termik kengayish

DOCX 10 pages 28.8 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 28.8 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mustaqil ish mavzu: mamateriallarni isiqlik kengayishi tayyorladi: kirish 1. materiallarning issiqlikdan kengayishi 2. issiqlikdan kengayishning turlari va omillari 3. amaliy qoʻllanilishi va hisoblash xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish kirish so'zi odatda 100 dan 200 tagacha so'zni o'z ichiga oladi va taqdimotning asosiy mavzusi va tuzilishini qisqacha bayon qiladi, auditoriyani jalb qilish uchun muhim. kirish nutqida tadqiqotning ahamiyati 3 dan 5 ta asosiy dalillar bilan asoslanishi lozim, bu auditoriyaga mavzuning qanchalik dolzarbligini tushuntirib beradi. kirish qismida taqdimotning maqsadlari aniq bayon etilishi kerak, masalan, 1 yoki 2 ta asosiy maqsad, auditoriyaga nimani o'rganishlari mumkinligini ko'rsatadi. termik kengayish nima? termik kengayish - moddaning harorati oshishi bilan hajmining o'zgarishidir. bu, atomlar orasidagi o'rtacha ajralish masofasi 25-300 daraja haroratda kattalashishi tufayli sodir bo'ladi. ko'pgina materiallar harorat ko'tarilganda kengayadi va bu jarayon chiziqli, hajmli yoki sirt kengayishi ko'rinishida namoyon bo'ladi. misol uchun, alyuminiy 20°c dan 100°c gacha 0.24% ga …

2 / 10

a₀ boshlang'ich yuza, δt haroratning o'zgarishidir. chiziqli kengayish chiziqli kengayish koeffitsienti materialning har bir gradus selsiy (yoki kelvin) ga harorat oshishi bilan uzunligining nisbiy o'zgarishini ifodalaydi, odatda juda kichik, masalan, po'lat uchun 12 x 10^-6 /°c. chiziqli kengayish formulasi δl = αl₀δt, bu yerda δl - uzunlikning o'zgarishi, α - chiziqli kengayish koeffitsienti, l₀ - boshlang'ich uzunlik va δt - haroratning o'zgarishi.misol: uzunligi 10 m bo'lgan temir, 50 darajaga isiganda. ko'priklar va temir yo'llar kabi inshootlarda chiziqli kengayishni hisobga olish juda muhim, aks holda issiqlik tufayli materiallar kengayganda katta kuchlanishlar yuzaga kelishi va inshoot buzilishi mumkin. kengayish bo'g'inlari shuning uchun qo'shiladi. hajmli kengayish hajmli kengayish koeffitsienti moddaning har bir daraja selsiyga (yoki kelvin) isitilganda hajmning nisbiy o'zgarishini ifodalaydi, odatda 10^-6 darajasida bo'ladi. hajmli kengayish, asosan, uch o'lchovda (uzunlik, kenglik va balandlik) sodir bo'ladigan chiziqli kengayishlarning yig'indisidir, shuning uchun uning qiymati 3α ga teng. gazlar uchun hajmli kengayish qattiq va suyuqliklarga …

3 / 10

engayishga ta'sir etuvchi omillar materialning tarkibi issiqlik kengayishiga sezilarli ta'sir qiladi; masalan, alyuminiyning termik kengayish koeffitsienti po'latnikidan taxminan 23 x 10^-6 /°c ga teng. haroratning o'zgarishi termik kengayishning darajasini aniqlaydi; yuqori haroratdagi o'zgarishlar odatda kattaroq kengayishga olib keladi, bu ko'pincha chiziqli proportsionaldir. materialning fazoviy holati kengayish koeffitsientiga ta'sir qiladi; gazlar, odatda, suyuqliklar va qattiq jismlarga qaraganda sezilarli darajada yuqori kengayish koeffitsientiga ega. turli materiallarning termik kengayish koeffitsientlari ko'pgina metallarning chiziqli termik kengayish koeffitsientlari xona haroratida taxminan 10^-6 dan 30x10^-6 °c^-1 gacha bo'ladi, bu ularning hajmining har bir daraja selsiyga qanchalik kengayishini ko'rsatadi. polimerlar odatda metallarga nisbatan ancha yuqori termik kengayish koeffitsientlariga ega, ba'zilari 50x10^-6 dan 200x10^-6 °c^-1 gacha yetadi, bu ularning haroratga sezgirligini anglatadi. kompozit materiallar, masalan, karbon tolali epoksi, yo'nalishga qarab turli xil termik kengayish koeffitsientlarini ko'rsatishi mumkin, ba'zi yo'nalishlarda nolga yaqin kengayishni namoyon qiladi. termik kengayishning amaliy qo'llanilishi bimetall chiziqlar termostatlarda qo'llaniladi. turli xil termik kengayish koeffitsientlariga ega …

