leksimaning semantik tabiati: leksema semima va sema

DOCX 10 pages 16.6 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 16.6 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mustaqil ish mavzu: leksimaning semantik tabiati:leksima semima va sema tayyorladi: yavqocheva fariza sherzodovna kirish 1. leksema, semima va semaning ta'rifi 2. sememalar va semalarning leksik ma'nodagi roli 3. semantik tahlil orqali leksik ma'noni aniqlash xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish "kirish" so'zi o'zbek tilida fe'lning buyruq shakli bo'lib, "kiring" degan ma'noni anglatadi, ya'ni biror joyga ichkariga yo'naltirilgan harakatni ifodalaydi. "kirish" so'zi kompyuter texnologiyalarida "login" yoki "access" tushunchalariga mos keladi, bu tizimga yoki ma'lumotga ruxsat olish uchun 1-qadamdir. "kirish" so'zi adabiyotda asarning boshlanish qismi, ya'ni muqaddima sifatida ishlatiladi va unda asarning 2-asosiy g'oyalari va maqsadi bayon etiladi. leksema nima? leksema – bu lug'at birligi bo'lib, so'zning barcha shakllarini (masalan, 'yozmoq', 'yozyapman', 'yozgan') o'z ichiga olgan abstrakt birlikdir. 1 ta leksema ko'plab so'z shakllariga ega bo'lishi mumkin. leksema ma'lum ma'noga ega bo'lgan tilning minimal birligi. misol uchun, 'kitob' leksemasi o'zining 4-5 ta sememasi (ma'no varianti) orqali …

2 / 10

ma'noning minimal, farqlovchi birligi bo'lib, bir so'zni boshqa so'zlardan ajratib turuvchi 1 yoki undan ortiq semantik xususiyatlarni ifodalaydi. semalar, masalan, "ayol", "inson", "voyaga yetgan" kabi, birgalikda leksik ma'noni tashkil etadi va ular semantik komponentlar tahlili orqali aniqlanadi, ya'ni 5-6 semalar bir so'zda bo'lishi mumkin. sema tushunchasi semantik maydonlar va paradigmatik munosabatlarni tushunishda muhim rol o'ynaydi, chunki u so'zlarning 7-8 ta umumiy semalari asosida guruhlanishiga yordam beradi. leksema, semema va sema o'rtasidagi munosabat leksema so‘zning lug‘aviy birligi bo‘lib, “kitob” leksemasi kabi turli sememalarni (masalan, jildli asar, o‘qish materiali) qamrab oladi, har bir semema esa semalar majmuasidan iboratdir. semema leksemaning ma'noviy variantidir; masalan, “yurak” leksemasi uchun “organ” sememasi va “mehr” sememasi mavjud bo‘lib, ularning har biri o‘ziga xos semalardan (ma'no elementlaridan) tashkil topgan. sema, ma'noning eng kichik, ajratib bo'ladigan elementidir. masalan, “ayol” leksemasida “inson”, “jins: ayol”, “voyaga yetgan” semalari mavjud bo‘lib, bu semalar boshqa leksemalardan farqlashga yordam beradi. semaning turlari denotativ ma'no …

3 / 10

semalarning yig'indisi sifatida ko'riladi, bu esa uning ko'p qirraliligini tushunishga yordam beradi. sememik tuzilish deganda, leksemaning semalardan tashkil topgan ichki ma'no arxitekturasi tushuniladi, bunda 3-4 ta asosiy semalar dominant rol o'ynaydi va boshqa semalar ularni to'ldiradi. leksemaning semantik tabiati: misollar "yuz" leksemasi ko'p sememlarga ega, masalan, "odamning oldingi qismi" (1-sememe) va "biror narsaning oldingi qismi" (2-sememe), kontekstga qarab farqlanadi. "bosh" leksemasi "insonning boshi" (1-sememe) ma'nosidan tashqari, "tashkilotning rahbari" (2-sememe) kabi metaforik sememlarga ham ega, bu 3-semantik darajani ko'rsatadi. "oyoq" leksemasi "inson a'zosi" (1-sememe) va "stolning tayanchi" (2-sememe) sememlariga bo'linishi mumkin, ularning semantik tarkibi turli semalardan (masalan, harakat, tayanch) iborat. kontekstning roli kontekst, 1970-yillardan boshlab, semantika va leksikografiyada leksik ma'nolarni aniqlashda hal qiluvchi omil sifatida qaraladi, chunki so'zning qaysi ma'nosi qo'llanilishini aniq ko'rsatadi. kontekst roli so'zlarning semantik dispersiyasini tushunishda muhim ahamiyatga ega, chunki u bir so'zning turli xil kontekstlarda 2 yoki undan ortiq ma'nolarga ega bo'lishini, ya'ni polisemiyani ko'rsatib beradi. strukturaviy …

