leksema

PPTX 7 sahifa 707,3 KB Bepul yuklash

7 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 707,3 KB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 7

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 7

o‘zbek tilidagi leksemalarning shakl va ma’no munosabatlari. o‘zbek tili leksemalarning tasnifi. o‘zbek tili frazeologizmlari. o‘zbek leksikografiyasi va lug‘atchiligi. 1. leksemaning ifoda jihati 2. leksemalar tarkibida voqe bo‘ladigan tovush jarayonlari, allofonema va alloleksema haqida 3. ifoda jihati tub va hosila leksemalar l e k s e m a – asosiy, birlamchi til birligi bo‘lib, til qurilishining lug‘at boyligiga mansub; shunga ko‘ra lug‘at birligi, leksik birlik deb ham yuritiladi. lug‘at boyligidagi leksemalar qatlamini o‘rganuvchi sohaga l e k- s e m i k a deyiladi (adabiyotlarda leksikologiya termini ishlatiladi). leksema lisoniy birlik sifatida miyaning til xotirasi qismidagi ramzga teng; leksemadan foydalanishda ana shu ramzdan nusxa olinadi. nutqda leksemaning o‘zi mustaqil namoyon bo‘lmaydi, chunki u butunga emas, qismga teng holatda bo‘ladi, sintaktik belgi-xususiyat qo‘shilganidan keyin butunga aylanadi. leksemaning ana shunday qism holatida bo‘lishi oxiriga chiziqcha yozib ko‘rsatiladi: nok-, pish-, shirin-, sekin- kabi. masalan, nok- leksemasini talaffuz birligi sifatida nok tarzida yozsak, leksemani emas, …

2 / 7

l tovushi – tilning tovushlar tizimiga mansub birlik; fonema – til birligi (leksema, morfema) tarkibida birlamchi qurilish ashyosi vazifasini bajaradigan til tovushi. fonema – til birligining ifoda jihati bo‘lib xizmat qiladigan va shu orqali til birliklarining o‘zaro farq-lanishini ham ta'minlaydigan til tovushi. fonema til qurilishidagi alohida bir hodisa, alohida birlik emas, balki til qurilishiga mansub tovushlarning ijtimoiy vazifa bajarish holati xolos: til tovushiga ijtimoiy vazifasiga ko‘ra fonema nomi berilgan. afsuski, fonema nazariyasi rivojlangan sari til tovushiga xos artikulyatsion belgi-xususiyatlar ham fonemaga tortib olinib, til tovushi tilning qurilish birligi sifatida umuman gapirilmaydigan, til birligi deb to‘g‘ridan to‘g‘ri fonema aytiladigan bo‘ldi, "til tovushi" tushunchasi go‘yo "fonema" tushunchasiga singdirildi. aslida til qurilishiga xos birliklar (birlamchi qurilish birliklari) sifatida avvalo til tovushlari tasvirlanadi, keyin-gina shu til tovushlari ijtimoiy vazifasiga ko‘ra fonema sifatida o‘rganiladi. leksemalarning ifoda jihati dastlab bir bo‘g‘inli leksemalar bo‘yicha bayon qilinadi. bo‘g‘inni tasvirlash nuqtayi nazaridan til tovushlari bo‘g‘in hosil qiladigan va bo‘g‘in …

3 / 7

bilan tugaydigan vcc, (ust-, ort- kabi), cvcc (qirq-, turt- kabi) turkiy leksemalar ham sanoqli. ifoda jihati faqat yakka ovoz tovushga teng leksema hozirgi o‘zbek tilida yo‘q; yakka ovoz tovush bilan ifodalanadigan deb u olmoshini ko‘rsatish to‘g‘ri emas, chunki bu olmosh ul-, un- shakllarida ham ishlatiladi; hatto "to‘liqsiz fe'l" deb nomlanuvchi e- ham er- shaklida uchraydi. adabiyotlarda uzoq vaqt "bir bo‘g‘inli turkiy so‘zlar azalan cvc tuzi-lishiga ega bo‘lgan, vc, cv, v ko‘rinishlari cvc ko‘rinishi tarkibidagi bi-rinchi, uchinchi, birinchi va uchunchi tovushni (fonemani) tashlash (talaffuz qilmaslik) natijasida yuzaga kelgan" mazmunli fikr hukmron bo‘ldi. tarixiy-etimologik nuqtayi nazardan yondashish ko‘rsatadiki, qadimgi turkiy tilda yakka ovoz tovushning o‘zi bilan ifodalangan leksemalar mavjud bo‘lgan. masalan, qadimgi turkiy tilda ¢uyqu¢ ma'nosini anglatuvchi u- leksemasi mavjud bo‘lgan; yog‘och leksemasi asli ¢o‘simlik¢ ma'nosini anglatgan ı- leksemasidan yasalgan va b. ("o‘zbek tilining etimologik lug‘ati"ga qarang). image2.png image1.png /docprops/thumbnail.jpeg

4 / 7

5 / 7

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 7 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"leksema" haqida

o‘zbek tilidagi leksemalarning shakl va ma’no munosabatlari. o‘zbek tili leksemalarning tasnifi. o‘zbek tili frazeologizmlari. o‘zbek leksikografiyasi va lug‘atchiligi. 1. leksemaning ifoda jihati 2. leksemalar tarkibida voqe bo‘ladigan tovush jarayonlari, allofonema va alloleksema haqida 3. ifoda jihati tub va hosila leksemalar l e k s e m a – asosiy, birlamchi til birligi bo‘lib, til qurilishining lug‘at boyligiga mansub; shunga ko‘ra lug‘at birligi, leksik birlik deb ham yuritiladi. lug‘at boyligidagi leksemalar qatlamini o‘rganuvchi sohaga l e k- s e m i k a deyiladi (adabiyotlarda leksikologiya termini ishlatiladi). leksema lisoniy birlik sifatida miyaning til xotirasi qismidagi ramzga teng; leksemadan foydalanishda ana shu ramzdan nusxa olinadi. nutqda leksemaning o‘zi mustaqil namoy...

Bu fayl PPTX formatida 7 sahifadan iborat (707,3 KB). "leksema"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: leksema PPTX 7 sahifa Bepul yuklash Telegram