quyilishi deyiladi deltalar ko‘llarga, dengizlarga quyiladigan yirik daryolarning quyilish qismida ular tarmoqlanib, o‘zanning murakkab shakllari - deltalar hosil qiladi. quyilish qismiga yetib bormaydigan daryolar qurg‘oqchil hududlarda esa …

4 / 45

uv to‘plash maydoni deyiladi. daryolarning shakl va o‘lcham ko‘rsatkichlarini o‘rganish daryolarning shakl va o‘lcham ko‘rsatkichlarini ikki qismga, ya’ni daryo sistemasi va daryo havzasi bo‘yicha o‘rganish tavsiya etiladi. daryolarni belgilari bo‘cha farqlash daryolar uzunligi, irmoqlari soni, ularning yer yuzasida joylashish shakli va boshqa ko‘pgina belgilari bilan bir-biridan farq qiladi. daryolarni belgilari bo‘cha farqlash (davomi) mazkur farqlarni daryo sistemasining morfologik va morfometrik, ya’ni shakl va o‘lcham ko‘rsatkichlarini solishtirish orqali aniqlash mumkin. daryo sistemasining morfologik va morfometrik ko‘rsatkichlarini daryo sistemasining shakl va o‘lcham ko‘rsatkichlari bosh daryo va uning uzunligi irmoqlar va ularning uzunliklari daryoning egriligi daryo tarmoqlarini g zichligi daryo yoki uning ma’lum qismining nishabligi bosh daryo uzunligi bosh daryo uzunligi (l) uning boshlanishidan quyilish joyigacha bo‘lgan masofa bilan aniqlanadi. irmoqlarning uzunliklari irmoqlarning uzunliklari ham bosh daryo uzunligi kabi aniqlanadi. lekin bunda dastlab irmoqlar tartibini belgilab olish zarur. ),...,,( 21 n daryoning egriligi daryoning egriligi egrilik koeffitsiyenti bilan ifodalanadi. egrilik koeffitsiyenti deb, daryoning …

5 / 45

ing maydoni;  daryo havzasining uzunligi;  daryo havzasining kengligi;  daryo havzasining simmetriklik darajasi;  daryo havzasining o‘rtacha balandligi;  daryo havzasining o‘rtacha nishabligi. daryo havzasining maydoni daryo havzasining maydoni (f) ni aniqlash uchun dastlab, u kartada suvayirg‘ich chiziqlari bilan chegaralab olinadi. so‘ng, masshtab hisobga olingan holda, planimetr yoki o‘lchov katakchalari (paletka) yordamida uning maydoni aniqlanadi. o‘lcham birligi - km2. daryo havzasining uzunligi daryo havzasining uzunligi (lh) daryoning quyilish joyidan suvayirg‘ich chizig‘ida eng uzoqda joylashgan nuqtagacha bo‘lgan masofani tutashtiruvchi to‘g‘ri chiziqning km da aniqlangan uzunligiga tengdir. daryo havzasining eng katta (vmax) va o‘rtacha (vo‘rt) kengliklari bir-biridan farq qiladi. havzaning eng katta kengligi va o‘rtacha kengligi havzaning eng katta kengligi daryo havzasining eng keng joyidan havza uzunligini ifodalaydigan chiziqqa nisbatan o‘tkazilgan perpendikulyarning uzunligidan iborat. havzaning o‘rtacha kengligi esa quyidagi ifoda yordamida hisoblab topiladi: . x rt l f o' daryo havzasining simmetriklik darajasi daryo havzasining simmetriklik darajasi bosh daryoga nisbatan …

Want to read more?

Download all 45 pages for free via Telegram.

Download full file

About "quruqlik gidrologiyasi"

prezentatsiya powerpoint o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi “toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” milliy tadqiqot universiteti gidrologiya va gidrogeologiya kafedrasi fan. “quruqlik gidrologiyasi” mavzu: daryolar gidrologiya va gidrogeologiya kafedrasi katta o‘qituchisi mansurov safar raxmankulovich daryo tushunchasi. daryo havzasi va tizimi. daryo havzasining tabiiy-geografik tavsiflari. daryo tizimining asosiy shakl va o‘lcham ko‘rsatkichlari. daryo havzasining shakl va o‘lcham ko‘rsatkichlari reja: gidrosfera haqida umumiy ma’lumot sayyoramizning suv qobig‘i gidrosfera deb ataladi. gidrosfera:  okeanlar va dengizlar,  yer osti suvlari,  tuproqdagi namlik,  muzliklar,  qor qoplami,  ko‘llar,  atmos...

This file contains 45 pages in PDF format (5.7 MB). To download "quruqlik gidrologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: quruqlik gidrologiyasi PDF 45 pages Free download Telegram