markaziy osiyoda temur va temuriylar davri fan taraqqiyoti

DOCX 21 sahifa 51,8 KB Bepul yuklash

21 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 51,8 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 21

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 21

mavzu: markaziy osiyoda temur va temuriylar davri fan taraqqiyoti reja: 1. amir temurning markazlashgan davlati fan va madaniyatning rivojlanishi uchun omil. 2. amir temur homiyligida markaziy osiyoda fan va madaniyatning yuksalishi. 3. taftazoniy va uning ilmiy faoliyati. 4. nizomiddin shomiy va uning “zafarnoma” asari. tayanch soʻz va iboralar: amir temur, ulugʻbek, temuriylar, rasadxona, ilmi hayʼat, ilmi aruz, qofiya, sanad, qaznoq, bogʻimaydon, chinnixona, naqshi jahon. temur va temuriylar davri oʻrta osiyo madaniyatida alohida davrni tashkil qiladi. madaniyat tarixida klassik davr hisoblangan bu davr xususan, oʻzbek madaniyatining bugungi huquqiy joylashuvida asos boʻlib xizmat qiladi. avvalo, bu davr madaniyati temur asos solgan kuchli davlatchilik tamoyillari asosida ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyot bilan bogʻliqdir. amir temur davrida oʻrta osiyoning mustaqil bir davlat qilib birlashtirilishi mamlakatning iqtisodiy-madaniy taraqqiyotiga ijodiy taʼsir koʻrsatadi. ilm-fan, adabiyot va sanʼat, hunarmandchilik va meʼmorchilik ravnaq topdi. mamlakatlardan koʻplab fan va sanʼat ahillarini, hunarmand meʼmorchilik va musavvirlarini toʻpladi. temur markazlashgan davlat tuzish jarayonida ishlab chiqarishga, …

2 / 21

ar qazib olinishi bilan hunarmandchilik rivojlandi. obodonchilik, sugʻorma dehqonchilikning rivojlanishi iqtisodiy hayotda muhim soha hunarmandchilik, savdo va tovar pul munosabatlarining taraqqiyotiga ijobiy taʼsir koʻrsatdi. hunarmandchilik tarmoqlari koʻpayishi tufayli shaharlarda hunarmandchilik mahallalarining soni ortib, yangi bozor rastalari, tim va toqlar qurilgan. toʻqimachilik, kulolchilik, chilangarlik, temirchilik va binokorlik sohalari asosiy oʻrin tutgan. samarqand, buxoro, toshkent, shohruhiya, termiz, shahrisabz, qarshi shaharlarida hunarmandchilik mahallalari qurilib, savdo markaziga aylandi. ip, jun, kanop, tolasidan gazlamalar toʻqilgan ipakdan shoyi gazlamalar atlas, kimxob, banoras, duxoba, horo, debo kabi gazlamalar toʻqildi. xv-asrda metall buyumlari uy roʻzgʻor buyumlari, asbob-uskunalar, qurol-yarogʻlar koʻplab ishlab chiqarilgan. samarqand qurolsizlik markaziga aylanib, sovutsozlik mahallasi qurilgan. shaharlarda mis va jezdan buyumlar va mis chaqalar zarb qilingan. temur farmoni bilan usta izzodin isfaxoniy yasagan jez qozon va shamdon hozirgacha saqlanib qolgan. misgar va chilangarlar metallni toblash, sirtiga naqsh solish, oltin va kumush suvi yuritish kabi murakkab ishlarni bajarganlar. masalan, bibixonim masjidi elliklari yetti xil maʼdan qotishmalar tayyorlangan. …

3 / 21

um jihozlar yasalgan. samarqand qogʻozi hatto chet oʻlkalarda mashhur boʻlgan. bu davrda hunarmandchilik mollari ishlab chiqariladigan korxona boshligʻi «usta» shogirdlar xalfalar boʻlgan. hunarmandlar shaharning madaniyatli tabaqasiga mansub boʻlgan. temuriylar davlati xitoy, hindiston, eron, rusiya, volga boʻyi, sibir bilan muntazam savdo-sotiq aloqalari olib borilgan. chet davlatlari bilan savdo aloqalari oʻrnatishda temuriylarining elchilik aloqalari ahamiyat kasb etgan. temur savdo rastalari va bozorlar yoʻllar qurdiradi, karvon yoʻllarida karvonsaroylarni koʻpaytiradi. ayniqsa, samarqand, buxoroda bozor chorsu, tim, toq, kappon kabi savdo hunarmandchilik inshootlari qad rostladi. shahar boʻylab oʻtgan keng koʻchaning ikki tomoniga doʻkonlar joylashtirilgan. samarqand, buxoro savdo maydonlarining kengayishi va ixtisoslashtirilgan bozorlarga egaligi bilan ajralib turgan. bozor savdo markazi va hunarmandchilik ishlab chiqarish joyi edi. shuningdek bozorlarda qoʻlyozma kitoblar, yozuv qogʻozi sotilgan, ariza, yoki maktub yozuvchi mirzalar ham oʻtirgan. savdo rastasi unda sotiluvchi tovar nomi bilan atalgan. bozorlarda adabiyot, ilm-fan haqida suhbatlar boʻlgan, farmonlar eʼlon qilingan va aybdor jazolangan. turli tomoshalar shu joyda koʻrsatilgan, masjid, …

