luģaviy birliklar urtasidagi semantik munosabatlar

PPTX 20 pages 200.2 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 200.2 KB

File type PPTX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

powerpoint presentation luģaviy birliklar urtasidagi sematik munosabatlar: giponimiya,graduonimiya, partonimiya 1. leksik birliklar oʻrtasidagi semantik munosabatlar: umumiy maʼlumot 2. giponimiya, gradonimiya va partonimiyaning batafsil tahlili 3. amaliy misollar va qoʻllanilishi reja: kirish kirish qismi maqolaning qolgan qismlariga zamin yaratadi, mavzuning dolzarbligi va tadqiqotning ahamiyatini ta'kidlab, taxminan 50-75 so'zdan iborat bo'lishi mumkin. lingvistik tadqiqotlarda kirish bo'limi odatda tadqiqot savolini, maqsadini va tadqiqot usullarini aniq belgilab beradi, bu taxminan 3-4 ta asosiy jumladan iboratdir. kirishda tadqiqot mavzusining qisqacha ta'rifi beriladi, unda asosiy tushunchalar aniqlanadi va o'quvchi uchun qiziqarli bo'lishi uchun qisqa, lekin ta'sirchan 25-35 so'zlik bayonot beriladi. leksik birliklar tushunchasi "leksik birlik" atamasi, tilshunoslikda, ma'no anglatuvchi eng kichik til elementini ifodalaydi, masalan, "uy" so'zi yoki "yashil daraxt" iborasi leksik birlik hisoblanadi. leksik birliklar ikki turga bo'linadi: bir so'zdan iborat bo'lgan birliklar (masalan, "kitob") va bir nechta so'zdan tashkil topgan frazeologik birliklar (masalan, "bosh og'rig'i"). o'zbek tilshunosligida leksik birliklarning semantik xususiyatlari muhim ahamiyatga ega, …

2 / 20

ponimiya: ta'rif va misollar giponimiya – bu 'x' leksemasi 'y' leksemasining bir turi ekanligini anglatuvchi semantik munosabat. masalan, 'atirgul' 'gul'ning giponimidir, chunki atirgul gulning bir turidir. giponimiya munosabatida, umumiy leksema (gul) giperonim, xususiy leksema (atirgul) esa giponim deyiladi. bir giperonimga bir nechta giponimlar (lola, romashka, binafsha) tegishli bo'lishi mumkin. giponimiyaning ahamiyati shundaki, u so'zlarning ma'no ierarxiyasini tuzishga yordam beradi. bu ierarxiya leksik semantikaning asosiy tushunchalaridan biri bo'lib, tilshunoslikda keng qo'llaniladi. giponim va giperonim giperonim "transport" so'zi bo'lib, u "avtomobil", "poyezd", "samolyot" kabi 3 ta giponimni o'z ichiga oladi; bunda giperonim kengroq, umumiy ma'noni anglatadi. giponim, masalan, "olma" so'zi, "meva" giperonimining bir turi bo'lib, u umumiyroq tushunchadir; giponimlar giperonimlar ichida 1-darajali kichik toifalarni ifodalaydi. giponimlar giperonimlar bilan "a is a kind of b" munosabatida bo'ladi; misol uchun, "it" (giponim) "hayvon" (giperonim)ning bir turi bo'lsa, bu aloqa 1 ta muhim semantik qoidadir. giponimik zanjirlar giponimik zanjirlarning chuqurligi cheksiz bo'lishi mumkin, ammo amalda …

3 / 20

di, bu oddiy antonimiya (2 ta element)dan farq qiladi. misol: 'issiq', 'iliq', 'salqin', 'sovuq' - bu 4 darajali gradonimik qator hisoblanadi. gradonimiyada leksik birliklar o'rtasida qat'iy chegaralar bo'lmasligi mumkin. misol uchun, 'baxtli' va 'xursand' so'zlari 80% baxt darajasini ifodalashda bir-birini qisman qoplaydi. gradonimik o'lchovlar o'lchov gradonimlari sub'ektlar o'rtasidagi bog'liqlikni ko'rsatadi, bunda har bir element avvalgisidan kattaroq yoki kichikroq bo'ladi; misol uchun, "kichik", "o'rta", "katta" hajmlar ketma-ketligi. gradonimiya o'lchovlari, masalan, haroratda 0 gradusdan 100 gradusgacha bo'lgan oraliqdagi "issiq", "iliq", "sovuq" kabi qatorlar, miqdoriy farqlarni ifodalaydi. gradonimik o'lchovlar ko'pincha 3-7 ta so'zni o'z ichiga olgan ketma-ketliklarda namoyon bo'ladi, bunda har bir so'z o'lchov bo'yicha bir qadam yuqori yoki pastroq mavqega ega bo'ladi. gradonimlar va antonimlar gradonimlar, shuningdek, 'gradual antonyms' deb ham ataladi, ular orasida oraliq qiymatlarni qabul qila oladigan antonimlardir; misol uchun, 'issiq' va 'sovuq' o'rtasida 'iliq' kabi darajalar mavjud. antonimlar ma'nosiga ko'ra qarama-qarshi bo'lgan ikki so'zdir; komplementar antonimlar ikkita imkoniyatdan birini …