4 / 10

k'ni bildiradi. leksik munosabatlar leksik munosabatlar, masalan, sinonimiya 2 ta yoki undan ortiq so‘zning (leksemalarning) ma’nolari o‘xshashligini anglatadi, lekin 100% mos kelmasligi mumkin, ma’no nozikliklari farq qilishi mumkin. antonimiya leksik munosabatlar doirasida 2 ta so‘zning (leksemalarning) ma’nosi bir-biriga zid ekanligini ko‘rsatadi, masalan, «katta» va «kichik» kabi, ziddiyat shkalasi aniqligiga bog‘liq. giponimiya leksik munosabatlar turlaridan biri bo‘lib, 1 so‘z (giponim) ma’nosi boshqa so‘z (giperonim) ma’nosiga kiritilgan, masalan, «lolalar» – «gul» degan tushunchaning bir qismidir, turlicha tasniflashga asoslangan. amaliy ahamiyati "amaliy ahamiyati" lingvistik tahlilda so'zlarning ma'nolarini aniqlashda, masalan, "ko'p ma'noli" so'zlarni (10 dan ortiq sememaga ega) kontekstga qarab tushunishda muhim rol o'ynaydi. ushbu tushuncha kompyuter lingvistikasida matn tahlili va mashina tarjimasi kabi vazifalarni yaxshilashga yordam beradi, chunki har bir leksemaning 5 dan ortiq sememi mavjudligi muvaffaqiyatni oshiradi. "amaliy ahamiyati" semantik web texnologiyalarida ham qo'llaniladi, bunda ontologiyalar va ma'lumotlar bazalarini qurishda, leksemaning 2-3 semalarini aniq ajratish axborotni samarali qidirishga yordam beradi. xulosa xulosa …

5 / 10

llantiruvchi leksik birlik va 2-si, unga javob beruvchi leksik birliklar majmuasi. lingvistik tahlilda, "savol-javob" sememalar majmuasini oʻz ichiga oladi, bunda "savol" sememasi maʼlumot olishga qaratilgan soʻrovni, "javob" sememasi esa 1 yoki undan ortiq javob variantini koʻrsatadi. xulosa leksemaning semantik tabiati uning semema va semalardan tashkil topgan murakkab tuzilishini ko'rsatadi, bu esa ma'noning turli qirralarini ochib beradi. foydalanilgan adabiyotlar 1. cruse, d. a. (1986). lexical semantics. cambridge university press. 2. lyons, j. (1977). semantics (vols. 1-2). cambridge university press. 3. katz, j. j., fodor, j. a. (1963). the structure of a semantic theory. language, 39(2), 170-210. 4 0 0 0 7

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "leksimaning semantik tabiati: leksema semima va sema"

oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mustaqil ish mavzu: leksimaning semantik tabiati:leksima semima va sema tayyorladi: yavqocheva fariza sherzodovna kirish 1. leksema, semima va semaning ta'rifi 2. sememalar va semalarning leksik ma'nodagi roli 3. semantik tahlil orqali leksik ma'noni aniqlash xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish "kirish" so'zi o'zbek tilida fe'lning buyruq shakli bo'lib, "kiring" degan ma'noni anglatadi, ya'ni biror joyga ichkariga yo'naltirilgan harakatni ifodalaydi. "kirish" so'zi kompyuter texnologiyalarida "login" yoki "access" tushunchalariga mos keladi, bu tizimga yoki ma'lumotga ruxsat olish uchun 1-qadamdir. "kirish" so'zi adabiyotda asarning boshlanish qismi, ya'ni muqaddima sifatida ishlatiladi va unda asarning 2-asosiy g'oy...

This file contains 10 pages in DOCX format (16.6 KB). To download "leksimaning semantik tabiati: leksema semima va sema", click the Telegram button on the left.

Tags: leksimaning semantik tabiati: l… DOCX 10 pages Free download Telegram

leksimaning semantik tabiati: leksema semima va sema

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "leksimaning semantik tabiati: leksema semima va sema"

Similar files