4 / 21

ustahkamlashga xizmat qiladi. 2. oʻrta osiyo xalq zaminida temuriylar davri ilm-fan, adabiyot, sanʼat sohalarida kamolot bosqichiga koʻtarildi. temuriylar davlatining qudrati ayniqsa meʼmorchilikda namoyon boʻldi. oqsaroy peshtoqida bitilgan «qudratimizni koʻrmoq istasang-binolarimizga boq!» degan yozuv temur davlatining siyosiy vazifasini ham anglatar edi. temur davrida movarounnahr qurilishida istehkomlar, shoh koʻchalar, meʼmoriy majmualar keng koʻlam kasb etadi. ilk oʻrta asrlardagi shaharning asosiy qismi boʻlgan «shahriston» dan koʻlam va mazmuni bilan farq qiluvchi «hisor» qurilishini samarqand va shahrisabzda kuzatish mumkin. temur davrida kesh shahri qurilishi yakunlandi. «hisor» ning janubi-gʻarbga hukumat saroyi oqsaroy va atrofda robotdir, bogʻ-rogʻlar qurildi. temur saltanat poytaxti samarqandni bezatishga alohida eʼtibor berdi. shaharda «hisori», qalʼa, ulugʻvor, inshootlar va tillakor saroylar bunyod yettirdi. samarqandga kiraverishdagi koʻhak tepaligida choʻpon ota maqbarasi ulugʻbek davrida qurilgan boʻlib, bu inshootda mutanosiblik, umumiy shaklning nafisligi, bezaklarda ulugʻvorlik uygʻunlashib ketgan. temur davrida samarqand afrosiyobdan janubda moʻgʻillar davridagi ichki va tashqi shahar oʻrnida qurila boshladi hamda bu maydon qalʼa devori …

5 / 21

yutuqlar meʼmorchilik yodgorliklarida aniq koʻrinadi (shohizinda, ahmad yassaviy, goʻri amir maqbaralari, bibixonim masjidi, ulugʻbek madrasasi) ularning old tomoni va ichki qiyofasi rejalarini tuzishda meʼmoriy shakllarning umumiy uygʻunligini belgilovchi geometrik aniq oʻzaro nisbati bor. bezak va sayqal ishlari ham bino qurilishi jarayonida baravar amalga oshirilgan. temuriylar davrigacha va undan keyin movarounnahr va xuroson meʼmorchiligida bezak va naqsh bu qadar yuksalmagan. temur va ulugʻbek davri meʼmorchiligida bezakda koʻp ranglik va naqshlar xilma-xilligi kuzatildi. epigrafik bitiklarni binoning maxsus joylariga, xattotlik sanʼatini mukammal egallagan ustalar olti xil yozuvda ishlagan. kushon qatlamlarida tasvir mazmuni kam uchraydi. oqsaroy peshtoqlarida sher bilan quyoshning juft tasviri uchraydiki, bu razmiy maʼnoga ega. temur va ulugʻbek davrida bino ichining bezagi ham xilma-xil boʻlgan. devor va shift, hatto gumbaz ham naqsh bilan ziynatlangan. temur davrida qurilgan binolarda koʻk va zarhal ranglar ustun boʻlib, dabdabali naqshlar ishlangan, ulugʻbek davrida xitoy chinnisiga oq fondagi koʻk naqshlar uchraydi. bu davrda diniy inshootlar, hukmdor saroylari, …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 21 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"markaziy osiyoda temur va temuriylar davri fan taraqqiyoti" haqida

mavzu: markaziy osiyoda temur va temuriylar davri fan taraqqiyoti reja: 1. amir temurning markazlashgan davlati fan va madaniyatning rivojlanishi uchun omil. 2. amir temur homiyligida markaziy osiyoda fan va madaniyatning yuksalishi. 3. taftazoniy va uning ilmiy faoliyati. 4. nizomiddin shomiy va uning “zafarnoma” asari. tayanch soʻz va iboralar: amir temur, ulugʻbek, temuriylar, rasadxona, ilmi hayʼat, ilmi aruz, qofiya, sanad, qaznoq, bogʻimaydon, chinnixona, naqshi jahon. temur va temuriylar davri oʻrta osiyo madaniyatida alohida davrni tashkil qiladi. madaniyat tarixida klassik davr hisoblangan bu davr xususan, oʻzbek madaniyatining bugungi huquqiy joylashuvida asos boʻlib xizmat qiladi. avvalo, bu davr madaniyati temur asos solgan kuchli davlatchilik tamoyillari asosida ijtimoiy-iqtis...

Bu fayl DOCX formatida 21 sahifadan iborat (51,8 KB). "markaziy osiyoda temur va temuriylar davri fan taraqqiyoti"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: markaziy osiyoda temur va temur… DOCX 21 sahifa Bepul yuklash Telegram