4 / 20

ishi shart emas. masalan, 'velosiped' va 'o'rindiq'. velosiped o'rindig'isiz ham ishlashi mumkin, lekin o'rindiq velosipedning bir qismi sanaladi. butun va qism munosabatlari agar a 'b'ning qismi bo'lsa, demak 'b' a ni o'z ichiga oladi; misol uchun, 'g'ildirak' avtomobilning bir qismi bo'lsa, 4 ta g'ildirak avtomobilning tarkibiga kiradi degan ma'noni anglatadi. butun va qism munosabatlari (partonimiya) bir butunning tarkibiy qismlari o'rtasidagi bog'liqlikni ifodalaydi, masalan, 'qo'l' 1 ta butunning 'barmoq' kabi 5 qismdan iborat ekanligini ko'rsatadi. partonimiya munosabatlarida butun nomini beruvchi leksik birlik (masalan, 'uy') va uning qismlarini ifodalovchi leksik birliklar (masalan, 'eshik', 'devor', 'tom') o'rtasida aniq aloqa mavjud. partonimik tarmoqlar partonimik tarmoqlar, butun va uning qismlari o'rtasidagi munosabatlarni ifodalaydi, masalan, 'qo'l' 'tana'ning bir qismi bo'lib, ushbu bog'lanish 'butun-qism' degan tushunchani aks ettiradi. ushbu tarmoqlar ierarxik tuzilishga ega emas, giponimiya kabi, lekin butunning tarkibiy qismlarini aniqlash orqali semantik ma'nolarni aniqlashtiradi, misol uchun 'uy' va 'eshik', 'devor' kabi qismlar. partonimik tarmoqlarni tahlil qilish, …

5 / 20

bo'laklari orqali 3 ta so'z bir biridan ajralib turadi. misollar bilan taqqoslash misollar bilan taqqoslashda giperonim va giponim munosabatlariga e'tibor qaratish muhim; masalan, "meva" giperonim, "olma" esa giponim bo'lib, 1-misol sifatidagi "olma" 2-misol bo'lgan "meva"ning bir turidir. gradonimiya 3-misol sifatida "issiq", "iliq", "sovuq" kabi so'zlar ketma-ketlikda darajalanishni ko'rsatadi. ularning farqi 4-misolning intensivligida, shuningdek, har bir leksik birlikning ma'nosida. gradonimiya 3-misol sifatida "issiq", "iliq", "sovuq" kabi so'zlar ketma-ketlikda darajalanishni ko'rsatadi. ularning farqi 4-misolning intensivligida, shuningdek, har bir leksik birlikning ma'nosida. semantik munosabatlarning ahamiyati so'zlashuvda semantik munosabatlar nutqning aniqligini oshiradi, ya'ni 'quvonch' va 'xursandchilik' kabi sinonimlar orqali ma'noni boyitadi va 'katta-kichik' antonimlaridan farqli o'laroq, fikrlarni aniq ifodalash imkonini beradi. semantik munosabatlarning ahamiyati matnlarni tushunishda katta rol o'ynaydi, chunki ular so'zlar orasidagi aloqalarni aniqlash orqali matnning mazmunini ochishga yordam beradi, shu jumladan, sinonimiya va antonimiya kabi 12 turdagi munosabatlar. kompyuter lingvistikasida semantik munosabatlar 100 dan ortiq so'z boyligini o'z ichiga olgan wordnet kabi …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "luģaviy birliklar urtasidagi semantik munosabatlar"

powerpoint presentation luģaviy birliklar urtasidagi sematik munosabatlar: giponimiya,graduonimiya, partonimiya 1. leksik birliklar oʻrtasidagi semantik munosabatlar: umumiy maʼlumot 2. giponimiya, gradonimiya va partonimiyaning batafsil tahlili 3. amaliy misollar va qoʻllanilishi reja: kirish kirish qismi maqolaning qolgan qismlariga zamin yaratadi, mavzuning dolzarbligi va tadqiqotning ahamiyatini ta'kidlab, taxminan 50-75 so'zdan iborat bo'lishi mumkin. lingvistik tadqiqotlarda kirish bo'limi odatda tadqiqot savolini, maqsadini va tadqiqot usullarini aniq belgilab beradi, bu taxminan 3-4 ta asosiy jumladan iboratdir. kirishda tadqiqot mavzusining qisqacha ta'rifi beriladi, unda asosiy tushunchalar aniqlanadi va o'quvchi uchun qiziqarli bo'lishi uchun qisqa, lekin ta'sirchan 25-35 so'zli...

This file contains 20 pages in PPTX format (200.2 KB). To download "luģaviy birliklar urtasidagi semantik munosabatlar", click the Telegram button on the left.

Tags: luģaviy birliklar urtasidagi se… PPTX 20 pages Free download Telegram