4 / 10

slari qurilishida 20-30 metr uzunlikdagi relslar orasida 6-12 mm bo'shliq qoldiriladi, chunki harorat oshganda relslar kengayib, egilib qolishi mumkin. ko'priklar qurilishida dilatatsiya bo'g'inlari (expansion joints) ishlatiladi; bu bo'g'inlar beton va po'lat konstruksiyalarning 30°c dan 60°c gacha harorat o'zgarishida kengayishini qoplaydi. issiqlik tarmoqlarida, misol uchun, 100 metr uzunlikdagi quvurda 80°c gacha harorat ko'tarilganda, 10 sm gacha kengayish kuzatiladi, bu esa kompensatorlar orqali hal qilinadi. termik zo'riqish va kuchlanish termik zo'riqish, haroratning o'zgarishi natijasida materialning kengayishi yoki qisqarishi cheklanganida yuzaga keladi va bu material ichida ichki kuchlanishlarni hosil qiladi. termik kuchlanishning kattaligi materialning termik kengayish koeffitsienti (α) bilan to'g'ri proporsional bo'lib, bu koeffitsient 1 °c ga harorat o'zgarishida materialning nisbiy o'lchamini bildiradi. agar termik kuchlanish materialning chidamlilik chegarasidan oshsa, unda plastik deformatsiya yoki sinish sodir bo'lishi mumkin, shuning uchun injenerlikda bu omil muhim hisoblanadi. termik kengayishni o'lchash usullari interferometriya yuqori aniqlikdagi o'lchovlarni ta'minlaydi, odatda 10^-7 gradusgacha. bu usul materialning uzunligidagi o'zgarishlarni lazer …

5 / 10

at o'zgarishi tufayli yuzaga keladigan termik kengayishni hisobga olish zarur; aks holda, materiallar 0.01 metrdan ortiq buzilishga uchrashi mumkin. termik kengayishning salbiy tomoni shundaki, u issiq suyuqliklar uchun mo'ljallangan idishlarda kuchlanishni keltirib chiqarishi mumkin; ayniqsa, 100°c dan yuqori haroratlarda shisha idishlar yorilib ketishi mumkin. xulosa termik kengayish ko'rsatkichlari har xil materiallar uchun farqlanadi, bu esa 20°c haroratda po'lat uchun 12 x 10^-6 /°c va alyuminiy uchun 24 x 10^-6 /°c ni tashkil etadi. haroratning o'zgarishi materialning o'lchamlarida (uzunlik, yuza, hajm) sezilarli o'zgarishlarga olib kelishi mumkin, ayniqsa yuqori kengayish koeffitsientiga ega bo'lgan materiallarda. termik kengayishni tushunish muhandislikda juda muhim, chunki u ko'priklar va binolar kabi tuzilmalarni loyihalashda deformatsiyalarni hisobga olish imkonini beradi. xulosa materiallarning issiqlikdan kengayishi harorat o'zgarishi bilan hajm, maydon yoki shaklning o'zgarishiga olib keladi, bu esa muhandislik va kundalik hayotda e'tiborga olinishi kerak. foydalanilgan adabiyotlar 1. isiqlikdan kengayish, viktor mixaylovich baranov. - moskva: fizmatlit, 2004. 2. materialshunoslik asoslari, uilyam …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "termik kengayish"

oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mustaqil ish mavzu: mamateriallarni isiqlik kengayishi tayyorladi: kirish 1. materiallarning issiqlikdan kengayishi 2. issiqlikdan kengayishning turlari va omillari 3. amaliy qoʻllanilishi va hisoblash xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish kirish so'zi odatda 100 dan 200 tagacha so'zni o'z ichiga oladi va taqdimotning asosiy mavzusi va tuzilishini qisqacha bayon qiladi, auditoriyani jalb qilish uchun muhim. kirish nutqida tadqiqotning ahamiyati 3 dan 5 ta asosiy dalillar bilan asoslanishi lozim, bu auditoriyaga mavzuning qanchalik dolzarbligini tushuntirib beradi. kirish qismida taqdimotning maqsadlari aniq bayon etilishi kerak, masalan, 1 yoki 2 ta asosiy maqsad, auditoriyaga nimani o'rganishlari mumkinligini ko'rsata...

This file contains 10 pages in DOCX format (28.8 KB). To download "termik kengayish", click the Telegram button on the left.

Tags: termik kengayish DOCX 10 pages Free download Telegram